Για πρώτη φορά: Τεχνητή νοημοσύνη «βοήθησε» χειρουργούς στη Βρετανία να αφαιρέσουν όγκο από τον εγκέφαλο

Μία επέμβαση που ενδέχεται να ανοίξει νέο κεφάλαιο στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στη χειρουργική πραγματοποιήθηκε στη Βρετανία, καθώς για πρώτη φορά ένα σύστημα AI χρησιμοποιήθηκε σε πραγματικό χρόνο μέσα στο χειρουργείο για να υποστηρίξει νευροχειρουργούς κατά την αφαίρεση όγκου από τον εγκέφαλο ασθενούς.

Η πρωτοποριακή επέμβαση πραγματοποιήθηκε σε 48χρονο άνδρα, τον Ρις Χίμπερτ, ο οποίος είχε διαγνωστεί με όγκο στην υπόφυση.

Το σύστημα δεν εκτελούσε την επέμβαση ούτε έδινε αυτόνομα εντολές στους γιατρούς. Αντίθετα, λειτουργούσε ως ένα επιπλέον «ζευγάρι ματιών», αναλύοντας τις εικόνες από το χειρουργικό πεδίο την ώρα που οι γιατροί εργάζονταν.

Στόχος ήταν να βοηθήσει την ιατρική ομάδα να αναγνωρίσει κρίσιμες ανατομικές δομές και να μειώσει τον κίνδυνο τραυματισμού αγγείων και νεύρων.

Ο όγκος βρισκόταν σε ιδιαίτερα δύσκολο σημείο

Ο Χίμπερτ ήταν μέχρι πριν από περίπου 18 μήνες ένας άνθρωπος χωρίς σημαντικά προβλήματα υγείας. Κατά τη διάρκεια μιας καθημερινής βόλτας του, ωστόσο, έχασε ξαφνικά τις αισθήσεις του και παρουσίασε σπασμούς.

Οι εξετάσεις αποκάλυψαν έναν καλοήθη όγκο περίπου 11 χιλιοστών στην υπόφυση, έναν μικρό αδένα που βρίσκεται στη βάση του εγκεφάλου και έχει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση πολλών ορμονικών λειτουργιών του οργανισμού.

Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο η ύπαρξη του όγκου, αλλά κυρίως η θέση του.

Η υπόφυση βρίσκεται κοντά σε σημαντικά αιμοφόρα αγγεία, μεταξύ των οποίων οι καρωτίδες, αλλά και στα οπτικά νεύρα.

Καθώς ο όγκος μεγάλωνε, άρχισε να ασκεί πίεση στα οπτικά νεύρα, με αποτέλεσμα ο ασθενής να παρουσιάζει περιορισμό στην περιφερική όρασή του.

Παράλληλα, άρχισε να σκοντάφτει συχνότερα, ενώ αντιμετώπιζε έντονη κόπωση και ζαλάδες.

Η τεχνητή νοημοσύνη παρακολουθούσε την επέμβαση

Οι γιατροί αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν ένα νέο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που είχε αναπτυχθεί ειδικά για τέτοιου είδους επεμβάσεις.

Η επέμβαση πραγματοποιήθηκε ενδοσκοπικά μέσω της μύτης, ώστε οι χειρουργοί να αποκτήσουν πρόσβαση στη βάση του κρανίου χωρίς να χρειαστεί να ανοίξουν το κρανίο με τον παραδοσιακό τρόπο.

Το δύσκολο σημείο ήταν η αναγνώριση των ανατομικών δομών που βρίσκονταν γύρω από τον όγκο. Η ανατομία κάθε ανθρώπου παρουσιάζει διαφορές και ορισμένα αγγεία ή νεύρα μπορεί να μην είναι άμεσα ορατά.

Εκεί ακριβώς χρησιμοποιήθηκε το AI.

Σε ξεχωριστή οθόνη, το σύστημα επεξεργαζόταν ζωντανά την εικόνα από την επέμβαση, παρακολουθούσε την κίνηση των χειρουργικών εργαλείων και προσπαθούσε να εντοπίσει τις περιοχές στις οποίες υπήρχαν κρίσιμες ανατομικές δομές.

Με αυτόν τον τρόπο μπορούσε να προειδοποιεί τους χειρουργούς για σημεία στα οποία απαιτούνταν ιδιαίτερη προσοχή.

Εκπαιδεύτηκε σε εκατοντάδες χειρουργικές επεμβάσεις

Η τεχνολογία δεν δημιουργήθηκε από τη μία ημέρα στην άλλη.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν εκατοντάδες βίντεο από επεμβάσεις αφαίρεσης όγκων της υπόφυσης, ώστε το σύστημα να μάθει να αναγνωρίζει διαφορετικές ανατομικές δομές και να κατανοεί τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια μιας πραγματικής επέμβασης.

Ο καθηγητής Χάνι Μάρκους, ένας από τους νευροχειρουργούς που συμμετείχαν στην επέμβαση, παρομοίασε τη συγκεκριμένη τεχνολογία με ένα «δεύτερο ζευγάρι ματιών» για τον χειρουργό.

Η σημαντική διαφορά σε σχέση με αρκετές προηγούμενες εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης στην ιατρική είναι ότι το συγκεκριμένο σύστημα μπορεί να λειτουργεί την ώρα που πραγματοποιείται η επέμβαση, και όχι μόνο να αναλύει δεδομένα πριν ή μετά από αυτή.

Δεν αντικαθιστά τον χειρουργό

Παρά την εντυπωσιακή δυνατότητα της τεχνολογίας, οι γιατροί ξεκαθαρίζουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν χειρουργεί και δεν παίρνει αποφάσεις αντί για την ιατρική ομάδα.

Η τελική απόφαση παραμένει αποκλειστικά στους χειρουργούς, ενώ το σύστημα χρησιμοποιείται υποστηρικτικά.

Το μακροπρόθεσμο όραμα των ερευνητών είναι να δημιουργηθεί ένας ψηφιακός βοηθός που θα βρίσκεται ουσιαστικά μέσα στο χειρουργείο και θα μπορεί να παρέχει πληροφορίες στον γιατρό όταν αυτός τις χρειάζεται.

Με άλλα λόγια, ένα είδος «ChatGPT για χειρουργούς», το οποίο θα έχει εξειδικευτεί σε συγκεκριμένες χειρουργικές διαδικασίες και θα μπορεί να λειτουργεί ως συμβουλευτικό εργαλείο.

Η τεχνολογία έχει αναπτυχθεί με τη χρηματοδότηση του βρετανικού Εθνικού Ινστιτούτου Έρευνας για την Υγεία και τη Φροντίδα, καθώς και της Google, και πλέον οι ερευνητές σχεδιάζουν μεγαλύτερη κλινική δοκιμή μετά την επιτυχημένη πρώτη επέμβαση.

«Μου έδωσε πίσω τη ζωή μου»

Για τον Ρις Χίμπερτ, η τεχνολογία δεν αποτελεί απλώς ένα εντυπωσιακό επιστημονικό επίτευγμα, αλλά κάτι που επηρέασε άμεσα την καθημερινότητά του.

Οκτώ εβδομάδες μετά την επέμβαση, ο ίδιος ανέφερε ότι η όρασή του είχε βελτιωθεί σημαντικά και ότι αισθανόταν πως η ενέργειά του είχε επιστρέψει.

Όπως περιέγραψε, όταν ξύπνησε μετά την επέμβαση είχε την αίσθηση ότι έβλεπε ξανά καθαρά προς όλες τις κατευθύνσεις, κάτι που δεν είχε βιώσει για μεγάλο χρονικό διάστημα.

«Μου έδωσε πίσω τη ζωή μου», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Η συγκεκριμένη επέμβαση αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην ιατρική και ειδικότερα στη χειρουργική, με τους επιστήμονες πλέον να εξετάζουν εάν αντίστοιχα συστήματα μπορούν στο μέλλον να χρησιμοποιηθούν σε μεγαλύτερο αριθμό επεμβάσεων και να προσφέρουν στους γιατρούς ακόμη περισσότερες πληροφορίες την κρίσιμη στιγμή.