Υγεία
Η άσκηση μπορεί να αποτελεί σημαντικό «όπλο» απέναντι στην άνοια, όμως φαίνεται πως έχει σημασία και το πότε και γιατί κινείται κάποιος.
Νέα μεγάλη επιστημονική ανάλυση δείχνει ότι η σωματική δραστηριότητα που πραγματοποιείται στον ελεύθερο χρόνο συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, ενώ αντίστοιχη προστατευτική σχέση δεν παρατηρείται όταν η σωματική καταπόνηση προέρχεται κυρίως από την εργασία.
Οι ερευνητές εξέτασαν δεδομένα από περισσότερα από 4,2 εκατομμύρια ανθρώπους, συνδυάζοντας τα αποτελέσματα 74 μελετών από 30 χώρες. Οι συμμετέχοντες ήταν ηλικίας από 45 έως 93 ετών και παρακολουθήθηκαν για περίπου μία δεκαετία.
24% μικρότερος κίνδυνος για όσους ασκούνται στον ελεύθερο χρόνο
Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι άνθρωποι που είχαν υψηλότερα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας κατά τον ελεύθερο χρόνο τους παρουσίαζαν περίπου 24% χαμηλότερο σχετικό κίνδυνο άνοιας σε σύγκριση με εκείνους που ήταν λιγότερο δραστήριοι.
Η μείωση του κινδύνου φαινόταν να ακολουθεί την αύξηση της δραστηριότητας, μέχρι ένα σημείο όπου η πρόσθετη άσκηση δεν φαινόταν να προσφέρει αντίστοιχα μεγαλύτερο όφελος.
Στις δραστηριότητες που περιλαμβάνονταν στην κατηγορία της άσκησης αναψυχής συγκαταλέγονται το περπάτημα, το ποδήλατο, το τρέξιμο, η κολύμβηση, το τένις και τα ομαδικά αθλήματα.
Επομένως, το περπάτημα μπορεί να αποτελεί μια απλή μορφή σωματικής δραστηριότητας που εντάσσεται στην καθημερινότητα χωρίς να απαιτείται απαραίτητα έντονη προπόνηση.
Το παράδοξο με τη σωματική εργασία
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της έρευνας αφορά τη σωματικά απαιτητική εργασία.
Σε αντίθεση με την άσκηση στον ελεύθερο χρόνο, η υψηλή σωματική δραστηριότητα που συνδεόταν με την εργασία συσχετίστηκε με περίπου 20% υψηλότερο κίνδυνο άνοιας.
Το εύρημα αυτό δεν σημαίνει ότι η χειρωνακτική εργασία προκαλεί άνοια ή ότι η σωματική καταπόνηση είναι από μόνη της επιβλαβής για τον εγκέφαλο.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η σωματική δραστηριότητα στην εργασία συνοδεύεται συχνά από διαφορετικές συνθήκες σε σχέση με την εθελοντική άσκηση.
Ένα επάγγελμα μπορεί, για παράδειγμα, να περιλαμβάνει:
- συνεχή επαναλαμβανόμενη σωματική καταπόνηση,
- άρση και μεταφορά βαρών,
- πολλές ώρες ορθοστασίας,
- περιορισμένο χρόνο αποκατάστασης,
- εργασιακό και ψυχοκοινωνικό στρες,
- έκθεση σε θόρυβο ή ατμοσφαιρικούς ρύπους.
Παράλληλα, σημαντικό ρόλο ενδέχεται να παίζουν το εισόδημα, το μορφωτικό επίπεδο, οι συνθήκες εργασίας αλλά και οι ευκαιρίες για πνευματική και κοινωνική δραστηριότητα.
Γιατί έχει σημασία η άσκηση στον ελεύθερο χρόνο
Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι η εκούσια άσκηση συνήθως πραγματοποιείται σε διαφορετικό περιβάλλον και υπό διαφορετικές συνθήκες από τη σωματική εργασία.
Όταν κάποιος περπατά, κάνει ποδήλατο ή κολυμπά στον ελεύθερο χρόνο του, έχει μεγαλύτερο έλεγχο της έντασης και της διάρκειας της δραστηριότητας και μπορεί να προσαρμόσει την άσκηση στις ανάγκες του.
Αντίθετα, η σωματική εργασία μπορεί να είναι μονότονη και επαναλαμβανόμενη, ενώ δεν συνοδεύεται απαραίτητα από επαρκή ξεκούραση.
Οι ειδικοί πάντως προειδοποιούν ότι το λεγόμενο «παράδοξο της σωματικής δραστηριότητας» χρειάζεται περαιτέρω μελέτη, καθώς δεν είναι εύκολο να απομονωθεί η επίδραση της ίδιας της εργασίας από άλλους παράγοντες, όπως το εργασιακό στρες και οι γνωστικές απαιτήσεις.
Το απλό περπάτημα αρκεί;
Τα διαθέσιμα δεδομένα δεν δείχνουν ότι υπάρχει μία συγκεκριμένη μορφή άσκησης που να προστατεύει αποκλειστικά από την άνοια.
Το περπάτημα, η ποδηλασία, το τρέξιμο, η κολύμβηση, το τένις και τα ομαδικά αθλήματα συνδέονται με τη γενικότερη κατηγορία της σωματικής δραστηριότητας στον ελεύθερο χρόνο.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια απλή καθημερινή συνήθεια, όπως ένας περίπατος, μπορεί να αποτελεί μέρος ενός πιο δραστήριου τρόπου ζωής.
Το ζητούμενο δεν είναι απαραίτητα η εξαντλητική γυμναστική, αλλά η συστηματική κίνηση και η αποφυγή της παρατεταμένης αδράνειας.
Η άσκηση δεν αποτελεί εγγύηση
Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν μπορεί να υποστηριχθεί πως η άσκηση από μόνη της αποτρέπει την άνοια.
Ο κίνδυνος επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων η ηλικία και η γενετική προδιάθεση, αλλά και η καρδιαγγειακή υγεία, το κάπνισμα, ο διαβήτης, η ακοή και το μορφωτικό επίπεδο.
Επιπλέον, η συγκεκριμένη μελέτη βασίζεται κυρίως σε παρατηρησιακά δεδομένα. Αυτό σημαίνει ότι εντοπίζει συσχετίσεις και δεν μπορεί να αποδείξει ότι η σωματική δραστηριότητα είναι η άμεση αιτία για τη μικρότερη πιθανότητα άνοιας.
Οι περισσότερες μελέτες βασίστηκαν επίσης σε πληροφορίες που έδωσαν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες σχετικά με τη σωματική τους δραστηριότητα, ενώ τα διαθέσιμα δεδομένα προέρχονταν σε μεγάλο βαθμό από χώρες υψηλού εισοδήματος.
Ένας ακόμη παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι η πιθανότητα αντίστροφης αιτιότητας. Οι πρώιμες αλλαγές στη γνωστική λειτουργία μπορεί να οδηγήσουν κάποιον στο να περιορίσει τη σωματική του δραστηριότητα αρκετά χρόνια πριν λάβει επίσημη διάγνωση.
Παρόλα αυτά, τα ευρήματα ενισχύουν την εικόνα που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια: η τακτική σωματική δραστηριότητα στον ελεύθερο χρόνο αποτελεί έναν από τους παράγοντες του τρόπου ζωής που αξίζει να εντάσσονται στην προσπάθεια διατήρησης της υγείας του εγκεφάλου και της μείωσης του συνολικού κινδύνου άνοιας.
