Μια μικρή μελέτη σε υγιείς ενήλικες έρχεται να προσθέσει ένα ακόμα ενδιαφέρον στοιχείο στη συζήτηση για τη σχέση διατροφής και εγκεφαλικής λειτουργίας. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η καθημερινή κατανάλωση πελτέ ντομάτας για διάστημα τριών μηνών συνδέθηκε με ορισμένες αλλαγές σε γνωστικές επιδόσεις, αλλά και στη λειτουργική συνδεσιμότητα διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου.
Τα αποτελέσματα είναι ενδιαφέροντα, όμως απέχουν αρκετά από το να αποδεικνύουν ότι ο πελτές «αναζωογονεί» ή «κάνει επανεκκίνηση» στον εγκέφαλο.
Στην έρευνα συμμετείχαν 47 υγιείς άνδρες και γυναίκες ηλικίας 40 έως 55 ετών, από τους οποίους οι 42 ολοκλήρωσαν ολόκληρη τη διαδικασία. Η μελέτη είχε διασταυρούμενο σχεδιασμό, με τους συμμετέχοντες να περνούν από δύο διαφορετικές περιόδους διάρκειας τριών μηνών.
Κατά τη μία περίοδο πρόσθεταν στη διατροφή τους συμπυκνωμένο πελτέ ντομάτας, ενώ κατά την άλλη περιόριζαν την κατανάλωση τροφών που περιείχαν μεγάλες ποσότητες λυκοπενίου.
Η ποσότητα του πελτέ ανερχόταν κατά μέσο όρο σε περίπου 35 γραμμάρια την ημέρα, προσφέροντας περίπου 38 mg λυκοπενίου.
Μετά την περίοδο κατανάλωσης του πελτέ, οι ερευνητές παρατήρησαν ορισμένες αξιοσημείωτες μεταβολές. Οι συμμετέχοντες εμφάνισαν καλύτερες επιδόσεις σε δοκιμασίες επιλεκτικής προσοχής, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη συγκέντρωση και την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών.
Παρατηρήθηκε επίσης μια μικρή βελτίωση στη μνήμη που σχετίζεται με την αναγνώριση προσώπων και ονομάτων, ενώ τα επίπεδα λυκοπενίου στο αίμα σχεδόν διπλασιάστηκαν. Παράλληλα, καταγράφηκε οριακή αύξηση του BDNF, μιας πρωτεΐνης που συνδέεται με τη λειτουργία και την πλαστικότητα των νευρώνων.
Ωστόσο, δεν διαπιστώθηκε αντίστοιχη βελτίωση στις δοκιμασίες που αξιολογούσαν τις εκτελεστικές λειτουργίες.
Τι συνέβη με τη συνδεσιμότητα του εγκεφάλου
Ένα ακόμα ενδιαφέρον εύρημα προέκυψε από τις εξετάσεις λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας. Οι ερευνητές εντόπισαν μεταβολές στη λειτουργική συνδεσιμότητα μεταξύ συγκεκριμένων εγκεφαλικών δικτύων, μεταξύ άλλων του μετωποβρεγματικού δικτύου, του ακουστικού δικτύου και του δικτύου ραχιαίας προσοχής.
Οι αλλαγές αυτές θα μπορούσαν να αντανακλούν κάποια μορφή λειτουργικής αναδιοργάνωσης του εγκεφάλου. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος «επιδιορθώθηκε» ή ότι αντιστράφηκε η διαδικασία της γήρανσης.
Μάλιστα, το συγκεκριμένο σκέλος της έρευνας βασίστηκε σε μόλις 14 συμμετέχοντες, γεγονός που περιορίζει σημαντικά την ισχύ των συμπερασμάτων. Επιπλέον, χρησιμοποιήθηκε ένα πιο ελαστικό στατιστικό όριο από εκείνο που είχε προβλεφθεί αρχικά.
Επομένως, η διαφορετική εγκεφαλική συνδεσιμότητα δεν μπορεί από μόνη της να ερμηνευθεί ως ένδειξη «καλύτερου» ή «νεότερου» εγκεφάλου.
Ο ρόλος του λυκοπενίου
Ένας πιθανός λόγος για τα συγκεκριμένα ευρήματα είναι το λυκοπένιο, το καροτενοειδές που βρίσκεται σε υψηλές συγκεντρώσεις στις ντομάτες. Πρόκειται για ουσία με γνωστές αντιοξειδωτικές ιδιότητες, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να φτάσει και στον εγκέφαλο.
Πειραματικές μελέτες έχουν εξετάσει το ενδεχόμενο το λυκοπένιο να επηρεάζει τη νευρωνική λειτουργία μέσω μηχανισμών που σχετίζονται με το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή.
Παρόλα αυτά, η συγκεκριμένη έρευνα δεν μπορεί να αποδείξει ότι το λυκοπένιο ήταν αποκλειστικά υπεύθυνο για τις αλλαγές. Οι συμμετέχοντες κατανάλωναν ολόκληρο προϊόν ντομάτας και όχι καθαρό λυκοπένιο, επομένως είναι πιθανό να έπαιξαν ρόλο και άλλες ενώσεις που περιέχονται στον πελτέ.
Δεν σημαίνει ότι ο πελτές προστατεύει από την άνοια
Ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα είναι αυτό: η μελέτη δεν έδειξε ότι ο πελτές ντομάτας προλαμβάνει την άνοια ή σταματά τη γνωστική εξασθένηση.
Η έρευνα ήταν μικρή, οι συμμετέχοντες γνώριζαν τι κατανάλωναν και η παρέμβαση διήρκεσε μόλις τρεις μήνες. Επιπλέον, οι επιστήμονες αξιολόγησαν συγκεκριμένες γνωστικές λειτουργίες και όχι την εμφάνιση άνοιας ή τη μακροχρόνια πορεία της εγκεφαλικής υγείας.
Υπάρχουν βέβαια προηγούμενες μελέτες που έχουν συνδέσει υψηλότερα επίπεδα λυκοπενίου με καλύτερη γνωστική απόδοση, όμως αρκετές από αυτές ήταν παρατηρητικές και δεν μπορούσαν να αποδείξουν σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
Η συνολική διατροφή έχει μεγαλύτερη σημασία
Τα ευρήματα προσθέτουν ένα ενδιαφέρον κομμάτι στο παζλ της διατροφής και της εγκεφαλικής υγείας, αλλά δεν δικαιολογούν την άποψη ότι υπάρχει μία συγκεκριμένη «μαγική» τροφή για τον εγκέφαλο.
Αντί να επικεντρώνεται κανείς σε ένα μόνο τρόφιμο, η μεγαλύτερη σημασία φαίνεται να βρίσκεται στο συνολικό διατροφικό πρότυπο. Η μεσογειακού τύπου διατροφή, με άφθονα λαχανικά και φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ελαιόλαδο και ψάρια, διαθέτει πολύ ευρύτερη ερευνητική υποστήριξη για τη συνολική καρδιαγγειακή και εγκεφαλική υγεία.
Έτσι, ο πελτές ντομάτας μπορεί να αποτελεί ένα θρεπτικό μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής, όμως τα συγκεκριμένα ευρήματα δεν αρκούν για να τον χαρακτηρίσουμε ως «επανεκκίνηση» του εγκεφάλου.
