«Shelter 2026»: Η Φινλανδία έκανε άσκηση με «φόντο» τον Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο – «Να είμαστε έτοιμοι για 72 ώρες»

Η Φινλανδία πραγματοποίησε τη μεγάλη άσκηση «Shelter 2026» με «φόντο» ένα σενάριο γενικευμένης πολεμικής σύγκρουσης, προετοιμάζοντας τις αρχές και τους πολίτες για το ενδεχόμενο πυραυλικών επιθέσεων, κυβερνοεπιθέσεων και σοβαρών προβλημάτων στις βασικές υποδομές.

Το μήνυμα των διοργανωτών ήταν σαφές: οι πολίτες πρέπει να είναι σε θέση να επιβιώσουν μόνοι τους για τουλάχιστον 72 ώρες, εάν μια πολεμική κρίση προκαλέσει διακοπή ρεύματος, προβλήματα στην ύδρευση ή άλλες σοβαρές αναταράξεις.

Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες ασκήσεις πολιτικής προστασίας που έχουν πραγματοποιηθεί στην Ευρώπη από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα υπόγειο καταφύγιο λαξευμένο μέσα σε βράχο, με πόρτες και εγκαταστάσεις σχεδιασμένες να προσφέρουν προστασία ακόμη και απέναντι σε χημική, βιολογική ή πυρηνική απειλή.

Μέσα στην εγκατάσταση, ένας χώρος που υπό κανονικές συνθήκες χρησιμοποιείται ως αθλητική αίθουσα μετατρέπεται για τις ανάγκες της άσκησης σε χώρο διαμονής. Εκατοντάδες άνθρωποι κοιμούνται σε πτυσσόμενα κρεβάτια, ενώ οι στρατεύσιμοι εκπαιδεύονται στη λειτουργία του καταφυγίου.

Φορώντας ειδικές στολές προστασίας και μάσκες αναπνοής, Φινλανδοί στρατιώτες πραγματοποιούν ακόμη και μετρήσεις ακτινοβολίας, προσομοιώνοντας τις συνθήκες που θα μπορούσαν να επικρατήσουν μετά από μια σοβαρή επίθεση.

Το σενάριο περιλαμβάνει ρωσικά πυραυλικά πλήγματα

Το σενάριο της άσκησης προβλέπει ότι κρίσιμες υποδομές της Κουόπιο έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές από κυβερνοεπιθέσεις, με προβλήματα στην ηλεκτροδότηση και την υδροδότηση.

Παράλληλα, υπάρχει η απειλή πυραυλικών επιθέσεων από τη Ρωσία, με τις τοπικές αρχές και τους πολίτες να καλούνται να εφαρμόσουν τα σχέδια έκτακτης ανάγκης.

Ο στόχος δεν είναι μόνο να ελεγχθεί η στρατιωτική ετοιμότητα. Οι Φινλανδοί θέλουν να διαπιστώσουν εάν οι απλοί πολίτες γνωρίζουν πού πρέπει να πάνε, πώς θα κινηθούν σε περίπτωση επίθεσης και πώς μπορούν να παραμείνουν ασφαλείς όταν βασικές υπηρεσίες έχουν διακοπεί.

Το μεγαλύτερο καταφύγιο της Κουόπιο μπορεί να φιλοξενήσει περίπου 7.000 ανθρώπους, γεγονός που δείχνει την έκταση του δικτύου υπόγειων εγκαταστάσεων που έχει δημιουργήσει η Φινλανδία εδώ και δεκαετίες.

Τα «μαθήματα» από την Ουκρανία

Οι Φινλανδοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία απέδειξε πως σε μια πραγματική επίθεση οι πολίτες μπορεί να έχουν ελάχιστο χρόνο για να προστατευθούν.

Σε πολλές περιπτώσεις, οι Ουκρανοί έχουν μόλις λίγα λεπτά για να φτάσουν σε έναν σταθμό του μετρό, ένα υπόγειο πάρκινγκ ή κάποιο άλλο διαθέσιμο ασφαλές σημείο.

Γι’ αυτό και η Φινλανδία δίνει έμφαση στην ύπαρξη καταφυγίων που βρίσκονται κοντά στις κατοικημένες περιοχές και είναι εύκολα προσβάσιμα, αντί να βασίζεται αποκλειστικά σε εγκαταστάσεις που θα μπορούσαν να αντέξουν ένα πυρηνικό πλήγμα.

Στην άσκηση συμμετέχει και ο 20χρονος Ουκρανός φοιτητής Ντμίτρο Ουντίλα, ο οποίος βρισκόταν στην Οδησσό όταν ρωσικοί πύραυλοι έπληξαν την πόλη στις 24 Φεβρουαρίου 2022, την πρώτη ημέρα της μεγάλης ρωσικής εισβολής.

Ο ίδιος είχε καταφύγει τότε στην είσοδο της πολυκατοικίας του, καθώς δεν υπήρχε κάποιο οργανωμένο καταφύγιο στο οποίο μπορούσε να μεταβεί.

Ανησυχία για κυβερνοεπιθέσεις και drones

Η Φινλανδία δεν προετοιμάζεται μόνο για συμβατικό πόλεμο.

Οι αρχές και εταιρείες που διαχειρίζονται κρίσιμες υποδομές εξετάζουν επίσης τον κίνδυνο κυβερνοεπιθέσεων, σαμποτάζ και επιχειρήσεων αποσταθεροποίησης.

Ο διευθύνων σύμβουλος της ενεργειακής εταιρείας Savon Voima, Γιούχα Ράσανεν, ανέφερε ότι μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έχει αυξηθεί σημαντικά ο αριθμός των κυβερνοεπιθέσεων που δέχεται το ενεργειακό δίκτυο.

Παράλληλα, μηχανικοί εντόπισαν πέρυσι τουλάχιστον 10 αυτοκόλλητα σε ιδιαίτερα ευάλωτα σημεία ενεργειακών υποδομών. Αντίστοιχα περιστατικά έχουν καταγραφεί και από άλλες εταιρείες στη Φινλανδία.

Ο Ράσανεν προειδοποίησε ότι σε περίπτωση έκρηξης σε ένα από τα συγκεκριμένα σημεία θα μπορούσε να προκληθεί σοβαρή καταστροφή σε κρίσιμες υποδομές, ακόμη και σε φράγμα.

Παράλληλα, έχουν εντοπιστεί drones πάνω από γραμμές ηλεκτροδότησης, χωρίς ωστόσο να έχει εξακριβωθεί ποιος βρίσκεται πίσω από τις συγκεκριμένες πτήσεις.

Η Φινλανδική Υπηρεσία Ασφάλειας και Πληροφοριών έχει εξετάσει μεγάλο αριθμό περιστατικών, χωρίς να διαπιστώσει μέχρι σήμερα κάτι που να θεωρείται άμεσα ανησυχητικό. Πολλές αναφορές για drones έχουν αποδοθεί σε καθημερινές δραστηριότητες.

Σύνορα 1.300 χιλιομέτρων με τη Ρωσία

Η ανησυχία της Φινλανδίας έχει και γεωγραφική διάσταση.

Η χώρα διαθέτει σύνορα με τη Ρωσία μήκους περισσότερων από 1.300 χιλιομέτρων, από τη Βαλτική Θάλασσα έως τον Αρκτικό Κύκλο.

Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Φινλανδία εγκατέλειψε την παραδοσιακή της πολιτική στρατιωτικής ουδετερότητας και το 2024 εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ, μαζί με τη Σουηδία.

Ωστόσο, η φινλανδική στρατηγική άμυνας δεν βασίζεται αποκλειστικά στη Συμμαχία.

Η χώρα διατηρεί την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία και επενδύει εδώ και χρόνια στην προετοιμασία του πληθυσμού, θεωρώντας ότι σε μια σοβαρή κρίση κάθε πολίτης έχει ρόλο.

«Να είμαστε έτοιμοι για 72 ώρες»

Ένα από τα βασικά μηνύματα της άσκησης είναι ότι οι πολίτες πρέπει να μπορούν να αντιμετωπίσουν μια κρίση ακόμη και χωρίς άμεση κρατική βοήθεια.

Οι αρχές και οι υπεύθυνοι των υποδομών επιμένουν ότι οι πολίτες θα πρέπει να είναι σε θέση να φροντίσουν τον εαυτό τους για τουλάχιστον 72 ώρες, εάν διακοπεί το ηλεκτρικό ρεύμα ή το νερό καταστεί ακατάλληλο για πόση.

Η λογική αυτή αφορά όχι μόνο έναν πόλεμο, αλλά και φυσικές καταστροφές, ακραία καιρικά φαινόμενα ή μεγάλης κλίμακας τεχνικά προβλήματα.

Μνήμες από τους πολέμους με τη Σοβιετική Ένωση

Η φινλανδική κοινωνία έχει ακόμη έντονη ιστορική μνήμη από τις συγκρούσεις με τη Σοβιετική Ένωση.

Κατά τους πολέμους εκείνης της περιόδου, η Φινλανδία έχασε περίπου το 11% των εδαφών της, ενώ περισσότεροι από 400.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους.

Στο μουσείο βετεράνων της Κουόπιο, ο 95χρονος Ρίστο Μόνκκονεν διατηρεί σημειώσεις από τους βομβαρδισμούς της πόλης και τα ονόματα ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους.

Οι παλιές αυτές μνήμες αποκτούν νέο βάρος μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Η φινλανδική προσέγγιση είναι ότι δεν υπάρχει τρόπος να προβλεφθεί κάθε πιθανή απειλή. Υπάρχει όμως τρόπος να περιοριστούν οι συνέπειες, εφόσον ο στρατός, οι υποδομές, οι αρχές και οι ίδιοι οι πολίτες είναι προετοιμασμένοι.

Και αυτό ακριβώς επιχειρεί να δοκιμάσει η Shelter 2026: πώς θα λειτουργήσει μια ολόκληρη κοινωνία εάν ξαφνικά χρειαστεί να περάσει από την καθημερινότητα σε κατάσταση πολέμου.