Σήμερα το θερινό ηλιοστάσιο – Η μεγαλύτερη ημέρα του χρόνου

Το καλοκαίρι ξεκίνησε και επίσημα. Το θερινό ηλιοστάσιο, το σημαντικότερο αστρονομικό ορόσημο της εποχής, πραγματοποιείται στις 21 Ιουνίου και χαρίζει στο βόρειο ημισφαίριο τη μεγαλύτερη ημέρα και τη μικρότερη νύχτα ολόκληρου του έτους.

Για την Ελλάδα, η κορύφωση του φαινομένου σημειώνεται στις 11:24 το πρωί, όταν ο Ήλιος φτάνει στο βορειότερο σημείο της φαινομενικής του πορείας στον ουρανό. Από εκείνη τη στιγμή ξεκινά επισήμως το αστρονομικό καλοκαίρι, ενώ η διάρκεια της ημέρας αγγίζει περίπου τις 15 ώρες φωτός.

Τι είναι το θερινό ηλιοστάσιο

Η λέξη «ηλιοστάσιο» προέρχεται από τις λέξεις «ήλιος» και «ίσταμαι». Οι αρχαίοι παρατηρητές του ουρανού είχαν διαπιστώσει ότι για λίγες ημέρες ο Ήλιος μοιάζει να παραμένει σχεδόν ακίνητος στο υψηλότερο σημείο του πριν αρχίσει σταδιακά να κατεβαίνει ξανά.

Το φαινόμενο δεν σχετίζεται με την απόσταση της Γης από τον Ήλιο. Αντίθετα, οφείλεται στην κλίση του άξονα της Γης κατά περίπου 23,5 μοίρες. Αυτή η κλίση επιτρέπει στο βόρειο ημισφαίριο να δέχεται τη μέγιστη ποσότητα ηλιακής ακτινοβολίας κατά τη διάρκεια του έτους.

Γι’ αυτό και η 21η Ιουνίου αποτελεί την ημέρα με τη μεγαλύτερη διάρκεια φωτός.

Από την επόμενη κιόλας ημέρα, η διάρκεια της ημέρας αρχίζει ανεπαίσθητα να μειώνεται, 1 λεπτό κάθε ημέρα λιγότερης ημέρας. Οι διαφορές είναι αρχικά ελάχιστες, όμως σταδιακά οι μέρες μικραίνουν μέχρι το χειμερινό ηλιοστάσιο του Δεκεμβρίου, όταν θα βιώσουμε τη μεγαλύτερη νύχτα του χρόνου.

 Το ηλιοστάσιο πέφτει πάντα στις 21 Ιουνίου

Μία από τις πιο διαδεδομένες πεποιθήσεις αφορά την ακριβή ημερομηνία του φαινομένου. Πολλοί θεωρούν δεδομένο ότι η αλλαγή της εποχής συμβαίνει κάθε χρόνο στις 21 Ιουνίου.

Η αστρονομική πραγματικότητα είναι διαφορετική και πολύ πιο δυναμική. Ο πλανήτης μας χρειάζεται περίπου 365 ημέρες και 6 ώρες για να ολοκληρώσει μία πλήρη περιφορά γύρω από τον Ήλιο, ταξιδεύοντας στο Διάστημα με μέση ταχύτητα περίπου 107.000 χιλιομέτρων την ώρα.

Αυτή η χρονική απόκλιση διορθώνεται κάθε τέσσερα χρόνια με το δίσεκτο έτος και έχει ως αποτέλεσμα η ακριβής στιγμή του ηλιοστασίου να μεταβάλλεται.

Έτσι, η αστρονομική μετάβαση μπορεί να συμβεί στις 20 Ιουνίου, στις 21 Ιουνίου ή, σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις, ακόμη και στις 22 Ιουνίου.

 Η Γη βρίσκεται πιο κοντά στον Ήλιο

Μια άλλη ευρέως διαδεδομένη παρανόηση είναι ότι οι υψηλές θερμοκρασίες οφείλονται στο ότι η Γη βρίσκεται πιο κοντά στον Ήλιο.

Στην πραγματικότητα, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού στο Βόρειο Ημισφαίριο, η Γη βρίσκεται στο πιο απομακρυσμένο σημείο της τροχιάς της από τον Ήλιο, σε απόσταση άνω των 152 εκατομμυρίων χιλιομέτρων.

Η πραγματική αιτία της ζέστης είναι αποκλειστικά η κλίση του άξονα της Γης. Κατά το καλοκαίρι στο Βόρειο Ημισφαίριο, ο Βόρειος Πόλος είναι στραμμένος προς τον Ήλιο, επιτρέποντας στις ηλιακές ακτίνες να προσπίπτουν πιο κάθετα στην επιφάνεια του πλανήτη. Αυτή η πιο άμεση ακτινοβολία προκαλεί εντονότερη θέρμανση του εδάφους και της ατμόσφαιρας.

 Είναι η πιο ζεστή ημέρα του χρόνου

Παρότι το θερινό ηλιοστάσιο χαρίζει τις περισσότερες ώρες φωτός μέσα στο έτος, δεν συμπίπτει με τις υψηλότερες θερμοκρασίες του καλοκαιριού.

Η ατμόσφαιρα και οι ωκεανοί της Γης λειτουργούν ως τεράστιες δεξαμενές θερμότητας, οι οποίες χρειάζονται αρκετές εβδομάδες για να απορροφήσουν και στη συνέχεια να απελευθερώσουν τη συσσωρευμένη ενέργεια.

Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως θερμική αδράνεια και εξηγεί γιατί οι υψηλότερες θερμοκρασίες καταγράφονται συνήθως από τα τέλη Ιουλίου έως και τον Αύγουστο. Η μέγιστη ηλιακή ακτινοβολία χρειάζεται χρόνο για να θερμάνει τις μεγάλες υδάτινες μάζες και να επηρεάσει τα ατμοσφαιρικά ρεύματα που κινούνται συνεχώς σε όλο τον πλανήτη.

Ο Ήλιος ανατέλλει από την Ανατολή και δύει στη Δύση

Από τα σχολικά μας χρόνια μαθαίνουμε ότι ο Ήλιος ανατέλλει από την Ανατολή και δύει στη Δύση.

Η διατύπωση αυτή είναι απολύτως σωστή μόνο κατά τις ημέρες των ισημεριών. Την ημέρα του θερινού ηλιοστασίου, για έναν παρατηρητή στο Βόρειο Ημισφαίριο, η ανατολή του Ήλιου μετατοπίζεται σημαντικά προς τα βορειοανατολικά, ενώ η δύση του μετατοπίζεται αντίστοιχα προς τα βορειοδυτικά.

Η φαινομενική τροχιά του Ήλιου σχηματίζει ένα πολύ μεγαλύτερο τόξο στον ουρανό, γεγονός που εξηγεί τις πολλές ώρες φωτός που απολαμβάνουμε κατά τη συγκεκριμένη περίοδο του έτους.