Έπεσε το φαγητό κάτω; Η αλήθεια για τον «κανόνα των 5 δευτερολέπτων»

Πόσες φορές δεν σας έχει πέσει ένα κομμάτι πίτσα, ένα μπισκότο ή μια φέτα ψωμί στο πάτωμα και κάποιος δίπλα σας είπε: «Μην ανησυχείς, δεν πέρασαν πέντε δευτερόλεπτα!» Ο περίφημος «κανόνας των πέντε δευτερολέπτων» είναι ίσως ένας από τους πιο διαδεδομένους διατροφικούς μύθους στον κόσμο. Αλλά τελικά ισχύει ή η επιστήμη έχει διαφορετική άποψη;

Η ιδέα πίσω από τον κανόνα είναι απλή: αν το φαγητό μείνει στο πάτωμα μόνο για λίγα δευτερόλεπτα, τα βακτήρια δεν προλαβαίνουν να μεταφερθούν σε αυτό. Για δεκαετίες η άποψη αυτή πέρασε από στόμα σε στόμα, χωρίς όμως να βασίζεται σε επιστημονικά στοιχεία.

Τα τελευταία χρόνια αρκετές έρευνες επιχείρησαν να δώσουν οριστική απάντηση. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η μεταφορά βακτηρίων μπορεί να γίνει σχεδόν ακαριαία, ακόμη και μέσα σε λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο. Με άλλα λόγια, ο χρόνος δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας που καθορίζει αν ένα τρόφιμο θα επιμολυνθεί.

Σημαντικό ρόλο παίζει η επιφάνεια πάνω στην οποία έπεσε το φαγητό. Ένα καθαρό πλακάκι δεν έχει τον ίδιο μικροβιακό φορτίο με ένα ξύλινο πάτωμα, ένα χαλί ή μια εξωτερική επιφάνεια. Παράλληλα, καθοριστικό είναι και το είδος του τροφίμου.

Οι υγρές ή κολλώδεις τροφές, όπως ένα κομμάτι καρπούζι, μια φέτα τυρί ή ένα φαγητό με σάλτσα, συγκρατούν πολύ περισσότερους μικροοργανισμούς σε σχέση με ένα ξηρό μπισκότο ή μια φρυγανιά. Όσο μεγαλύτερη είναι η επιφάνεια επαφής με το πάτωμα, τόσο αυξάνεται και η πιθανότητα μεταφοράς βακτηρίων.

Ένα ακόμη στοιχείο που συχνά αγνοούμε είναι ότι τα βακτήρια δεν φαίνονται. Ένα πάτωμα μπορεί να δείχνει πεντακάθαρο, αλλά να φιλοξενεί εκατομμύρια μικροοργανισμούς. Οι περισσότεροι είναι ακίνδυνοι, όμως ορισμένοι μπορεί να προκαλέσουν γαστρεντερίτιδες ή άλλες λοιμώξεις, ιδιαίτερα σε μικρά παιδιά, ηλικιωμένους, εγκύους και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Οι ειδικοί στην ασφάλεια τροφίμων εξηγούν ότι δεν υπάρχει κάποιος «μαγικός» αριθμός δευτερολέπτων που να κάνει ένα τρόφιμο ασφαλές. Η επιμόλυνση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: την καθαριότητα της επιφάνειας, το είδος του τροφίμου, την υγρασία του και το ποια βακτήρια βρίσκονται ήδη στο περιβάλλον.

Αυτό σημαίνει ότι ο περίφημος κανόνας των πέντε δευτερολέπτων δεν αποτελεί επιστημονικό κανόνα, αλλά περισσότερο μια λαϊκή αντίληψη που επιβίωσε με τα χρόνια.

Βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε τρόφιμο που πέφτει κάτω θα προκαλέσει απαραίτητα πρόβλημα. Σε πολλές περιπτώσεις ο κίνδυνος είναι μικρός. Ωστόσο, όταν πρόκειται για ευπαθή τρόφιμα ή όταν η επιφάνεια δεν είναι απόλυτα καθαρή, η ασφαλέστερη επιλογή είναι να μην καταναλωθεί.

Η ασφάλεια των τροφίμων βασίζεται κυρίως στην πρόληψη. Η σωστή υγιεινή στην κουζίνα, ο τακτικός καθαρισμός των επιφανειών και η προσεκτική διαχείριση των τροφίμων μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο επιμόλυνσης.

Τελικά, ο «κανόνας των πέντε δευτερολέπτων» μπορεί να είναι μια διασκεδαστική ιστορία που όλοι έχουμε ακούσει, όμως η επιστήμη είναι ξεκάθαρη: τα βακτήρια δεν κρατούν… χρονόμετρο.