Νέα στοιχεία για τη δημιουργία και τη σύσταση της εξαιρετικά επικίνδυνης ραδιενεργής μάζας που σχηματίστηκε μετά την πυρηνική καταστροφή του Τσερνόμπιλ το 1986 έφεραν στο φως επιστήμονες, εξετάζοντας δείγματα από τα κατάλοιπα του κατεστραμμένου αντιδραστήρα.
Το υλικό, που συχνά περιγράφεται ως «ραδιενεργή λάβα», δημιουργήθηκε όταν το πυρηνικό καύσιμο του αντιδραστήρα 4 αναμείχθηκε με σκυρόδεμα, άμμο και μέταλλα, κάτω από συνθήκες ακραίας θερμοκρασίας.
Η λιωμένη μάζα κινήθηκε στο εσωτερικό του κτιρίου και, καθώς ψυχόταν, μετατράπηκε σε σκληρούς, υαλώδεις και πετρώδεις σχηματισμούς.
Η νέα έρευνα, που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Progress in Nuclear Energy, εξέτασε τη μικροσκοπική δομή αυτών των καταλοίπων, αποκαλύπτοντας πτυχές της διαδικασίας που οδήγησε στη δημιουργία τους.
Οι ερευνητές από το Ινστιτούτο Φυσικής Χημείας και Ηλεκτροχημείας Φρούμκιν της Ρωσίας χρησιμοποίησαν ισχυρά μικροσκόπια και τεχνικές ανάλυσης με λέιζερ, εστιάζοντας μεταξύ άλλων στους κρυστάλλους ζιρκονίου που περιέχονται στο υλικό.
Διαπίστωσαν ότι μεγάλο μέρος του χαρακτηριστικού μαύρου-καφέ χρώματος της ραδιενεργής μάζας οφείλεται σε μικροσκοπικά σωματίδια πλούσια σε ουράνιο, τα οποία έχουν εγκλωβιστεί στο εσωτερικό της στερεοποιημένης «λάβας».
Παράλληλα, εντόπισαν ενδείξεις ότι οι κρύσταλλοι ζιρκονίου υπέστησαν διαδοχικές μεταβολές. Η ανάπτυξη, η διάλυσή τους και ο εκ νέου σχηματισμός τους αποτυπώνουν τη σύνθετη θερμική και χημική διαδικασία που ακολούθησε το λιωμένο υλικό κατά τη διάρκεια του ατυχήματος.
«Μετά την έκρηξη, τα συντρίμμια του κατεστραμμένου πυρήνα άρχισαν να αλληλεπιδρούν με τα οικοδομικά υλικά στον πρώην χώρο 305/2, κάτω από τον αντιδραστήρα, οδηγώντας στον σχηματισμό της “λάβας”», αναφέρουν οι επιστήμονες.
Όπως σημειώνουν, «η σύνθετη ιστορία ανάπτυξης, διάλυσης και τελικής επαναδημιουργίας των κρυστάλλων ζιρκονίου αποτυπώνει τη δυναμική εξέλιξη της λάβας του Τσερνόμπιλ κατά τον σχηματισμό της».
Οι ακραίες θερμοκρασίες και το «Πόδι του Ελέφαντα»
Η ανάλυση έδειξε επίσης ότι τμήματα του πυρήνα του αντιδραστήρα εκτέθηκαν σε εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες πριν από την έκρηξη. Σε ορισμένες περιοχές, μάλιστα, οι συνθήκες υπερθέρμανσης φαίνεται πως διατηρήθηκαν για περισσότερο από ένα λεπτό.
Ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς σχηματισμούς που προέκυψαν από τη συγκεκριμένη διαδικασία είναι το λεγόμενο «Πόδι του Ελέφαντα». 
Πρόκειται για μια συμπαγή, εξαιρετικά ραδιενεργή μάζα, η οποία εντοπίστηκε βαθιά κάτω από τον αντιδραστήρα και αποτελεί ένα από τα πιο γνωστά κατάλοιπα της πυρηνικής καταστροφής.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ακόμη ότι στο εσωτερικό των δειγμάτων υπάρχουν ρωγμές, κενά και δομικές αδυναμίες.
Τα χαρακτηριστικά αυτά επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιδρά το υλικό όταν ασκείται πίεση και ενδέχεται να παίξουν σημαντικό ρόλο στις μελλοντικές εργασίες απομάκρυνσης των ραδιενεργών καταλοίπων.
Η γνώση της εσωτερικής δομής τους θεωρείται σημαντική για τους μηχανικούς που καλούνται να διαχειριστούν τα επικίνδυνα υλικά, καθώς οι αδυναμίες τους μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο θραύονται κατά τη διάρκεια των εργασιών καθαρισμού.
Τα ραδιενεργά κατάλοιπα διατηρούνται, αλλά εμφανίζουν φθορά
Ένα ακόμη ενδιαφέρον συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι μεγάλο μέρος των ραδιενεργών καταλοίπων έχει διατηρήσει τη δομή του σε αξιοσημείωτα καλή κατάσταση, παρά τις δεκαετίες που έχουν περάσει από το δυστύχημα. Ωστόσο, οι επιστήμονες εντοπίζουν πλέον τις πρώτες ενδείξεις χημικής αποσάθρωσης.
Τα ευρήματα ενισχύουν την εκτίμηση ότι το λιωμένο υλικό δεν είχε ενιαία σύσταση και δεν συμπεριφέρθηκε με τον ίδιο τρόπο σε ολόκληρο τον αντιδραστήρα.
Αντίθετα, οι θερμοκρασίες και οι χημικές διεργασίες παρουσίαζαν σημαντικές διαφορές από περιοχή σε περιοχή.
Ξεχωριστή μελέτη, που δημοσιεύθηκε τον προηγούμενο μήνα, έδειξε επίσης ότι μικροσκοπικά θραύσματα πυρηνικού καυσίμου, τα οποία εκτοξεύθηκαν έξω από τον αντιδραστήρα κατά την έκρηξη, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναλλοίωτα.
Το εύρημα αυτό διαφοροποιείται από την αρχική εκτίμηση ότι τα συγκεκριμένα σωματίδια θα είχαν αποσυντεθεί σταδιακά με την πάροδο του χρόνου.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η καλύτερη κατανόηση της γήρανσης και των μεταβολών των ραδιενεργών καταλοίπων μπορεί να συμβάλει στην αξιολόγηση των μακροπρόθεσμων κινδύνων από τη ραδιενεργή μόλυνση, αλλά και στον σχεδιασμό των εργασιών παροπλισμού άλλων πυρηνικών εγκαταστάσεων.
Μεταξύ αυτών βρίσκεται και ο πυρηνικός σταθμός της Φουκουσίμα Νταΐτσι στην Ιαπωνία, όπου η διαχείριση των υπολειμμάτων πυρηνικού καυσίμου αποτελεί επίσης μία από τις μεγαλύτερες τεχνικές προκλήσεις.


Tο pronews.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο το οποίο είναι σχετικό με το θέμα στο οποίο αναφέρεται το άρθρο. Ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές και διατηρούμε το δικαίωμα να μην δημοσιεύουμε συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια όπου τα εντοπίζουμε. Σε κάθε περίπτωση ο καθένας φέρει την ευθύνη των όσων γράφει και το pronews.gr ουδεμία νομική ή άλλα ευθύνη φέρει.
Δικαίωμα συμμετοχής στη συζήτηση έχουν μόνο όσοι έχουν επιβεβαιώσει το email τους στην υπηρεσία disqus. Εάν δεν έχετε ήδη επιβεβαιώσει το email σας, μπορείτε να ζητήσετε να σας αποσταλεί νέο email επιβεβαίωσης από το disqus.com
Όποιος χρήστης της πλατφόρμας του disqus.com ενδιαφέρεται να αναλάβει διαχείριση (moderating) των σχολίων στα άρθρα του pronews.gr σε εθελοντική βάση, μπορεί να στείλει τα στοιχεία του και στοιχεία επικοινωνίας στο [email protected] και θα εξεταστεί άμεσα η υποψηφιότητά του.