Η έννοια της επαγγελματικής επιτυχίας αλλάζει. Για ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος της νέας γενιάς, η παραδοσιακή πορεία της εκπαίδευσης, της αναζήτησης μιας σταθερής θέσης εργασίας και της σταδιακής επαγγελματικής ανέλιξης δεν αποτελεί πλέον τη μοναδική επιλογή.
Στην Κύπρο, όπως και διεθνώς, περισσότεροι νέοι στρέφουν το βλέμμα τους προς την επιχειρηματικότητα, αναζητώντας όχι μόνο οικονομική ανεξαρτησία, αλλά και την ευκαιρία να δημιουργήσουν κάτι που πραγματικά τους ανήκει.
Πίσω από αυτή την τάση βρίσκεται μια βαθύτερη αλλαγή νοοτροπίας. Οι νέοι δεν επιθυμούν απλώς να εργαστούν. Θέλουν να δημιουργήσουν, να πειραματιστούν, να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο της επαγγελματικής τους πορείας και να δουν μια προσωπική ιδέα να μετατρέπεται σε πραγματικό προϊόν ή υπηρεσία. Η αίσθηση ότι κάποιος χτίζει «κάτι δικό του» αποκτά ιδιαίτερη αξία σε μια εποχή κατά την οποία η οικονομική ανεξαρτησία συχνά φαντάζει δύσκολη και απαιτητική.
Η τεχνολογία αλλάζει τους κανόνες
Καθοριστικό ρόλο όμως σε αυτή τη μεταβολή διαδραματίζει η τεχνολογία. Πριν από μερικές δεκαετίες, η δημιουργία μιας επιχείρησης απαιτούσε συνήθως σημαντικό αρχικό κεφάλαιο, επαγγελματικό χώρο, εξοπλισμό και πρόσβαση σε ένα περιορισμένο γεωγραφικά πελατολόγιο. Σήμερα, αρκετά από αυτά τα εμπόδια έχουν περιοριστεί σε σημαντικό βαθμό.
Ένας νέος στην Κύπρο μπορεί να δημιουργήσει ένα ηλεκτρονικό κατάστημα με ελάχιστο εως και μηδενικό κόστος, να προσφέρει ψηφιακές υπηρεσίες, να αναπτύξει ένα λογισμικό, να σχεδιάσει ένα προϊόν, να δημιουργήσει ένα προσωπικό “brand” ή να προσεγγίσει πελάτες εκτός Κύπρου χρησιμοποιώντας εργαλεία που βρίσκονται κυριολεκτικά στην οθόνη ενός υπολογιστή ή ενός κινητού τηλεφώνου.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν μετατραπεί σε κανάλια προβολής και επικοινωνίας. Το ηλεκτρονικό εμπόριο επιτρέπει ακόμη και σε μια πολύ μικρή επιχείρηση να απευθύνεται σε μεγαλύτερες αγορές. Τα ψηφιακά εργαλεία μειώνουν το κόστος οργάνωσης και λειτουργίας, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί πλέον νέες δυνατότητες στην παραγωγή περιεχομένου, στην ανάλυση δεδομένων, στην εξυπηρέτηση πελατών, στον σχεδιασμό και στην αυτοματοποίηση των καθημερινών εργασιών.
Το αποτέλεσμα είναι σημαντικό: η απόσταση ανάμεσα σε μια ιδέα και στην πρώτη πραγματική προσπάθεια υλοποίησής της έχει μειωθεί.
Από τον καταναλωτή στον δημιουργό
Παρόλα αυτά, η σημαντικότερη αλλαγή ίσως τελικά να μην είναι και τόσο τεχνολογική όσο ψυχολογική.
Μια γενιά που μεγάλωσε καταναλώνοντας ενα υπερσύγχρονο ψηφιακό περιεχόμενο, προϊόντα και υπηρεσίες αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι μπορεί και η ίδια να βρίσκεται στην πλευρά της δημιουργίας. Ένα ενδιαφέρον, μια δεξιότητα ή ακόμη και ένα χόμπι μπορεί, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, να εξελιχθεί άμεσα σε μικρή επιχειρηματική δραστηριότητα.
Από χειροποίητα προϊόντα και μικρά brands μέχρι και υπηρεσίες σχεδιασμού, φωτογραφίας, προγραμματισμού, ψηφιακού μάρκετινγκ, εκπαίδευσης και συμβουλευτικής, οι δυνατότητες είναι περισσότερες από ποτέ.
Και δεν είναι απαραίτητο κάθε νέα προσπάθεια να ξεκινά με τη φιλοδοξία να γίνει η επόμενη μεγάλη εταιρεία τεχνολογίας. Η επιχειρηματικότητα περιλαμβάνει και τη μικρή επιχείρηση, τον αυτοεργοδοτούμενο, την οικογενειακή δραστηριότητα που εκσυγχρονίζεται, αλλά και τον νέο που ξεκινά ένα εγχείρημα παράλληλα με τις σπουδές του ή την εργασία του για επιπλέον εισόδημα.
Αυτή η μικρή κλίμακα λοιπόν έχει μια ιδιαίτερη σημασία. Επιτρέπει στους νέους να δοκιμάζουν ιδέες, να αποκτούν εμπειρία και να μαθαίνουν μέσα από την πραγματική αγορά χωρίς να απαιτείται εξαρχής μια τεράστια επένδυση ή οποιαδήποτε προηγούμενη εμπειρία.
Η ανάγκη για οικονομική ανεξαρτησία
Η στροφή προς την επιχειρηματικότητα συνδέεται παράλληλα με την επιθυμία για μεγαλύτερη οικονομική αυτονομία. Σε μια καθημερινότητα ολοένα και πιο ακριβή.
Για πολλούς νέους, η δημιουργία μιας δικής τους δραστηριότητας αποτελεί έναν τρόπο να αποκτήσουν μια πρόσθετη πηγή εισοδήματος ή, μακροπρόθεσμα, να δημιουργήσουν τη δική τους θέση εργασίας. Η φιλοδοξία αυτή συνοδεύεται από ένα ισχυρό αίσθημα προσωπικής ευθύνης: την ικανοποίηση ότι μια ιδέα, μια απόφαση και μια προσπάθεια έχουν άμεσο αντίκτυπο στο αποτέλεσμα της όλης ενέργειας.
Το να είσαι όμως «αφεντικό του εαυτού σου» δεν σημαίνει απλώς ελευθερία. Σημαίνει και ευθύνη!
Ο νέος επιχειρηματίας καλείται να πάρει αποφάσεις, να διαχειριστεί οικονομικούς πόρους, να αντιμετωπίσει αποτυχίες, να ακούσει τον πελάτη, να προσαρμοστεί στον ανταγωνισμό και πολλές φορές να εκτελέσει ταυτόχρονα πολλούς διαφορετικούς ρόλους. Η επιχειρηματικότητα, επομένως, δεν πρέπει να εξιδανικεύεται. Μπορεί όμως να αποτελέσει ένα εξαιρετικό σχολείο δημιουργικότητας, αυτοπεποίθησης και μιας ικανοποιητικής προσωπικής εξέλιξης.
Η ευκαιρία για την Κύπρο
Για μια μικρή χώρα όπως η Κύπρος, αυτή η νέα επιχειρηματική κουλτούρα μπορεί να αποτελέσει σημαντική ευκαιρία.
Το μικρό μέγεθος της εγχώριας αγοράς, που συχνά αντιμετωπίζεται ως μειονέκτημα, μπορεί να λειτουργήσει και ως κίνητρο εξωστρέφειας. Η τεχνολογία επιτρέπει σε μια κυπριακή επιχείρηση να σχεδιάζεται εξαρχής με διεθνή προσανατολισμό. Ένα προϊόν μπορεί να δημιουργείται στην Κύπρο αλλά να απευθύνεται σε ολόκληρη την Ευρώπη ή μετέπειτα ακόμη και σε μια παγκόσμια αγορά.
Παράλληλα, η κυπριακή κοινωνία έχει ανάγκη από νέες ιδέες που ανταποκρίνονται σε πραγματικά προβλήματα: από τον τουρισμό και την εκπαίδευση μέχρι την ενέργεια, το περιβάλλον, τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, την υγεία, το λιανικό εμπόριο και την καθημερινότητα των πολιτών.
Η καινοτομία, άλλωστε, δεν σημαίνει πάντοτε την εφεύρεση μιας τεχνολογίας που δεν έχει υπάρξει ποτέ ξανά. Μπορεί να σημαίνει ότι παίρνουμε κάτι που ήδη υπάρχει και το κάνουμε καλύτερο, απλούστερο, ταχύτερο, πιο προσιτό ή περισσότερο προσαρμοσμένο στις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας της κάθε χώρας.
Από την ιδέα στην επιχειρηματική παιδεία.
Εάν θέλουμε, ωστόσο, περισσότεροι νέοι να επιχειρούν με πραγματικές πιθανότητες επιτυχίας, δεν αρκεί να τους ενθαρρύνουμε απλώς να «κυνηγήσουν το όνειρό τους».
Χρειάζονται γνώσεις
Η χρηματοοικονομική παιδεία, η κατανόηση του κόστους και της τιμολόγησης, το μάρκετινγκ, οι πωλήσεις, η αξιοποίηση της τεχνολογίας, η γνώση βασικών νομικών και φορολογικών υποχρεώσεων, αλλά και η ικανότητα αξιολόγησης μιας επιχειρηματικής ιδέας είναι δεξιότητες που μπορούν και πρέπει να καλλιεργούνται πλέον από μια νεαρή ηλικία.
Σχολεία, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις, θεσμοί και οργανωμένα σύνολα μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου ο νέος δεν φοβάται να παρουσιάσει μια ιδέα, να τη δοκιμάσει και, ενδεχομένως, να αποτύχει πριν προσπαθήσει ξανά.
Γιατί η πραγματική επιχειρηματική κουλτούρα δεν δημιουργείται μόνο από τις ιστορίες επιτυχίας. Δημιουργείται όταν υπάρχει χώρος για πειραματισμό, μάθηση και δεύτερες ευκαιρίες.
Μια γενιά που θέλει να δημιουργήσει
Η νέα γενιά της Κύπρου διαθέτει ένα πλεονέκτημα που καμία προηγούμενη γενιά δεν είχε στον ίδιο βαθμό: πρόσβαση σε τεχνολογία, πληροφορία, διεθνείς αγορές και εργαλεία δημιουργίας με πρωτοφανώς χαμηλό κόστος.
Η πρόκληση είναι αυτή η πρόσβαση να μετατραπεί σε παραγωγή πραγματικής αξίας.
Το ζητούμενο δεν είναι κάθε νέος να γίνει επιχειρηματίας. Είναι, όμως, κάθε νέος που διαθέτει μια καλή ιδέα, μια δεξιότητα ή τη διάθεση να δημιουργήσει κάτι δικό του να γνωρίζει ότι η επιχειρηματικότητα αποτελεί μια πραγματικά καλή αλλά απαιτητική επιλογή.
Και ίσως εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη αλλαγή: στη μετάβαση από το «πού μπορώ να βρω δουλειά;» στο «τι μπορώ να δημιουργήσω;».
Εάν η Κύπρος καταφέρει να δώσει στη νέα γενιά τις γνώσεις, τα εργαλεία και τις ευκαιρίες που χρειάζεται για να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα, τότε η νεανική επιχειρηματικότητα δεν θα αποτελεί απλώς μια σύγχρονη τάση. Μπορεί να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους μοχλούς για μια περισσότερο καινοτόμο, εξωστρεφή και δημιουργική κυπριακή οικονομία.
Από τη θεωρία στην πράξη: Μια προσωπική οπτική
Για εμένα, όλα τα παραπάνω δεν αποτελούν μόνο αντικείμενο παρατήρησης ή θεωρητικής συζήτησης. Ως φοιτητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και, παράλληλα, ως νέος που δραστηριοποιείται στον χώρο των μικροεπιχειρήσεων, της διοργάνωσης εκδηλώσεων, της ψυχαγωγίας και της δημιουργίας και διαχείρισης περιεχομένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έχω την ευκαιρία να βλέπω τη σύγχρονη επιχειρηματικότητα από διαφορετικές πλευρές.
Μέσα από αυτή την πορεία έχω γνωρίσει και συνεργαστεί με ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και επαγγελματικών χώρων — από νέους που κάνουν τα πρώτα τους βήματα μέχρι επιχειρηματίες, ανθρώπους της δημόσιας ζωής και πρόσωπα με σημαντική παρουσία στον χώρο τους. Αυτή η επαφή με διαφορετικούς ανθρώπους με έχει βοηθήσει να κατανοήσω κάτι ουσιαστικό: πίσω από κάθε επιτυχημένη δραστηριότητα υπάρχουν συνήθως πολύ περισσότερες δοκιμές, αμφιβολίες και αποτυχίες από όσες βλέπει το κοινό.
Το γνωρίζω και από προσωπική εμπειρία. Έχω δει ιδέες μου να πετυχαίνουν, συνεργασίες να εξελίσσονται θετικά και προσπάθειες να αποκτούν μεγαλύτερη απήχηση από αυτή που αρχικά περίμενα. Έχω όμως βιώσει και αποτυχίες, λανθασμένες επιλογές και εγχειρήματα που δεν εξελίχθηκαν όπως τα είχα σχεδιάσει. Και ίσως αυτή να είναι μία από τις σημαντικότερες πραγματικότητες της επιχειρηματικότητας που αξίζει να επικοινωνήσουμε στους νέους: η αποτυχία δεν αναιρεί την πορεία. Κατά πάσα πιθανότητα θα αποτελεί μέρος της.
Η δική μου εμπειρία μού έχει δείξει επίσης ότι η τεχνολογία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αλλάξει ριζικά τις δυνατότητες ενός νέου ανθρώπου στην Κύπρο. Σήμερα μπορείς να ξεκινήσεις από μια απλή ιδέα, να δημιουργήσεις το δικό σου κοινό, να επικοινωνήσεις άμεσα με πιθανούς πελάτες και συνεργάτες και να μετατρέψεις σταδιακά μια δημιουργική δραστηριότητα σε πραγματική επιχειρηματική προσπάθεια. Αυτό, όμως, απαιτεί συνέπεια, προσαρμοστικότητα και την ικανότητα να εξελίσσεσαι μαζί με το κοινό και την αγορά.
Για εμένα, επομένως, η επιθυμία ενός νέου να δημιουργήσει «κάτι δικό του» δεν αφορά απλώς τον τίτλο του ιδιοκτήτη ή την αίσθηση ότι είναι το αφεντικό του εαυτού του. Αφορά κυρίως την ευθύνη να παίρνει αποφάσεις, να αναλαμβάνει το κόστος των επιλογών του και να βλέπει κάτι που κάποτε υπήρχε μόνο ως ιδέα να αποκτά πραγματική υπόσταση.
Αυτή είναι και η πλευρά της νεανικής επιχειρηματικότητας που θεωρώ ότι αξίζει να αναδείξουμε περισσότερο στην Κύπρο: όχι μια εξιδανικευμένη εικόνα γρήγορης επιτυχίας, αλλά μια κουλτούρα δημιουργίας, πρωτοβουλίας, ανθεκτικότητας και συνεχούς μάθησης.
Σημασία όμως σε όλα αυτά έχει η «Ιθάκη» του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη, που αποκτά για εμένα μια ιδιαίτερη σημασία. «Σαν βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, να εύχεσαι να ’ναι μακρύς ο δρόμος». Αυτό γιατί, η αξία δεν βρίσκεται αποκλειστικά στον τελικό προορισμό, αλλά σε όλα όσα αποκτά κανείς μέχρι να φτάσει εκεί. Στις εμπειρίες, στους ανθρώπους που συναντά, στις δυσκολίες που ξεπερνά, στα λάθη που τον αναγκάζουν να επαναπροσδιοριστεί και στην όλη γνώση που συσσωρεύει στην πορεία του προς την «Ιθάκη».
*Ο Σεραφείμ Λάζος είναι φοιτητής Πολιτικών Επιστημών Π.Κ, ιδιοκτήτης μικροεπιχειρήσεων στην Κύπρο, διοργανωτής και διαχειριστής εκδηλώσεων και υπηρεσιών πάρτυ και διασκέδασης, δημιουργός και διαχειριστής περιεχομένου Μέσων Μαζικής/Κοινωνικής Δικτύωσης.
