Η φάλαινα που βύθισε το «Έσεξ» και ενέπνευσε τον «Μόμπι Ντικ» – Η δύναμη πίσω από το χτύπημά της

Η φάλαινα φυσητήρας που βύθισε το «Έσεξ» το 1820, σε ένα περιστατικό που έμεινε στην ιστορία και ενέπνευσε τον «Μόμπι Ντικ», φαίνεται πως διέθετε πολύ μεγαλύτερη δύναμη πρόσκρουσης απ’ όση μπορούσαν να φανταστούν οι φαλαινοθήρες της εποχής.

Περισσότερα από 200 χρόνια μετά το ναυάγιο, νέες παρατηρήσεις φαλαινών φυσητήρων έρχονται να ενισχύσουν μια θεωρία για τον τρόπο με τον οποίο τα τεράστια αυτά κήτη μπορούν να χρησιμοποιούν το κεφάλι τους σαν ένα είδος φυσικού «όπλου».

Η επίθεση που βύθισε το «Έσεξ»

Στις 20 Νοεμβρίου 1820, το φαλαινοθηρικό πλοίο «Έσεξ» βρισκόταν περίπου 1.300 μίλια από την ξηρά όταν δέχθηκε επίθεση από έναν τεράστιο φυσητήρα.

Ο πρώτος αξιωματικός Όουεν Τσέις περιέγραψε αργότερα ότι η φάλαινα χτύπησε το πλοίο, απομακρύνθηκε και στη συνέχεια επέστρεψε με μεγάλη ταχύτητα. Το δεύτερο χτύπημα αποδείχθηκε καταστροφικό, καθώς προκάλεσε σοβαρές ζημιές στην πλώρη και οδήγησε τελικά στη βύθιση του πλοίου.

Ο 15χρονος τότε Τόμας Νίκερσον, ο οποίος επέβαινε στο «Έσεξ», είχε επίσης καταγράψει ότι η φάλαινα αρχικά απομακρύνθηκε περίπου 270 μέτρα προτού αλλάξει πορεία και κατευθυνθεί ξανά προς το πλοίο.

Τα 20 μέλη του πληρώματος κατάφεραν να εγκαταλείψουν το «Έσεξ» με τρεις μικρές βάρκες, όμως βρέθηκαν αντιμέτωπα με μια εξαιρετικά δύσκολη επιβίωση στη θάλασσα.

Το τεράστιο κεφάλι του φυσητήρα

Το κεφάλι του φυσητήρα αποτελεί περίπου το ένα τρίτο του συνολικού μήκους του σώματός του. Στο εσωτερικό του βρίσκεται ένα μεγάλο όργανο που περιέχει τη γνωστή ουσία spermaceti, μια κηρώδη λιπαρή ουσία που είχε ιδιαίτερη αξία για τους φαλαινοθήρες.

Το 2002, ο εξελικτικός βιολόγος Ντέιβ Κάριερ υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη ανατομική δομή μπορεί να λειτουργεί και ως φυσικό «κριάρι», επιτρέποντας στους φυσητήρες να μεταφέρουν τεράστια δύναμη όταν συγκρούονται με άλλα ζώα ή αντικείμενα.

Το βάρος του εγκεφάλου τους μπορεί να φτάσει περίπου τα 9 κιλά, ενώ ολόκληρη η κατασκευή του κεφαλιού τους είναι προσαρμοσμένη στις ιδιαίτερες ανάγκες του είδους.

Νέες παρατηρήσεις στη θάλασσα

Η θεωρία αυτή απέκτησε νέο ενδιαφέρον μετά τις παρατηρήσεις του ερευνητή Αλεκ Μπέρσλεμ από το Πανεπιστήμιο της Χαβάης.

Ο ίδιος κατέγραψε φυσητήρες να συγκρούονται μεταξύ τους σε περιοχές κοντά στις Βαλεαρίδες Νήσους και τις Αζόρες. Σε μία από τις ισχυρότερες παρατηρούμενες συγκρούσεις, ένα νεαρό αρσενικό έφτασε ταχύτητα περίπου 4,5 μέτρων το δευτερόλεπτο.

Οι υπολογισμοί δείχνουν ότι η δύναμη της πρόσκρουσης μπορούσε να φτάσει περίπου τα 460 kilonewtons, ενώ για έναν ενήλικο φυσητήρα έχει εκτιμηθεί ότι θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 1.200 kilonewtons. Η ενέργεια μιας τέτοιας σύγκρουσης έχει παρομοιαστεί με την πρόσκρουση λεωφορείου που κινείται με ταχύτητα περίπου 65 χιλιομέτρων την ώρα.

Τα στοιχεία αυτά δίνουν μια διαφορετική διάσταση στην επίθεση που κατέστρεψε το «Έσεξ» και δείχνουν ότι η δύναμη ενός φυσητήρα όταν επιταχύνει και χρησιμοποιεί το κεφάλι του μπορεί να είναι τεράστια.

Δεν ήταν η μοναδική επίθεση

Το «Έσεξ» δεν ήταν το μόνο φαλαινοθηρικό πλοίο που καταστράφηκε από φάλαινα. Σύμφωνα με τον Μάικλ Χάρισον της Nantucket Historical Association, έχουν καταγραφεί μόλις τρία αντίστοιχα περιστατικά.

Το «Ann Alexander» καταστράφηκε από φάλαινα το 1851, ενώ το «Kathleen» βυθίστηκε το 1902 κοντά στα νησιά Γκαλαπάγκος.

Η ιστορία του «Έσεξ», ωστόσο, ήταν εκείνη που απέκτησε τη μεγαλύτερη δημοσιότητα και αποτέλεσε μία από τις βασικές πηγές έμπνευσης για το μυθιστόρημα «Μόμπι Ντικ» του Χέρμαν Μέλβιλ.

Παρά τις νέες παρατηρήσεις, οι επιστήμονες εξακολουθούν να προσπαθούν να κατανοήσουν πλήρως τον ρόλο του spermaceti και τις λειτουργίες του τεράστιου κεφαλιού των φυσητήρων. Όπως επισημαίνεται από τους ερευνητές, η θάλασσα εξακολουθεί να κρύβει πολλές άγνωστες πτυχές της συμπεριφοράς αυτών των εντυπωσιακών θηλαστικών.