Αθηνόδωρος Προύσαλης: Ο αυθεντικός «μάγκας» του ελληνικού σινεμά που άφησε εποχή με τις ατάκες και τους ρόλους του

Η χαρακτηριστική φωνή, το επιβλητικό παρουσιαστικό και ο μοναδικός τρόπος με τον οποίο ενσάρκωνε τους λαϊκούς ανθρώπους της παλιάς Αθήνας έκαναν τον Αθηνόδωρο Προύσαλη έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους καρατερίστες του ελληνικού κινηματογράφου.

Δεν χρειάστηκε να βρίσκεται πάντα στο επίκεντρο μιας ταινίας για να ξεχωρίσει. Αρκούσαν λίγες ατάκες, μια χαρακτηριστική έκφραση ή μια σύντομη εμφάνιση για να μείνει στη μνήμη των θεατών.

Για περισσότερες από πέντε δεκαετίες υπηρέτησε το θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση, αφήνοντας πίσω του δεκάδες ρόλους που εξακολουθούν να αγαπούν οι παλαιότερες αλλά και οι νεότερες γενιές.

Από την Κωνσταντινούπολη στην Αθήνα

Ο Αθηνόδωρος Προύσαλης γεννήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 1926 στην Κωνσταντινούπολη. Σε ηλικία μόλις έξι ετών εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Παλαιά Κοκκινιά, όπου μεγάλωσε.

Τα χρόνια της Κατοχής ήταν δύσκολα και σημάδεψαν την παιδική και εφηβική του ηλικία. Ο ίδιος είχε μιλήσει στο παρελθόν για τον φόβο που επικρατούσε εκείνη την εποχή και για τις απώλειες ανθρώπων που γνώριζε.

Η αγάπη του για την υποκριτική τον οδήγησε στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών, όπου είχε σημαντικούς δασκάλους, μεταξύ των οποίων τον Δημήτρη Ροντήρη και τον Αιμίλιο Βεάκη.

Η πρώτη εμφάνιση και η πορεία στον κινηματογράφο

Η κινηματογραφική του διαδρομή ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1950, με την ταινία «Στραβόξυλο». Ακολούθησαν δεκάδες συμμετοχές σε ταινίες, κυρίως κωμωδίες, μέσα από τις οποίες δημιούργησε το δικό του χαρακτηριστικό υποκριτικό ύφος.

Ο Προύσαλης μπορούσε να μετατρέψει ακόμη και έναν μικρό ρόλο σε αξέχαστη παρουσία. Υποδύθηκε ανθρώπους της καθημερινότητας, γείτονες, ταξιτζήδες, μικροεπαγγελματίες, χωροφύλακες και κάθε λογής λαϊκούς χαρακτήρες, αποδίδοντάς τους με φυσικότητα και αυθεντικότητα.

Ανάμεσα στις ταινίες στις οποίες συμμετείχε ήταν οι «Λατέρνα, φτώχεια και γαρύφαλλο», «Ο Μόδιστρος», «Πολυτεχνίτης και ερημοσπίτης», «Το δόλωμα», «Μια τρελή… τρελή οικογένεια», «Μια Ιταλίδα από την Κυψέλη», «Η Ρένα είναι οφσάιντ» και «Βαβυλωνία».

Ξεχωριστή θέση στη φιλμογραφία του είχαν και οι συνεργασίες του με σημαντικούς σκηνοθέτες, ενώ συμμετείχε και σε ταινίες του Θόδωρου Αγγελόπουλου, όπως «Ταξίδι στα Κύθηρα», «Ο Μελισσοκόμος» και «Το Μετέωρο Βήμα του Πελαργού».

Ο ίδιος είχε ξεχωρίσει ως μία από τις σημαντικότερες στιγμές της κινηματογραφικής του πορείας την παρουσία του στην «Επιχείρηση Απόλλων» το 1968.

Οι ατάκες που έμειναν στην ιστορία

Ο Αθηνόδωρος Προύσαλης είχε έναν ιδιαίτερο τρόπο να εκφέρει τον λόγο, γεγονός που έκανε πολλές από τις ατάκες των χαρακτήρων του να περνούν στην καθημερινή γλώσσα.

Φράσεις όπως «Μυρίζεις απήγανο», «Άρχισες πάλι το λιβανιστήρι;» και η χαρακτηριστική «τσιριμπίμ τσιριμπόμ» από τη «Μια Ιταλίδα από την Κυψέλη» έγιναν συνώνυμες με το ιδιαίτερο ύφος του.

Η παρουσία του δεν περιορίστηκε όμως στην κωμωδία. Στο θέατρο και σε δραματικούς ρόλους απέδειξε ότι διέθετε πολύ μεγαλύτερο υποκριτικό εύρος από αυτό που ίσως άφηνε να εννοηθεί η εικόνα του λαϊκού κωμικού.

Από το θέατρο στην τηλεόραση

Παράλληλα με τον κινηματογράφο, ο Προύσαλης είχε σημαντική παρουσία στο θέατρο. Συνεργάστηκε με σημαντικούς θιάσους και συμμετείχε σε παραγωγές του Θεάτρου Τέχνης, του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος και της ΕΡΤ.

Η τηλεόραση τον σύστησε και σε ένα νεότερο κοινό. Συμμετείχε σε αρκετές δημοφιλείς σειρές, ανάμεσά τους οι «Δύο Ξένοι», «Εντιμότατοι Κερατάδες», «Επτά Θανάσιμες Πεθερές», «Το Κόκκινο Δωμάτιο» και «Οι Αταίριαστοι».

Ιδιαίτερα αγαπητός έγινε και μέσα από τα «Εγκλήματα», όπου υποδύθηκε τον παππού της οικογένειας, έναν ρόλο που πρόσθεσε ακόμη μία χαρακτηριστική τηλεοπτική εμφάνιση στην πολύχρονη πορεία του.

Η προσωπική ζωή μακριά από τη δημοσιότητα

Παρά τη μεγάλη του αναγνωρισιμότητα, ο Αθηνόδωρος Προύσαλης δεν ήταν άνθρωπος που επεδίωκε τη δημοσιότητα γύρω από την προσωπική του ζωή.

Απέκτησε μία κόρη, τη θεατρολόγο Έφη Προύσαλη, ενώ ο γάμος του με την Τούλα κατέληξε σε διαζύγιο. Παρά τον χωρισμό τους, η πρώην σύζυγός του παρέμεινε κοντά του και, σύμφωνα με τις αναφορές, τον φρόντιζε μέχρι το τέλος της ζωής του.

Ο ίδιος απολάμβανε τις απλές χαρές της καθημερινότητας. Η παρέα, το ούζο, ο ελληνικός καφές, το τάβλι και οι συζητήσεις ήταν μερικές από τις συνήθειες που αγαπούσε.

Η αναγνώριση και το τέλος

Το 1990 τιμήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης για την ερμηνεία του στην ταινία «Οι Αθηναίοι», μια διάκριση που επιβεβαίωσε την αξία του ως ηθοποιού και πέρα από τους καθιερωμένους κωμικούς ρόλους.

Ο Αθηνόδωρος Προύσαλης έφυγε από τη ζωή στις 5 Ιουνίου 2012, σε ηλικία 85 ετών.

Η καλλιτεχνική του διαδρομή είχε ήδη αφήσει βαθύ αποτύπωμα. Ήταν από εκείνους τους ηθοποιούς που μπορούσαν να εμφανιστούν για λίγα λεπτά σε μια ταινία και να παραμείνουν στη μνήμη του θεατή για χρόνια.

Με τη χαρακτηριστική φωνή, το βλέμμα, τις ατάκες και τον αυθεντικό τρόπο με τον οποίο απέδωσε τους ανθρώπους της λαϊκής γειτονιάς, ο Αθηνόδωρος Προύσαλης έγινε ένα από τα πρόσωπα που συνδέθηκαν με τη χρυσή εποχή του ελληνικού κινηματογράφου.