Η «Παγίδα του Θουκυδίδη» στοιχειώνει τις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας

Με αφορμή την νέα επίκληση της «Παγίδας του Θουκυδίδη» από τον πρόεδρο της Κίνας Σι Τζινπίνγκ, κατά τη διάρκεια της επίσημης συνάντησής του με τον ΝτόναλντΤραμπ στον Λευκό Οίκο στις 24 Σεπτεμβρίου 2026, από τη στήλη αυτή την περασμένη εβδομάδα αναλύσαμε τις 12 ιστορικές περιπτώσεις που κατά τον Αμερικανό καθηγητή του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, Γκράχαμ Άλισον, η «παγίδα του Θουκυδίδη» λειτούργησε και οδηγηθήκαμε σε πολέμους.

Αντίθετα, οι 4 περιπτώσεις όπου η διπλωματία και οι ειδικές συνθήκες απέτρεψαν τη νομοτέλεια του πολέμου ήταν:

1.Πορτογαλία εναντίον Ισπανίας (Τέλη 15ου αιώνα)

2.Ηνωμένο Βασίλειο εναντίον Ηνωμένων Πολιτειών (Τέλη 19ου – Αρχές 20ού αιώνα)

3.Ηνωμένες Πολιτείες εναντίον Σοβιετικής Ένωσης (Ψυχρός Πόλεμος, 1947–1991)

4.Ηνωμένο Βασίλειο & Γαλλία εναντίον Επανενωμένης Γερμανίας (1990–Σήμερα)

Ακόμα και ο Χένρι Κίσινγκερ, καθηγητής του Άλισον, είχε σχολιάσει θετικά τη θεωρία, εκφράζοντας την ελπίδα οι σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας να αποτελέσουν την 5η περίπτωση ειρηνικής διευθέτησης και όχι τη 13η περίπτωση πολέμου.

Η κινεζική ηγεσία μελετά βαθιά αυτές τις ιστορικές εξαιρέσεις. Η θέση που μετέφερε ο Σι Τζινπίνγκ στον Τραμπ βασίζεται ακριβώς στο επιχείρημα του Άλισον: η άνοδος μιας δύναμης δεν σημαίνει υποχρεωτικά πόλεμο· οι δύο χώρες μπορούν να συνυπάρξουν.

Για να επιτευχθεί αυτό, το Πεκίνο πρότεινε ήδη από τον Μάϊο του 2026 ένα συγκεκριμένο θεωρητικό πλαίσιο, την «Οικοδομητική Στρατηγική Σταθερότητα», η οποία διαρθρώνεται σε τέσσερις πυλώνες (σταθερότητες): Θετική σταθερότητα με συνεργασία ως βασικό στήριγμα: Αντί για cut-throat ανταγωνισμό, προτείνεται μια λογική win-win.

Η Κίνα υποστηρίζει ότι η οικονομική της ανάπτυξη ωφελεί τους Αμερικανούς καταναλωτές με φθηνά προϊόντα, ενώ παράλληλα προσφέρει μια τεράστια εσωτερική αγορά για τους αμερικανικούς επιχειρηματικούς ομίλους.

Υγιής σταθερότητα με ανταγωνισμό εντός κατάλληλων ορίων: Οι Κινέζοι αναγνωρίζουν ρεαλιστικά τον ανταγωνισμό, αλλά ζητούν σεβασμό των εκατέρωθεν επενδύσεων.

Συνεχής σταθερότητα με διαχειρίσιμες διαφορές: Σύμφωνα με τη θεωρία του Άλισον, πολλές κρίσεις πυροδοτούνται από απρόοπτα γεγονότα ή κακή συνεννόηση των ηγεσιών. Η Κίνα επιδιώκει ανοιχτούς διαύλους ώστε οι υπαρκτές διαφορές να παραμένουν ελεγχόμενες.

Διαρκής σταθερότητα με αναμενόμενη ειρήνη: Επιστροφή στις αρχές του ΟΗΕ και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών, μακριά από τις μονομερείς στρατιωτικές επεμβάσεις που χαρακτήρισαν την αμερικανική εξωτερική πολιτική στο παρελθόν.

Ωστόσο, ο Σι Τζινπίνγκ  στην παραπάνω  συνάντησή του με τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο κατέστησε σαφές ότι η Ταϊβάν αποτελεί την απόλυτη «κόκκινη γραμμή» για το Πεκίνο. Υπενθυμίζοντας τη Διακήρυξη της Σαγκάης του 1972, ξεκαθάρισε ότι υπάρχει μόνο μία Κίνα και ότι οι ΗΠΑ πρέπει να σταματήσουν να εξοπλίζουν το νησί, με τον Τραμπ να δείχνει διατεθειμένος να ακολουθήσει μια πιο ρεαλιστική, επιχειρηματική προσέγγιση.

Συμπερασματικά η ανάλυση του Γκράχαμ Άλισον για την Παγίδα του Θουκυδίδη παραμένει ως έγκυρο εργαλείο για την ερμηνεία του σύγχρονου κόσμου. Αν και η ύπαρξη των πυρηνικών όπλων αποτρέπει μια ολοκληρωτική σύγκρουση, στρέφοντας τις υπερδυνάμεις σε «πολέμους δι’ αντιπροσώπων» (proxy wars), ο κίνδυνος ενός πολέμου ανάμεσα στις υπερδυνάμεις παραμένει στην ημερήσια διάταξη.

Ο Σι Τζινπίνγκ πάντως έστειλε το μήνυμά του. Αν η ανθρωπότητα θα οδηγηθεί στην 5η ειρηνική εξαίρεση ή στη 13η καταστροφή εξαρτάται πλέον από την ικανότητα των ηγεσιών Κίνας και ΗΠΑ να επιδείξουν ιστορική γνώση και στρατηγική ψυχραιμία.

Πίσω όμως από τις προπόσεις, τα επίσημα δείπνα και τις αβροφροσύνες στην επίσκεψη Σι στην Ουάσιγκτον, υπάρχει η αμείλικτη πραγματικότητα των ανταγωνισμών που οξύνονται, με επίδικο την πρωτοκαθεδρία στο παγκόσμιο σύστημα.

Έτσι σε μια εποχή που  η  αντιπαράθεση ΗΠΑ – Κίνας βρίσκεται σε φάση ανεπίστρεπτης κλιμάκωσης η συνάντηση στην Ουάσιγκτον δεν ανέτρεψε αυτή την τάση.