Το ασυνήθιστο φαινόμενο με τα «φίδια της σκιάς» που εμφανίζονται λίγο πριν την ολική έκλειψη Ηλίου

Στις 12 Αυγούστου η ολική έκλειψη Ηλίου θα προσφέρει στους παρατηρητές ένα εντυπωσιακό ουράνιο θέαμα, αλλά και την ευκαιρία να παρακολουθήσουν ένα από τα πιο ασυνήθιστα φαινόμενα που συνοδεύουν τις εκλείψεις: τα λεγόμενα «φίδια της σκιάς».

Λίγο πριν η Σελήνη καλύψει πλήρως τον ηλιακό δίσκο, λεπτές φωτεινές και σκοτεινές λωρίδες μπορούν να αρχίσουν να εμφανίζονται πάνω στο έδαφος, στους τοίχους και σε άλλες επίπεδες επιφάνειες.

Οι λωρίδες μοιάζουν να κινούνται γρήγορα, σαν μικρά κύματα φωτός και σκιάς, και συνήθως διαρκούν μόλις λίγα λεπτά.

Το φαινόμενο μπορεί να παρατηρηθεί και αμέσως μετά το τέλος της ολικότητας, όταν οι πρώτες ακτίνες του Ήλιου αρχίζουν και πάλι να περνούν από την περιοχή που προηγουμένως βρισκόταν στη σκιά της Σελήνης.

Παρά το γεγονός ότι οι «σκιάσεις» αυτές έχουν παρατηρηθεί εδώ και πολλά χρόνια, οι επιστήμονες δεν έχουν καταλήξει σε μία πλήρως επιβεβαιωμένη εξήγηση για τον μηχανισμό που τις δημιουργεί.

Τι προκαλεί τις κινούμενες λωρίδες

Μία από τις βασικές επιστημονικές θεωρίες συνδέει τις «ζώνες σκιάς» με την ατμόσφαιρα της Γης.

Καθώς πλησιάζει η ολικότητα, ο ηλιακός δίσκος περιορίζεται σε μια εξαιρετικά λεπτή φωτεινή περιοχή. Το φως που απομένει περνά μέσα από την ατμόσφαιρα και επηρεάζεται από μικρές διαταραχές και μεταβολές στην πυκνότητα του αέρα.

Αυτό μπορεί να προκαλέσει εναλλαγές στη φωτεινότητα που γίνονται αντιληπτές ως παράλληλες λωρίδες οι οποίες κινούνται πάνω στις επιφάνειες.

Η διαδικασία παρουσιάζει ορισμένες ομοιότητες με το «τρεμόπαιγμα» των άστρων που παρατηρούμε από την επιφάνεια της Γης, καθώς και στις δύο περιπτώσεις το φως επηρεάζεται από την ατμόσφαιρα.

Ωστόσο, ένα πείραμα που πραγματοποιήθηκε κατά την ολική έκλειψη του 2017 στις Ηνωμένες Πολιτείες έδειξε ότι η εξήγηση αυτή ενδέχεται να μην είναι αρκετή.

Το πείραμα του 2017

Ο καθηγητής Φυσικής και Αστρονομίας Ντέιβιντ Τέρνσεκ είχε ήδη προσωπική εμπειρία με το φαινόμενο από την εφηβεία του. Το 1970, σε ηλικία μόλις 14 ετών, παρακολούθησε μια ολική έκλειψη κοντά στη Βιρτζίνια Μπιτς και είδε για πρώτη φορά τις φωτεινές λωρίδες να κινούνται στο έδαφος.

Δεκαετίες αργότερα, αποφάσισε να μελετήσει συστηματικότερα το φαινόμενο.

Κατά την έκλειψη του 2017, η ερευνητική του ομάδα τοποθέτησε αισθητήρες φωτός σε διαφορετικά σημεία, μεταξύ άλλων και σε ένα αερόστατο που ανέβηκε περίπου 25 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της Γης.

Η λογική του πειράματος ήταν απλή: εάν οι «λωρίδες σκιάς» προκαλούνται αποκλειστικά από αναταράξεις στην ατμόσφαιρα, τότε το χαρακτηριστικό σήμα τους θα έπρεπε να εξαφανίζεται σε τόσο μεγάλο υψόμετρο.

Οι μετρήσεις όμως έδειξαν κάτι διαφορετικό.

Οι αισθητήρες κατέγραψαν ένα σήμα περίπου 4,5 Hz τόσο κοντά στο έδαφος όσο και σε μεγάλο υψόμετρο. Το εύρημα αυτό έθεσε νέα ερωτήματα σχετικά με τον πραγματικό μηχανισμό πίσω από το φαινόμενο.

Η έκλειψη της 12ης Αυγούστου 2026

Η ολική έκλειψη της Τετάρτης 12 Αυγούστου 2026 αποτελεί, επομένως, μια νέα ευκαιρία για την επιστημονική κοινότητα.

Η ζώνη της ολικότητας θα διασχίσει περιοχές όπως το βόρειο άκρο της Ρωσίας, η ανατολική Γροιλανδία, η δυτική Ισλανδία, η βόρεια Ισπανία και η βορειοανατολική Πορτογαλία.

Οι παρατηρητές στις περιοχές αυτές θα μπορούν να αναζητήσουν τις «κινούμενες» λωρίδες λίγο πριν από την πλήρη κάλυψη του Ήλιου και αμέσως μετά την ολικότητα.

Για τους ερευνητές, οι λίγες αυτές στιγμές έχουν ιδιαίτερη αξία, καθώς η εμφάνιση του φαινομένου είναι σύντομη και η καταγραφή του δύσκολη.

Η 12η Αυγούστου 2026 μπορεί έτσι να μην αποτελέσει μόνο μία ημερομηνία για την παρατήρηση μιας εντυπωσιακής έκλειψης, αλλά και μία ακόμη ευκαιρία να συγκεντρωθούν στοιχεία για ένα φαινόμενο που συνεχίζει να προκαλεί το ενδιαφέρον των επιστημόνων.

Τα «φίδια της σκιάς» υπενθυμίζουν ότι ακόμη και ένα φαινόμενο που εμφανίζεται για λίγα μόλις λεπτά μπορεί να κρύβει ένα πολύ πιο σύνθετο φυσικό μηχανισμό από αυτόν που αρχικά θεωρούσαμε.