Αϋπνία στους ηλικιωμένους: Γιατί εμφανίζεται και ποιες συνήθειες βοηθούν τον ύπνο

Η δυσκολία στον ύπνο γίνεται συχνότερη όσο περνούν τα χρόνια, όμως η αϋπνία δεν αποτελεί ένα «φυσιολογικό» και αναπόφευκτο κομμάτι της γήρανσης.

Πολλοί άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας εξακολουθούν να χρειάζονται περίπου 7 έως 9 ώρες ύπνου κάθε βράδυ, ακόμη κι αν ο ύπνος τους γίνεται πιο ελαφρύς ή παρουσιάζει περισσότερες διακοπές.

Το σημαντικό δεν είναι μόνο η διάρκεια του ύπνου, αλλά και το κατά πόσο η ποιότητά του επηρεάζει την καθημερινότητα. Η συνεχής κόπωση, η μειωμένη συγκέντρωση, οι αλλαγές στη διάθεση και η επιβάρυνση της υγείας είναι σημάδια ότι το πρόβλημα χρειάζεται αντιμετώπιση.

Γιατί αυξάνονται τα προβλήματα ύπνου με την ηλικία

Με την πάροδο του χρόνου αλλάζει ο φυσικός κύκλος ύπνου και αφύπνισης. Ο οργανισμός μπορεί να δίνει νωρίτερα το σήμα για ύπνο, με αποτέλεσμα αρκετοί ηλικιωμένοι να κοιμούνται νωρίτερα και να ξυπνούν πιο νωρίς το πρωί. Παράλληλα, μειώνεται ο βαθύς ύπνος, με αποτέλεσμα οι νυχτερινές αφυπνίσεις να γίνονται συχνότερες.

Ωστόσο, πολλές φορές πίσω από την αϋπνία υπάρχουν αιτίες που μπορούν να αντιμετωπιστούν, όπως:

χρόνιος πόνος από αρθρίτιδα ή άλλα προβλήματα υγείας,
συχνή ανάγκη για ούρηση κατά τη διάρκεια της νύχτας,
άγχος, στρες ή κατάθλιψη,
υπνική άπνοια,
σύνδρομο ανήσυχων ποδιών,
γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση ή αναπνευστικά προβλήματα,
περιορισμένη σωματική δραστηριότητα,
ανεπαρκής έκθεση στο φυσικό φως,
κατανάλωση καφεΐνης, αλκοόλ ή νικοτίνης,
ορισμένα φάρμακα που επηρεάζουν τον ύπνο.

Ποια είναι τα σημάδια της αϋπνίας

Η αϋπνία μπορεί να εμφανιστεί ως δυσκολία να αποκοιμηθεί κάποιος, συχνά ξυπνήματα μέσα στη νύχτα ή πρόωρη αφύπνιση χωρίς δυνατότητα επιστροφής στον ύπνο.

Ενδείξεις ότι το πρόβλημα επηρεάζει την υγεία είναι:

• παρατεταμένη ώρα μέχρι να έρθει ο ύπνος,
• συχνές διακοπές του ύπνου,
• ξύπνημα πολύ νωρίς,
• αίσθημα ότι ο ύπνος δεν ξεκούρασε,
• υπνηλία και κόπωση μέσα στην ημέρα,
• δυσκολία συγκέντρωσης,προβλήματα μνήμης,
• αυξημένος κίνδυνος πτώσεων ή ατυχημάτων.

Μερικές άσχημες νύχτες λόγω άγχους ή αλλαγής προγράμματος είναι συνηθισμένες. Όταν όμως η δυσκολία επιμένει για εβδομάδες, χρειάζεται αξιολόγηση.

Η αντιμετώπιση ξεκινά συνήθως από αλλαγές στην καθημερινότητα και στη ρουτίνα ύπνου. Χρήσιμες πρακτικές είναι:

• σταθερή ώρα αφύπνισης κάθε μέρα,
• έκθεση στο πρωινό φως,
• καθημερινή φυσική δραστηριότητα,
• αποφυγή μεγάλων υπνάκων μέσα στην ημέρα,
• περιορισμός καφεΐνης από το απόγευμα και μετά,
• αποφυγή χρήσης αλκοόλ ως «βοήθημα» ύπνου,
• ήσυχο, σκοτεινό και δροσερό υπνοδωμάτιο,
• απομάκρυνση οθονών πριν τον ύπνο.

Μία από τις πιο αποτελεσματικές μεθόδους είναι η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία για την αϋπνία, η οποία βοηθά στην αλλαγή σκέψεων και συνηθειών που διατηρούν το πρόβλημα.

Τα υπνωτικά χάπια και τα μη συνταγογραφούμενα σκευάσματα χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή στους ηλικιωμένους. Ορισμένα μπορεί να προκαλέσουν ζάλη, σύγχυση, υπνηλία την επόμενη ημέρα και να αυξήσουν τον κίνδυνο πτώσεων.

Τα φάρμακα μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, αλλά μόνο με ιατρική καθοδήγηση και συνήθως για περιορισμένο χρονικό διάστημα.

Πότε χρειάζεται ιατρική συμβουλή

Είναι σημαντικό να ζητηθεί βοήθεια όταν η αϋπνία διαρκεί πάνω από μερικές εβδομάδες ή επηρεάζει σημαντικά την καθημερινή ζωή.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν συνυπάρχουν συμπτώματα όπως έντονο ροχαλητό, διακοπές της αναπνοής στον ύπνο, πρωινοί πονοκέφαλοι, ανήσυχα πόδια, έντονο άγχος, πόνος ή συχνή νυχτερινή ούρηση.

Σε περιπτώσεις σύγχυσης, σοβαρής δύσπνοιας, πόνου στο στήθος, πτώσεων ή σκέψεων αυτοτραυματισμού απαιτείται άμεση ιατρική βοήθεια.