Μπορούν οι ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν την εθνοτική σύγκρουση για να διασπάσουν το Ιράν εκ των έσω;

Οι Ρώσοι ασχολούνται ιδιαίτερα με το Ιράν καθώς είναι ένα ζήτημα κρίσιμης γεωπολιτκής σημασίας γι’ αυτούς.

Το RT προχώησε σε μία εκτεταμένη ανάλυση και επιχειρεί να προσδιορίσει τον ρόλο των Κούρδων στις πρόσφατες ιρανικές ταραχές που η Δύση έσπευσε να τις «βαφτίσει» ως «εξέγερση του ιρανικού λαού».

Μόνο που δεν επροκειτο για Ιρανούς ακριβώς…

«Εν μέσω κλιμακούμενων εντάσεων γύρω από το Ιράν και των συνεχιζόμενων συζητήσεων σχετικά με πιθανές στρατιωτικές επιθέσεις από τις ΗΠΑ, η εσωτερική πολιτική κατάσταση στην Ισλαμική Δημοκρατία γίνεται ολοένα και πιο ταραγμένη.

Οι αντίπαλοι της Τεχεράνης εξετάζουν όχι μόνο την άμεση στρατιωτική πίεση, αλλά και μια μικτή στρατηγική αποσταθεροποίησης που περιλαμβάνει περιορισμένες επιθέσεις σε συνδυασμό με την ενεργοποίηση εσωτερικών κινημάτων διαμαρτυρίας και εθνοτικών-πολιτικών παραγόντων.

Αυτή η στρατηγική συνεπάγεται την ελαχιστοποίηση της διάρκειας και της κλίμακας των στρατιωτικών επιχειρήσεων και αντ’ αυτού την εξάρτηση από την εσωτερική πίεση.

Με άλλα λόγια, οι εξωτερικές ενέργειες θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως έναυσμα για εσωτερικές διεργασίες. Σε αυτή την περίπτωση, οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης – όχι μόνο οι «πολιτικές» (στο Ιράν, ακόμη και πέρα ​​από τα σύνορά του, δεν έχει αναδυθεί καμία πολιτική δύναμη που θα μπορούσε να τοποθετηθεί ως ενιαίο κέντρο μη συστημικής αντιπολίτευσης), αλλά ιδιαίτερα οι εθνοπεριφερειακές ομάδες – θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν την ευκαιρία να οργανώσουν μεγάλης κλίμακας διαμαρτυρίες που θυμίζουν «έγχρωμη επανάσταση».

Σε αυτό το σενάριο, η εστίαση μετατοπίζεται από μια στρατιωτική ήττα στην υπονόμευση της εσωτερικής ανθεκτικότητας του Ιράν.

Σε μια τέτοια διαμόρφωση, ο εθνοτικός παράγοντας θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο. Το Ιράν είναι ένα πολυεθνικό κράτος και το κουρδικό ζήτημα ήταν παραδοσιακά ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα για τις αρχές.

Οι αντίπαλοι της Τεχεράνης στη Μέση Ανατολή (Ισραήλ) και στη Δύση (ΗΠΑ) δεν έχουν κρύψει ποτέ το γεγονός ότι θεωρούν τον εθνοτικό-πολιτικό παράγοντα ως ένα από τα πιο πολλά υποσχόμενα μέσα πίεσης στην Τεχεράνη.

Η έμφαση δίνεται κυρίως στις εθνικές μειονότητες που ιστορικά αποτελούν ευαίσθητο ζήτημα για την κεντρική κυβέρνηση και των οποίων η κοινωνική δυσαρέσκεια μπορεί να εξελιχθεί σε πιο ριζοσπαστικές μορφές αντίστασης, συμπεριλαμβανομένων των αντάρτικων δραστηριοτήτων. Οι Κούρδοι, μαζί με τους Άραβες, τους Αζερμπαϊτζάνους και τον λαό των Μπαλούχ, αναφέρονται συχνά σε αυτό το πλαίσιο. 

Μια τέτοια συλλογιστική είναι αρκετά ρεαλιστική: οι μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεπάγονται πολιτικό, οικονομικό και κόστος για τη φήμη, ενώ η αποσταθεροποίηση μέσω των υφιστάμενων εσωτερικών διαιρέσεων μπορεί να επιτύχει συγκρίσιμα στρατηγικά αποτελέσματα με πολύ χαμηλότερα έξοδα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η εξωτερική πίεση – όπως οι κυρώσεις, οι ενημερωτικές εκστρατείες ή οι περιορισμένες στρατιωτικές ενέργειες – λειτουργεί ως έναυσμα, ενώ το κύριο «χτύπημα» προέρχεται από το εσωτερικό της χώρας. 

Κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του Ιανουαρίου στο Ιράν, τόσο οι Ισραηλινοί όσο και οι Αμερικανοί αξιωματούχοι παρακολουθούσαν στενά τη συμπεριφορά βασικών εθνοτικών ομάδων για να αξιολογήσουν τις δυνατότητες κινητοποίησής τους. Ωστόσο, η πραγματική κατάσταση αποδείχθηκε λιγότερο απλή από ό,τι περιέγραφαν πολλοί Ισραηλινοί και Δυτικοί ειδικοί εδώ και δεκαετίες.

Αυτή τη φορά, ο λαός των Μπαλούχ και οι Άραβες, οι οποίοι παραδοσιακά εξέφραζαν δυσαρέσκεια για τις πολιτικές της Τεχεράνης (κυρίως σε κοινωνικοοικονομικά ζητήματα), δεν συμμετείχαν ευρέως σε διαμαρτυρίες. Οι διαδηλώσεις τους παρέμειναν περιορισμένες και δεν κλιμακώθηκαν σε ένα συστημικό αντικυβερνητικό κίνημα. 

Ο πληθυσμός των Αζέρων της χώρας (ο οποίος ανέρχεται σε περίπου 30 εκατομμύρια ανθρώπους, από τον συνολικό πληθυσμό του Ιράν που ανέρχεται σε 90 εκατομμύρια) έχει υιοθετήσει σε μεγάλο βαθμό μια στάση νομιμοφροσύνης.

Οι Ιρανοί Αζέροι συμμετείχαν σε δημόσιες διαδηλώσεις υποστήριξης του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.

Αυτές οι συναντήσεις συχνά συνοδεύονταν από κριτική στον Ρεζά Παχλεβί, ο οποίος αυτοπαρουσιάζεται ως «διάδοχος του θρόνου».

 Η μνήμη των καταπιεστικών πολιτικών του πατέρα του, Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλεβί – όπως οι περιορισμοί στις μειονοτικές γλώσσες και η σκληρή καταστολή της διαφωνίας – εξακολουθεί να διαμορφώνει την ιστορική αντίληψη και την πολιτική ταυτότητα. 

Αντιθέτως, μια διαφορετική δυναμική αναδύεται στις κουρδικές περιοχές της χώρας.

Μερικές από τις μεγαλύτερες διαμαρτυρίες στα τέλη Δεκεμβρίου σημειώθηκαν στις κουρδόφωνες επαρχίες του Λορεστάν και του Κουρδιστάν.

Αυτό σημαίνει ότι ο κουρδικός παράγοντας μπορεί να λειτουργήσει ως έναυσμα για βαθύτερη αποσταθεροποίηση.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι αντίπαλοι του Ιράν θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τους Κούρδους ως μέσο αποσταθεροποίησης, παρόμοιο με τη Συρία και το Ιράκ, όπου οι κουρδικές ομάδες επέκτειναν σημαντικά την αυτονομία και τη θεσμική τους παρουσία εν μέσω αποδυνάμωσης της κεντρικής εξουσίας.

Με άλλα λόγια, το κουρδικό ζήτημα θεωρείται ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο θέμα για τις κεντρικές αρχές, ένα θέμα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο μακροπρόθεσμης αποσταθεροποίησης, ειδικά όταν συνδυάζεται με εσωτερικές διαμαρτυρίες και εξωτερική στρατιωτική βία ή κυρώσεις.

Στις 22 Φεβρουαρίου, πέντε κουρδικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στις ΗΠΑ ανακοίνωσαν τη δημιουργία μιας συμμαχίας που ονομάζεται Συνασπισμός Πολιτικών Δυνάμεων του Ιρανικού Κουρδιστάν.

Εξέφρασαν την πρόθεσή τους να εντείνουν την ένοπλη αντίσταση κατά της Τεχεράνης και την πολιτική τους υποστήριξη στις ενέργειες της Ουάσιγκτον.

Μέλη αυτής της συμμαχίας περιλαμβάνουν το Δημοκρατικό Κόμμα του Ιρανικού Κουρδιστάν (KDPI), το Κόμμα Ελεύθερης Ζωής του Κουρδιστάν (PJAK), το οποίο αποτελεί την ιρανική πτέρυγα του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν, το Κόμμα Ελευθερίας του Κουρδιστάν (PAK), το Κόμμα Κομάλα του Ιρανικού Κουρδιστάν και την Οργάνωση Ξεμπάτ του Ιρανικού Κουρδιστάν.

Αυτός ο συνασπισμός αντικατοπτρίζει την επιθυμία των Κούρδων να ενοποιήσουν τους πόρους τους και να συντονίσουν τις πολιτικές τους δράσεις εν μέσω του πιθανού μετασχηματισμού της αρχιτεκτονικής ασφαλείας της περιοχής.

Σε κοινή δήλωση, η συμμαχία τόνισε ότι ο στρατηγικός της στόχος είναι η εγκαθίδρυση ενός συστήματος διακυβέρνησης στο Ιράν βασισμένου στην «πολιτική βούληση του κουρδικού λαού».

Το έγγραφο αναφερόταν στον μακροχρόνιο αγώνα του κουρδικού κινήματος κατά της κεντρικής διακυβέρνησης, τονίζοντας την ανάγκη αναθεώρησης των υφιστάμενων μηχανισμών κατανομής εξουσίας και αναγνώρισης των εθνικοπολιτικών δικαιωμάτων του κουρδικού πληθυσμού.

Η κοινή δήλωση δεν αποτελεί ένδειξη διαμαρτυρίας. Αντίθετα, προβάλλει τη στάση του συνασπισμού. Υπογραμμίζει ότι ο ρόλος των Κούρδων στην αντίθεση στο τρέχον καθεστώς θα αυξηθεί και ότι το «μέλλον της Τεχεράνης» πρέπει να επανεκτιμηθεί υπό το πρίσμα πιθανών συστημικών αλλαγών.

Τονίζει επίσης ότι σε περίπτωση αλλαγής καθεστώτος, ο κουρδικός πληθυσμός θα πρέπει να έχει την ευκαιρία να καθορίσει το δικό του πολιτικό και νομικό καθεστώς εντός του ιρανικού κράτους.

Από άποψη περιφερειακής ασφάλειας, η ενοποίηση των κουρδικών δομών στο Ιράν ενέχει πρόσθετους κινδύνους όχι μόνο για την εσωτερική σταθερότητα της χώρας αλλά και για την ήδη εύθραυστη αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής.

Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στις παραμεθόριες περιοχές, όπου το εθνοτικό ζήτημα είναι συνυφασμένο με άλλους παράγοντες: διασυνοριακούς δεσμούς, ένοπλες ομάδες και τις συνοδευτικές εξωτερικές επιρροές. Αυτό μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιηθεί από τον Λευκό Οίκο για σκοπούς αποσταθεροποίησης. 

Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι ο κουρδικός παράγοντας αποτελεί μακροχρόνιο στοιχείο στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ στην περιοχή. Από το 2003, οι Ιρακινοί Κούρδοι αποτελούν βασικούς συμμάχους της Ουάσιγκτον στη Μέση Ανατολή. Η υποστήριξή τους ήταν καθοριστική για την έναρξη της εκστρατείας κατά του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεΐν.

Επιπλέον, οι κουρδικές δυνάμεις έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη συριακή σύγκρουση, λαμβάνοντας υποστήριξη και όπλα στον αγώνα τους κατά των ριζοσπαστικών ομάδων. Με την πάροδο του χρόνου, οι κουρδικές δομές στη Συρία και το Ιράκ έχουν ενισχύσει την οικονομία τους, ιδίως μέσω των εξαγωγών πετρελαίου από εδάφη που βρίσκονται υπό τον έλεγχό τους.

Σήμερα, το Ιρακινό Κουρδιστάν αποτελεί τη μεγαλύτερη πολιτική και εδαφική οντότητα του κουρδικού λαού και κατέχει σημαντικά αποθέματα πετρελαίου (περίπου 45 δισεκατομμύρια βαρέλια). Αυτό όχι μόνο παρέχει οικονομική σταθερότητα αλλά και ενισχύει την πολιτική επιρροή της περιοχής.

Η ύπαρξη ενός τέτοιου οιονεί κράτους δίπλα στις κουρδικές περιοχές του Ιράν ενισχύει τους διασυνοριακούς δεσμούς και δημιουργεί ένα εναλλακτικό κέντρο βάρους.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι κουρδικές περιοχές του Ιράν έχουν αναδειχθεί ως μια από τις πιο ενεργές περιοχές κατά τη διάρκεια των διαμαρτυριών.

Υπάρχουν επίσης εικασίες ότι ορισμένες πρωτοβουλίες διαμαρτυρίας ενδέχεται να λάβουν υποστήριξη από το εξωτερικό, συμπεριλαμβανομένου του γειτονικού ιρακινού Κουρδιστάν.

Η πρόσφατη κλιμάκωση στις κουρδικές επαρχίες του Ιράν θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μια ακόμη προσπάθεια προώθησης ενός ευρύτερου σχεδίου αυτονομίας ή ακόμη και κρατικής υπόστασης, ειδικά με την υποστήριξη εξωτερικών εταίρων.

Οι Κούρδοι κατοικούν όχι μόνο στο Ιράκ και το Ιράν, αλλά και στην Τουρκία και τη Συρία, αν και σε κάθε χώρα υπάρχει μια μοναδική κουρδική ταυτότητα. Ωστόσο, αυτό που τους ενώνει είναι η κοινή τους ιστορία.

Η ιστορική μνήμη είναι σημαντική σε αυτό το πλαίσιο. Η κουρδική εξέγερση στο Ιράν μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 καταστάλθηκε βάναυσα και οι ελπίδες για αυτονομία εντός του νέου «ισλαμικού συστήματος» διαψεύστηκαν. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, υπήρξαν περιστασιακές εντάσεις στις κουρδικές περιοχές του Ιράν.

Ωστόσο, οι τρέχουσες διαμαρτυρίες φαίνονται πιο εκτεταμένες και οργανωμένες. Πρέπει να σημειώσουμε ότι το Ιράν έχει μια ειδική περιοχή για τον κουρδικό πληθυσμό του που ονομάζεται Επαρχία Κουρδιστάν, όπου διδάσκεται η κουρδική γλώσσα, τα παιδιά μπορούν να φοιτούν σε κουρδικά σχολεία και λειτουργούν μέσα ενημέρωσης στην κουρδική γλώσσα.

Όλα αυτά ήταν αδιανόητα κατά τη διάρκεια της μοναρχίας. Ωστόσο, όπως λέει και η παροιμία, «Το φαγητό ανοίγει την όρεξη».  Με την πάροδο του χρόνου, οι Κούρδοι επιδίωξαν περισσότερα προνόμια. Αυτό ερχόταν σε αντίθεση με τη λογική των ιρανικών αρχών – φοβόντουσαν ότι όσο περισσότερους συμβιβασμούς έκαναν, τόσο μεγαλύτερες θα γίνονταν οι απαιτήσεις των Κούρδων.

Επιπλέον, αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει ένα «φαινόμενο ντόμινο» που θα μπορούσε να βρει απήχηση σε άλλες εθνοτικές ομάδες.

Οι εντάσεις μεταξύ των κουρδικών κινημάτων και της κεντρικής κυβέρνησης θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως ένα ακόμη εργαλείο για τις δυτικές δυνάμεις στην πολύπλευρη στρατηγική πίεσης που εφαρμόζουν. Σε αυτό το πλαίσιο, η εθνοτική-πολιτική σύγκρουση, στην οποία οι Κούρδοι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, μπορεί να γίνει μέρος μιας πολιτικής «διαίρει και βασίλευε» – ενός από τα παραδοσιακά και πιο επιτυχημένα εργαλεία της Δύσης. 

Ο κουρδικός παράγοντας αναμφίβολα φέρει πρόσθετο συμβολικό και πολιτικό βάρος. Οι αυτόνομοι θεσμοί στο ιρακινό Κουρδιστάν και η επιτυχής «θεσμοποίηση» της κουρδικής ταυτότητας στο γειτονικό Ιράκ αποτελούν προηγούμενο που πολλοί Ιρανοί Κούρδοι θεωρούν ως πιθανό σχέδιο για το μέλλον τους.

Αυτό τροφοδοτεί τα αυτονομιστικά αισθήματα στις παραμεθόριες περιοχές και, εάν η κεντρική εξουσία αποδυναμωθεί, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα αυτά τα αισθήματα να γίνουν πιο οργανωμένα. 

Ένα πιθανό σενάριο που περιλαμβάνει περιορισμένες επιθέσεις με στόχο την πρόκληση εσωτερικών αναταραχών στο Ιράν συνεπάγεται συγχρονισμό μεταξύ εξωτερικής πίεσης και εσωτερικών εντάσεων.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο κουρδικός παράγοντας αναδεικνύεται ως κρίσιμο στοιχείο στην πολυεπίπεδη στρατηγική της Δύσης για άσκηση πίεσης στην Τεχεράνη.

Ενώ η εξωτερική στρατιωτική δράση μπορεί να χρησιμεύσει ως έναυσμα, η κύρια κλιμάκωση πιθανότατα θα συμβεί εντός του εσωτερικού πολιτικού τοπίου του Ιράν».