Κάλιο: Τι σημαίνουν οι υψηλές τιμές και ποιες οι αιτίες που μπορεί να το ανεβάσουν

Οι υψηλές τιμές καλίου στο αίμα μπορεί να οφείλονται σε αρκετούς διαφορετικούς παράγοντες, από τη λειτουργία των νεφρών και ορισμένα φάρμακα μέχρι παθήσεις και μεταβολικές διαταραχές.

Η κατάσταση ονομάζεται υπερκαλιαιμία και, όταν το κάλιο αυξηθεί σημαντικά, μπορεί να επηρεάσει ακόμη και τη λειτουργία της καρδιάς.

Το κάλιο είναι απαραίτητος ηλεκτρολύτης για τον οργανισμό, καθώς συμμετέχει στη λειτουργία του νευρικού συστήματος, στις μυϊκές συσπάσεις και στη διατήρηση του φυσιολογικού καρδιακού ρυθμού.

Για τους περισσότερους ενήλικες, οι φυσιολογικές τιμές καλίου στον ορό βρίσκονται περίπου μεταξύ 3,5 και 5 mEq/L.

Όταν η συγκέντρωση ξεπερνά τα 5 mEq/L, θεωρείται αυξημένη, ενώ η σοβαρότητα εξαρτάται από το πόσο υψηλή είναι η τιμή και από τη γενικότερη κατάσταση της υγείας.

Ενδεικτικά:

• 3,5-5 mEq/L: θεωρείται φυσιολογικό εύρος.
• 5,1-5,9 mEq/L: ήπια υπερκαλιαιμία.
• 6-6,5 mEq/L: μέτρια υπερκαλιαιμία.
• Πάνω από 6,5 mEq/L: σοβαρή υπερκαλιαιμία, η οποία μπορεί να γίνει επικίνδυνη για την καρδιά.

Τα νεφρά έχουν καθοριστικό ρόλο

Μία από τις σημαντικότερες αιτίες αυξημένου καλίου είναι η μειωμένη λειτουργία των νεφρών. Οι νεφροί απομακρύνουν την περίσσεια καλίου από τον οργανισμό και, όταν δεν λειτουργούν σωστά, το μέταλλο μπορεί να συσσωρευτεί στο αίμα.

Η χρόνια νεφρική νόσος, η οξεία νεφρική βλάβη και η νεφρική νόσος τελικού σταδίου μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τον κίνδυνο υπερκαλιαιμίας. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ασθενείς που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση.

Ποια φάρμακα μπορούν να αυξήσουν το κάλιο

Αρκετές φαρμακευτικές ουσίες επηρεάζουν την αποβολή του καλίου και μπορεί να οδηγήσουν σε αύξηση των επιπέδων του.

Σε αυτές περιλαμβάνονται:

• Σπιρονολακτόνη και αμιλορίδη, που ανήκουν στα καλιοσυντηρητικά διουρητικά.
• Λισινοπρίλη και εναλαπρίλη, από την κατηγορία των αναστολέων ΜΕΑ.
• Λοσαρτάνη και βαλσαρτάνη, που ανήκουν στους αποκλειστές των υποδοχέων αγγειοτενσίνης (ARB).
• Ιβουπροφαίνη και ναπροξένη, από τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη.
• Ορισμένοι β-αναστολείς, όπως η μετοπρολόλη και η προπρανολόλη.

Η πιθανότητα αύξησης του καλίου εξαρτάται και από την κατάσταση των νεφρών, την υπόλοιπη φαρμακευτική αγωγή και τη συνολική υγεία του ασθενούς.

Και η διατροφή μπορεί να επηρεάσει τις τιμές

Τρόφιμα όπως οι μπανάνες, το αβοκάντο, το σπανάκι, οι γλυκοπατάτες, τα όσπρια, τα πορτοκάλια, τα γαλακτοκομικά και οι ξηροί καρποί περιέχουν σημαντικές ποσότητες καλίου.

Ενδεικτικά, ανά 100 γραμμάρια:

• Μπανάνα: 358 mg
• Αβοκάντο: 485 mg
• Σπανάκι: 558 mg
• Γλυκοπατάτα: 337 mg
• Όσπρια: 300-600 mg
• Πορτοκάλια και χυμός πορτοκαλιού: 200-250 mg
• Γιαούρτι και γαλακτοκομικά: 200-400 mg
• Ξηροί καρποί: περίπου 600 mg

Η κατανάλωση αυτών των τροφών δεν αποτελεί από μόνη της πρόβλημα για τους περισσότερους υγιείς ανθρώπους. Ωστόσο, σε άτομα με μειωμένη νεφρική λειτουργία ή άλλους παράγοντες κινδύνου, η πρόσληψη καλίου μπορεί να χρειάζεται περιορισμό μετά από ιατρική σύσταση.

Παθήσεις και άλλες καταστάσεις

Υψηλό κάλιο μπορεί να εμφανιστεί και σε ορισμένες ορμονικές ή μεταβολικές διαταραχές. Η επινεφριδιακή ανεπάρκεια, όπως η νόσος του Addison, μπορεί να επηρεάσει την αποβολή του καλίου λόγω χαμηλών επιπέδων αλδοστερόνης.

Παράλληλα, ο μη ελεγχόμενος διαβήτης και η μεταβολική οξέωση μπορούν να προκαλέσουν μετακίνηση του καλίου από τα κύτταρα προς το αίμα.

Αύξηση μπορεί επίσης να παρατηρηθεί όταν υπάρχει εκτεταμένη καταστροφή κυττάρων. Σοβαρά εγκαύματα και τραυματισμοί, η ραβδομυόλυση, αλλά και το σύνδρομο λύσης όγκου μπορούν να απελευθερώσουν μεγάλες ποσότητες καλίου στην κυκλοφορία.

Πότε χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση

Η σοβαρή υπερκαλιαιμία μπορεί να προκαλέσει διαταραχές του καρδιακού ρυθμού, ενώ σε πολύ υψηλές συγκεντρώσεις υπάρχει κίνδυνος ακόμη και για καρδιακή ανακοπή.

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία και το ύψος της τιμής. Μπορεί να περιλαμβάνει αλλαγές στη διατροφή, προσαρμογή φαρμακευτικής αγωγής, διουρητικά ή άλλες ιατρικές παρεμβάσεις.

Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί γλυκονικό ασβέστιο για τη σταθεροποίηση της καρδιακής λειτουργίας, ενώ σε ασθενείς με σοβαρή νεφρική δυσλειτουργία ενδέχεται να χρειαστεί αιμοκάθαρση.

Μια αυξημένη τιμή καλίου σε αιματολογική εξέταση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αυθαίρετα με διακοπή φαρμάκων ή αυστηρή δίαιτα. Χρειάζεται αξιολόγηση από γιατρό, καθώς η αιτία της υπερκαλιαιμίας είναι αυτή που καθορίζει και την κατάλληλη αντιμετώπιση.