Υγεία
Κάθε βράδυ συμβαίνει κάτι παράξενο: ξαπλώνουμε, κλείνουμε τα μάτια και περιμένουμε να κοιμηθούμε. Μπορεί να θυμόμαστε τις τελευταίες σκέψεις μας, έναν ήχο στο δωμάτιο ή τη στιγμή που αλλάξαμε πλευρό. Το επόμενο πράγμα που αντιλαμβανόμαστε, όμως, είναι ότι έχει ήδη ξημερώσει. Η ακριβής στιγμή κατά την οποία αποκοιμηθήκαμε μοιάζει να έχει εξαφανιστεί.
Ο βασικός λόγος είναι ότι ο ύπνος δεν αρχίζει σαν διακόπτης που κλείνει απότομα. Πρόκειται για μια σταδιακή μετάβαση από την εγρήγορση στο πρώτο στάδιο του μη REM ύπνου, το λεγόμενο Ν1. Σε αυτή την ενδιάμεση κατάσταση χαλαρώνουν οι μύες, επιβραδύνονται η αναπνοή και ο καρδιακός ρυθμός, ενώ αλλάζει σταδιακά και η ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου. Το άτομο μπορεί ακόμη να ακούει ήχους και να έχει σκόρπιες εικόνες ή σκέψεις, χωρίς όμως να επεξεργάζεται πλέον το περιβάλλον με τον ίδιο τρόπο. Σύμφωνα με το NICHD, το στάδιο Ν1 βρίσκεται ακριβώς ανάμεσα στην εγρήγορση και στον ύπνο.
Για να θυμηθούμε ένα γεγονός, δεν αρκεί να το ζήσουμε. Ο εγκέφαλος πρέπει πρώτα να το καταγράψει και να δημιουργήσει ένα σταθερό ίχνος μνήμης. Καθώς αποκοιμιόμαστε, η προσοχή εξασθενεί και η ικανότητα δημιουργίας νέων συνειδητών αναμνήσεων περιορίζεται. Επομένως, δεν «ξεχνάμε» απλώς τη στιγμή που κοιμηθήκαμε· πιθανότατα δεν τη μετατρέψαμε ποτέ σε ολοκληρωμένη ανάμνηση.
Πειράματα έχουν δείξει ότι το διάστημα γύρω από την έναρξη του ύπνου συνδέεται με αδυναμία ανάκλησης πληροφοριών που παρουσιάστηκαν λίγο πριν από αυτή. Σε παλαιότερη μελέτη, οι συμμετέχοντες δυσκολεύονταν να θυμηθούν ακουστικά ερεθίσματα τα οποία είχαν ακούσει ελάχιστα λεπτά πριν αποκοιμηθούν. Οι ερευνητές απέδωσαν το φαινόμενο στην ανεπαρκή κωδικοποίηση και στη διακοπή της σταθεροποίησης της μνήμης. Η μελέτη είναι διαθέσιμη στο PubMed.
Νεότερη έρευνα έδειξε επίσης ότι ακόμη και μια σύντομη παραμονή στο στάδιο Ν1 μπορεί να συνοδεύεται από αυξημένη λήθη, ιδιαίτερα όταν η διαδικασία του ύπνου διακόπτεται πριν προχωρήσει στο στάδιο Ν2. Αυτό δείχνει πόσο εύθραυστες είναι οι αναμνήσεις κατά τη συγκεκριμένη μεταβατική περίοδο. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο Cerebral Cortex Communications.
Υπάρχει και ένα ακόμη παράδοξο: για να αναγνωρίσουμε την ακριβή στιγμή που αποκοιμηθήκαμε, θα έπρεπε να παραμένουμε αρκετά ξύπνιοι ώστε να την παρατηρήσουμε. Αν μπορούσαμε να σκεφτούμε συνειδητά «τώρα κοιμήθηκα», αυτό θα σήμαινε ότι δεν είχαμε ακόμη κοιμηθεί. Έτσι, ο ύπνος φτάνει αθόρυβα και η τελευταία στιγμή της ημέρας μένει χωρίς σαφή χρονική σφραγίδα.
