Kαιρός: Tι είναι το φαινόμενο «El Niño» και πώς ενδέχεται να οδηγήσει σε θερμό καλοκαίρι

Μια σημαντική μεταβολή στο παγκόσμιο κλιματικό σύστημα φαίνεται να βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς αναπτύσσεται ένα ιδιαίτερα ισχυρό El Niño μέσα στο 2026.

Τα πιο πρόσφατα δεδομένα από τους ωκεανούς δείχνουν ότι κάτω από την επιφάνεια του τροπικού Ειρηνικού καταγράφεται έντονη αύξηση της θερμοκρασίας των υδάτων. Οι επιστήμονες θεωρούν το φαινόμενο αυτό ως ένα από τα βασικά σημάδια που προηγούνται της μετάβασης στη θερμή φάση του γνωστού κλιματικού κύκλου El Niño–Southern Oscillation.

Αν η τάση θέρμανσης συνεχιστεί με τον ίδιο ρυθμό, αρκετά κλιματικά μοντέλα εκτιμούν ότι το φαινόμενο μπορεί να ενισχυθεί σημαντικά και να εξελιχθεί ακόμη και σε ένα λεγόμενο «Super El Niño» μέχρι το τέλος του 2026.

Το El Niño αποτελεί τη θερμή φάση του κύκλου ENSO, ενός φυσικού φαινομένου στον τροπικό Ειρηνικό που εναλλάσσεται κάθε λίγα χρόνια ανάμεσα σε θερμές και ψυχρές περιόδους. Η ψυχρή φάση ονομάζεται La Niña.

Οι αλλαγές στη θερμοκρασία των υδάτων του Ειρηνικού δεν περιορίζονται μόνο στην περιοχή όπου εκδηλώνονται. Επηρεάζουν την ατμοσφαιρική κυκλοφορία σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταβάλλοντας τη θέση των αεροχειμάρρων και αλλάζοντας τα πρότυπα βροχοπτώσεων, καταιγίδων και θερμοκρασιών σε πολλές περιοχές του πλανήτη.

Η μετάβαση από La Niña σε El Niño συνήθως ξεκινά όταν οι ανατολικοί εμπορικοί άνεμοι εξασθενούν ή αλλάζουν κατεύθυνση. Αυτό επιτρέπει στα θερμότερα νερά του δυτικού Ειρηνικού να κινηθούν προς τα ανατολικά, αυξάνοντας τη θερμοκρασία της επιφάνειας του ωκεανού.

Στην τρέχουσα φάση, οι επιστήμονες έχουν ήδη καταγράψει ισχυρές ριπές δυτικών ανέμων καθώς και μια μεγάλη υποθαλάσσια θερμή μάζα νερού, γνωστή ως Kelvin wave, η οποία κινείται προς τα ανατολικά και ενισχύει τη θέρμανση στον τροπικό Ειρηνικό.

Τα περισσότερα κλιματικά μοντέλα συγκλίνουν στο ότι το El Niño θα αρχίσει να γίνεται αισθητό μέσα στο καλοκαίρι του 2026. Αν και η πλήρης έντασή του εκδηλώνεται συνήθως κατά τη διάρκεια του χειμώνα, οι πρώτες αλλαγές στην ατμόσφαιρα μπορεί να εμφανιστούν ήδη από τους θερινούς μήνες.

Σε αντίστοιχες μεταβάσεις στο παρελθόν, οι επιστήμονες έχουν παρατηρήσει την ανάπτυξη ζωνών χαμηλής πίεσης στον ανατολικό Καναδά και στον ανατολικό Ατλαντικό, κάτι που μπορεί να επηρεάσει τις θερμοκρασίες σε μεγάλο μέρος του βόρειου ημισφαιρίου.

Για την Ευρώπη, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το δυτικό τμήμα της ηπείρου τείνει να κινείται κοντά στα φυσιολογικά επίπεδα θερμοκρασίας, ενώ η κεντρική και η βόρεια Ευρώπη μπορεί να βιώσουν θερμότερες συνθήκες.

Για την Ελλάδα και γενικότερα την ανατολική Μεσόγειο, η επίδραση του El Niño είναι συνήθως λιγότερο άμεση σε σχέση με άλλες περιοχές του πλανήτη.

Τα μέχρι στιγμής εποχικά μοντέλα δείχνουν ότι το καλοκαίρι του 2026 θα μπορούσε να κινηθεί κοντά ή ελαφρώς πάνω από τα κανονικά επίπεδα θερμοκρασίας. Ωστόσο, δεν υπάρχει σαφές σήμα ότι το φαινόμενο θα καθορίσει από μόνο του τον καιρό στη χώρα.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι το El Niño επηρεάζει κυρίως τα μεγάλης κλίμακας μοτίβα της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας και λιγότερο άμεσα τη Μεσόγειο. Παρ’ όλα αυτά, σε περιόδους ανάπτυξης του φαινομένου δεν αποκλείεται να εμφανιστούν πιο παρατεταμένα θερμά διαστήματα ή πιο ξηρές συνθήκες σε τμήματα της νότιας Ευρώπης.

Παρά τα πρώτα στοιχεία, οι ειδικοί τονίζουν ότι είναι ακόμη νωρίς για ασφαλείς προβλέψεις σχετικά με το πώς θα εξελιχθεί το καλοκαίρι του 2026 στην Ελλάδα.

Ως «Super El Niño» χαρακτηρίζεται μια ιδιαίτερα ισχυρή εκδοχή του φαινομένου, όταν η μέση θερμοκρασιακή απόκλιση στον τροπικό Ειρηνικό ξεπερνά τους +2 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με τα κανονικά επίπεδα.

Σε τέτοιες περιπτώσεις οι επιπτώσεις στο παγκόσμιο κλίμα μπορεί να είναι σημαντικές, με έντονες πλημμύρες σε ορισμένες περιοχές, σοβαρές ξηρασίες σε άλλες και μεγάλες αλλαγές στα μοτίβα καταιγίδων και τροπικών κυκλώνων.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα δεδομένα δείχνουν πιθανές μεγάλες αλλαγές στο παγκόσμιο κλιματικό σύστημα μέσα στο 2026, αν και ακόμη δεν μπορούν να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα.