LED: Πώς ο τεχνητός φωτισμός επηρεάζει ύπνο, μεταβολισμό και υγεία

Το τεχνητό φως έχει γίνει αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητάς μας. Μας επιτρέπει να δουλεύουμε, να διαβάζουμε και να ζούμε όταν ο ήλιος έχει δύσει.

Ωστόσο, όλο και περισσότεροι επιστήμονες επισημαίνουν ότι ο ρόλος του δεν περιορίζεται στην όραση. Επηρεάζει το βιολογικό μας ρολόι, τις ορμόνες, τον μεταβολισμό, ακόμη και τη λειτουργία των κυττάρων.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται οι λάμπες LED. Οικονομικές, ενεργειακά αποδοτικές και μακράς διάρκειας, έχουν κατακλύσει σπίτια, γραφεία και δημόσιους χώρους.

Το φως που εκπέμπουν, όμως, διαφέρει σημαντικά από το ηλιακό.Ο Martin Moore-Ede, πρώην καθηγητής του Harvard Medical School και πρωτοπόρος στην κιρκάδια βιολογία, τις αποκαλεί «junk light» – «φως-σκουπίδι».

Όπως το πρόχειρο φαγητό δίνει θερμίδες χωρίς θρεπτική αξία, έτσι και πολλά σύγχρονα συστήματα φωτισμού μάς επιτρέπουν να βλέπουμε, χωρίς να προσφέρουν στον οργανισμό το πλήρες φάσμα του φυσικού φωτός.Τι λείπει από το φως των LEDΤο ηλιακό φως περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα: υπεριώδες, ορατό και υπέρυθρο.

Οι περισσότεροι LED φωτισμοί έχουν σχεδιαστεί κυρίως για ενεργειακή απόδοση. Παράγουν την αίσθηση λευκού φωτός συνδυάζοντας συγκεκριμένα μήκη κύματος, συχνά με έντονη παρουσία μπλε φωτός, ενώ λείπουν σε μεγάλο βαθμό άλλες περιοχές του φάσματος, όπως το υπέρυθρο.Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι βλέπει το μάτι, αλλά τι μήνυμα λαμβάνει ολόκληρος ο οργανισμός.

Νέα μελέτη ερευνητών του University College London, που δημοσιεύθηκε στο Scientific Reports, έδειξε ότι ο συμπληρωματικός φωτισμός ευρύτερου φάσματος βελτίωσε σημαντικά την ευαισθησία στη χρωματική αντίθεση.

Μέρος του αποτελέσματος παρέμεινε ακόμη και δύο μήνες μετά. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η σύνθεση του φωτός μπορεί να επηρεάζει τη λειτουργία των μιτοχονδρίων – των «εργοστασίων ενέργειας» των κυττάρων.

Το βιολογικό ρολόι και το μπλε φωςΣχεδόν κάθε κύτταρο του σώματος διαθέτει εσωτερικό ρολόι περίπου 24 ωρών. Τον συντονισμό αναλαμβάνει ο υπερχιασματικός πυρήνας στον εγκέφαλο, που λαμβάνει πληροφορίες για το φως μέσω των ματιών. Έτσι ρυθμίζονται η μελατονίνη, η κορτιζόλη, η πέψη, η θερμοκρασία του σώματος και η εγρήγορση.

Το έντονο φως το βράδυ – ιδιαίτερα το μπλε – μπορεί να στείλει το μήνυμα ότι «είναι ακόμη μέρα», καταστέλλοντας τη μελατονίνη και απορρυθμίζοντας τον κιρκάδιο ρυθμό.

Η χρόνια διαταραχή έχει συνδεθεί με προβλήματα στον μεταβολισμό της γλυκόζης, την όρεξη, την αρτηριακή πίεση και ενδεχομένως με αυξημένο κίνδυνο ορισμένων μορφών καρκίνου, κυρίως σε εργαζομένους νυχτερινής βάρδιας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι λάμπες LED «προκαλούν» διαβήτη ή καρκίνο από μόνες τους. Η εικόνα είναι σύνθετη και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Ωστόσο, η ποιότητα και κυρίως η χρονική στιγμή της έκθεσης στο φως θεωρούνται πλέον σημαντικές.Πρακτικές λύσειςΟι ειδικοί συμφωνούν σε ορισμένες βασικές αρχές:

• Πρωί: Έκθεση σε φυσικό φως για περίπου 30 λεπτά αμέσως μετά την αφύπνιση. Δίνει ισχυρό σήμα στο βιολογικό ρολόι ότι άρχισε η ημέρα.

•Βράδυ: Χαμηλότερος και θερμότερος φωτισμός. Αποφυγή έντονου ψυχρού λευκού φωτός και οθονών πριν τον ύπνο.

•Νύχτα: Όσο το δυνατόν πιο σκοτεινό υπνοδωμάτιο. Ακόμη και μικρά φώτα από συσκευές μπορούν να επηρεάσουν τον οργανισμό.

Δεν χρειάζεται να πετάξουμε τις λάμπες LED. Έχουν σημαντικά πλεονεκτήματα σε κατανάλωση ενέργειας και διάρκεια ζωής.

Το ζητούμενο είναι ο φωτισμός του μέλλοντος να σχεδιάζεται όχι μόνο με βάση την οπτική άνεση και την εξοικονόμηση, αλλά και με βάση τη φυσιολογία του ανθρώπου:

Περισσότερο και πλουσιότερο φως την ημέρα, θερμότερο και λιγότερο το βράδυ, σχεδόν καθόλου τη νύχτα.

Το φως, όπως η διατροφή και ο ύπνος, δεν είναι μόνο ποσότητα. Είναι και ποιότητα – και, κυρίως, σωστή στιγμή.