Πόσα χρόνια θα άντεχε ένα ανθρώπινο σώμα αν δεν γερνούσαν ποτέ τα κύτταρά του;

Αν τα κύτταρα του ανθρώπινου σώματος δεν γερνούσαν ποτέ, θα μπορούσε άραγε ο άνθρωπος να ζήσει εκατοντάδες χρόνια ή ακόμη και να γίνει βιολογικά αθάνατος;

Το ερώτημα συνδέεται με ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα της επιστήμης: κατά πόσο η γήρανση αποτελεί μια αναπόφευκτη διαδικασία και αν θα μπορούσε κάποτε να επιβραδυνθεί ή να ανασταλεί.

Η απάντηση, ωστόσο, δεν είναι τόσο απλή. Ακόμη και αν τα κύτταρα διατηρούσαν για πάντα τη νεανική τους κατάσταση, αυτό δεν θα σήμαινε απαραίτητα ότι ολόκληρος ο οργανισμός θα μπορούσε να λειτουργεί επ’ αόριστον.

Τι συμβαίνει στα κύτταρα όσο μεγαλώνουμε

Καθώς περνούν τα χρόνια, τα κύτταρα συσσωρεύουν βλάβες στο DNA και σε άλλα βασικά συστατικά τους.

Παράλληλα, μεταβάλλονται οι μηχανισμοί επιδιόρθωσης, η λειτουργία των μιτοχονδρίων και η ικανότητα των ιστών να ανανεώνονται.

Ένας από τους μηχανισμούς που έχουν συνδεθεί με τη γήρανση είναι η κυτταρική γήρανση. Σε αυτή την κατάσταση, ορισμένα κύτταρα σταματούν να διαιρούνται, αλλά δεν απομακρύνονται αμέσως από τον οργανισμό.

Σε ορισμένες περιπτώσεις απελευθερώνουν ουσίες που επηρεάζουν το περιβάλλον τους και μπορούν να συμβάλουν στη χρόνια φλεγμονή και στη δυσλειτουργία των ιστών.

Σημαντικό ρόλο παίζουν και τα τελομερή, οι προστατευτικές δομές στα άκρα των χρωμοσωμάτων, τα οποία συνήθως μικραίνουν όταν τα κύτταρα διαιρούνται.

Δεν αποτελούν, ωστόσο, ένα απλό «ρολόι ζωής», καθώς η γήρανση επηρεάζεται από πολλούς διαφορετικούς μηχανισμούς.

Αν τα κύτταρα δεν γερνούσαν, πόσο θα ζούσαμε;

Δεν υπάρχει επιστημονικά τεκμηριωμένος αριθμός ετών που να απαντά σε αυτό το υποθετικό ερώτημα.

Η διάρκεια ζωής του ανθρώπου δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη γήρανση των κυττάρων, αλλά και από τη λειτουργία των οργάνων, την κατάσταση των ιστών και την ικανότητα του οργανισμού να αντιμετωπίζει ασθένειες και τραυματισμούς.

Αν, για παράδειγμα, τα κύτταρα ενός ανθρώπου παρέμεναν νεανικά, αλλά η καρδιά, τα αιμοφόρα αγγεία ή το νευρικό του σύστημα εξακολουθούσαν να υφίστανται βλάβες, η λειτουργία του οργανισμού θα μπορούσε και πάλι να επιδεινωθεί.

Αντίστοιχα, ένα σοβαρό ατύχημα ή μια λοίμωξη θα μπορούσε να αποβεί μοιραία, ανεξάρτητα από τη βιολογική ηλικία των κυττάρων.

Επομένως, η εξάλειψη ενός μόνο μηχανισμού γήρανσης δεν θα αρκούσε για να εξασφαλίσει απεριόριστη ζωή. Για να αυξηθεί δραστικά η ανθρώπινη μακροζωία, θα έπρεπε να διατηρούνται ταυτόχρονα πολλές διαφορετικές λειτουργίες του οργανισμού.

Γιατί τα κύτταρα δεν μπορούν απλώς να διαιρούνται για πάντα

Θεωρητικά, η διατήρηση της ικανότητας των κυττάρων να διαιρούνται θα μπορούσε να βοηθήσει στην ανανέωση ορισμένων ιστών. Ωστόσο, η ανεξέλεγκτη κυτταρική διαίρεση αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς ανάπτυξης του καρκίνου.

Η κυτταρική γήρανση και άλλοι μηχανισμοί που περιορίζουν τη διαίρεση των κυττάρων λειτουργούν, σε συγκεκριμένες συνθήκες, ως δικλίδες ασφαλείας απέναντι στην ανεξέλεγκτη ανάπτυξη.

Η απενεργοποίησή τους χωρίς παράλληλη προστασία από τον καρκίνο θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους.

Αυτό σημαίνει ότι η επιβράδυνση της γήρανσης δεν είναι απλώς ζήτημα διατήρησης των κυττάρων σε νεανική κατάσταση. Χρειάζεται να εξασφαλίζεται ότι συνεχίζουν να λειτουργούν σωστά, να επιδιορθώνουν τις βλάβες τους και να μην πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα.

Τι έχει καταφέρει μέχρι σήμερα η επιστήμη

Οι ερευνητές μελετούν διάφορες προσεγγίσεις για την επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης, όπως την απομάκρυνση ορισμένων γερασμένων κυττάρων, την αναγέννηση ιστών και την παρέμβαση σε μηχανισμούς που σχετίζονται με την κυτταρική λειτουργία.

Ορισμένα ευρήματα από πειράματα σε ζώα είναι ενθαρρυντικά, αλλά δεν σημαίνουν ότι οι ίδιες παρεμβάσεις μπορούν να παρατείνουν με ασφάλεια την ανθρώπινη ζωή κατά δεκαετίες ή αιώνες.

Μέχρι σήμερα, δεν έχει αποδειχθεί ότι κάποια θεραπεία μπορεί να σταματήσει πλήρως τη γήρανση του ανθρώπου.

Το κρίσιμο ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι μόνο αν θα μπορούσαν τα κύτταρα να παραμείνουν νεανικά, αλλά αν θα ήταν δυνατό να διατηρείται ολόκληρος ο οργανισμός λειτουργικός και υγιής για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Ακόμη και σε ένα υποθετικό σενάριο όπου η κυτταρική γήρανση θα είχε εξαλειφθεί, δεν μπορούμε να υπολογίσουμε πόσα χρόνια θα ζούσε ένας άνθρωπος. Η απουσία της κυτταρικής γήρανσης δεν ισοδυναμεί με αθανασία, καθώς η ανθρώπινη ζωή εξαρτάται από ένα σύνθετο σύστημα βιολογικών λειτουργιών που πρέπει να παραμένουν συντονισμένες.