Ελληνικό ποίημα 1.700 ετών ανακαλύφθηκε σε τάφο στην Αίγυπτο – «Άκουσέ με, πατέρα» (φώτο)

Ένα ελληνικό ποίημα ηλικίας 1.700 ετών κρυμμένο για αιώνες σε έναν τάφο στην έρημο της Αιγύπτου, φέρνει στο φως την προσωπική πλευρά μιας αρχαίας ταφής, καθώς στους τελευταίους στίχους του ένας γιος απευθύνεται στον νεκρό πατέρα του με τα λόγια «Άκουσέ με, πατέρα» και του ζητά να δεχθεί τις προσφορές των παιδιών του.

Το 19στιχο επιτύμβιο ποίημα γράφτηκε στα αρχαία ελληνικά και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της ανασκαφής στη νεκρόπολη Μπιρ αλ-Σαγκάλα, στην όαση Ντάχλα της δυτικής Αιγύπτου.

Ο τάφος χρονολογείται στον 4ο αιώνα μ.Χ., όταν η Αίγυπτος βρισκόταν υπό ρωμαϊκή κυριαρχία, και είχε κατασκευαστεί για έναν άνδρα που ονομαζόταν Πισέχτης και τη σύζυγό του.

Ο άνδρας θεωρείται ότι πιθανότατα ήταν δικαστής, ενώ το ποίημα φαίνεται να γράφτηκε από τον γιο του, Σαραπίωνα.

Η επιγραφή δεν αποτελεί απλώς μια αναφορά στον νεκρό. Το ποίημα τον περιγράφει ως άνθρωπο με καλοσύνη και σοφία και τον χαρακτηρίζει «σύμβουλο στη ζωή».

Στο τέλος, όμως, το ύφος γίνεται ιδιαίτερα προσωπικό, καθώς ο Σαραπίων απευθύνεται απευθείας στον πατέρα του και του ζητά να ακούσει τα λόγια των παιδιών του και να δεχθεί τις ταφικές σπονδές και προσφορές τους.

Η φράση «Άκουσέ με, πατέρα» βρίσκεται στους τελευταίους στίχους και αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό σημείο της επιγραφής.

Ένα οικογενειακό πένθος που καταγράφηκε πριν από σχεδόν δύο χιλιετίες παρέμεινε έτσι χαραγμένο στην πέτρα και έφτασε μέχρι τις ημέρες μας.

Ένα ποίημα με στοιχεία ομηρικής γλώσσας

Το αρχαίο ελληνικό κείμενο μελέτησε ο ιστορικός και επιγραφολόγος Άγγελος Χανιώτης, καθηγητής στο Institute for Advanced Study του Πρίνστον, ο οποίος δεν συμμετείχε στην ανασκαφή.

Ο Χανιώτης χαρακτήρισε την επιγραφή ιδιαίτερα λογοτεχνικό και πρωτότυπο επίγραμμα, επισημαίνοντας ότι η γραμματική του παρουσιάζει ομοιότητες με τη γλώσσα των ομηρικών επών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η χρήση διακριτικών σημείων και τόνων, γεγονός που υποδηλώνει υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης του ανθρώπου που συνέταξε το ποίημα.

Το όνομα του νεκρού αποδίδεται στις σχετικές αναφορές ως Πισέχτης ή με διαφορετικές μεταγραφές του αρχαίου ονόματος, ενώ οι ερευνητές εκτιμούν ότι πιθανότατα είχε υπηρετήσει ως δικαστής στα τέλη του 3ου ή στις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ.

Ο τάφος με τις αιγυπτιακές παραστάσεις

Το μνημείο είναι ένας ασβεστολιθικός τάφος με πυραμιδοειδή οροφή, ο οποίος κατασκευάστηκε για ένα ζευγάρι. Η πρόσβαση γίνεται μέσω μιας σκάλας 14 σκαλοπατιών που οδηγεί στη μνημειακή είσοδο.

Στην είσοδο έχουν εντοπιστεί ιερογλυφικές επιγραφές και παραστάσεις της αρχαίας αιγυπτιακής θρησκευτικής παράδοσης.

Ανάμεσά τους βρίσκονται ο φτερωτός ηλιακός δίσκος, δύο κόμπρες και ο θεός Όσιρις, ενώ υπάρχουν επίσης κείμενα με ξόρκια που είχαν σκοπό να προστατεύουν τον νεκρό στη μετά θάνατον ζωή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια σπάνια παράσταση από το «Amduat», το αρχαίο αιγυπτιακό ταφικό κείμενο που περιγράφει το νυχτερινό ταξίδι του θεού Ρα στον Κάτω Κόσμο. Η συγκεκριμένη σκηνή θεωρείται σπάνια για τη συγκεκριμένη νεκρόπολη.

Στο εσωτερικό του τάφου βρέθηκαν επίσης τράπεζα προσφορών, λεκάνη καθαρμού από ψαμμίτη, κεραμικά αγγεία και ένα χάλκινο νόμισμα με την παράσταση του Ρωμαίου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου. Το νόμισμα αποτελεί ένδειξη ότι ο τάφος χρησιμοποιήθηκε και σε μεταγενέστερη περίοδο.

Η συνύπαρξη τριών πολιτισμών

Το εύρημα βρίσκεται στη νεκρόπολη Μπιρ αλ-Σαγκάλα, κοντά στην αρχαία πόλη Μώθι, τη σημερινή Μουτ, στην όαση Ντάχλα.

Η σημασία του τάφου δεν περιορίζεται στο ελληνικό ποίημα. Στο ίδιο μνημείο συνυπάρχουν η ελληνική γλώσσα και λογοτεχνική παράδοση, η αρχαία αιγυπτιακή θρησκευτική εικονογραφία και αντικείμενα που συνδέονται με τη ρωμαϊκή περίοδο.

Η ελληνική γλώσσα είχε ήδη αποκτήσει ιδιαίτερη θέση στην Αίγυπτο μετά την κατάκτηση του Μεγάλου Αλεξάνδρου το 332 π.Χ. και συνέχισε να χρησιμοποιείται ευρέως κατά τη ρωμαϊκή περίοδο.

Έτσι, το συγκεκριμένο μνημείο αποτυπώνει με ιδιαίτερα χαρακτηριστικό τρόπο την πολιτισμική συνύπαρξη που υπήρχε στην Αίγυπτο εκείνη την εποχή.

Πάνω από την είσοδο του τάφου εντοπίστηκε ακόμη μεταγενέστερη κατασκευή από πλίνθους, γεγονός που δείχνει ότι το μνημείο πιθανότατα χρησιμοποιήθηκε ξανά σε μεταγενέστερο χρόνο.

Ωστόσο, το στοιχείο που ξεχωρίζει περισσότερο παραμένει το 19στιχο ελληνικό ποίημα. Αντί για μια απλή καταγραφή του ονόματος του νεκρού, διασώζει τη φωνή ενός γιου που θρηνεί τον πατέρα του και συνεχίζει να του απευθύνεται ακόμη και μετά τον θάνατό του.

«Άκουσέ με, πατέρα» γράφτηκε πριν από περίπου 1.700 χρόνια και, μέσα από λίγους στίχους χαραγμένους σε μια αρχαία ταφική στήλη, μεταφέρει μέχρι σήμερα ένα συναίσθημα που παραμένει αναγνωρίσιμο: το πένθος ενός παιδιού για τον άνθρωπο που έχασε.