«Ή εμείς ή αυτοί»: Η φονικότερη βεντέτα στην Ελλάδα άφησε πίσω της 140 νεκρούς

Οι βεντέτες στην Ελλάδα έχουν ταυτιστεί κυρίως με την Κρήτη και σε μικρότερο βαθμό με περιοχές όπως η Μάνη. Σήμερα τέτοια περιστατικά είναι πλέον σπάνια, όμως σε παλαιότερες δεκαετίες το αίμα κυλούσε άφθονο και ο φόβος σημάδευε ολόκληρες κοινωνίες.

Ανάμεσα στις πιο αιματηρές οικογενειακές συγκρούσεις που γνώρισε ποτέ η χώρα ξεχωρίζει η πολύχρονη βεντέτα ανάμεσα στους Σαρτζέτηδες και τους Πενταράκηδες στα Χανιά, μια διαμάχη που άφησε πίσω της δεκάδες νεκρούς και σημάδεψε την τοπική ιστορία για δεκαετίες.

«Εδώ είναι αίμα… Πενήντα άνθρωποι χάθηκαν», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ο Βαγγέλης Πεντάρης, βουλευτής Χανίων του ΠΑΣΟΚ, σε συνέντευξή του τη δεκαετία του ’80, αποφεύγοντας να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες από σεβασμό στους νεκρούς.

Η βεντέτα φαίνεται πως ξεκίνησε γύρω στο 1940, όταν ο Ι. Σαρτζέτης πυροβόλησε και σκότωσε σε κεντρικό σημείο των Χανίων έναν δάσκαλο της οικογένειας Πεντάρη. Από εκείνη τη στιγμή άνοιξε ένας κύκλος αίματος που έμελλε να κρατήσει δεκαετίες.

Οι αιτίες της σύγκρουσης παραμένουν μέχρι σήμερα ασαφείς. Η μία πλευρά μιλούσε για κτηματικές διαφορές, η άλλη για πολιτικές αντιπαραθέσεις, ενώ κάποιοι υποστήριζαν πως όλα άρχισαν από την ατίμωση μιας νεαρής γυναίκας.

Στα χρόνια του Εμφυλίου η κατάσταση ξέφυγε εντελώς. Τον Οκτώβριο του 1947, ομάδα του καπετάν Γιώργου Πεντάρη εισέβαλε στο χωριό των Σαρτζέτηδων και απήγαγε μέλη της οικογένειας, ενώ στη συνέχεια πυρπόλησε την αγροικία τους στο οροπέδιο του Ομαλού. Σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, υπήρχαν φόβοι ότι ένα μικρό παιδί είχε καεί ζωντανό μέσα στο σπίτι.

Τα αντίποινα συνεχίστηκαν ασταμάτητα. Το 1949, στα Χανιά, ο χωροφύλακας Λευτέρης Σαρτζέτης εκτέλεσε δύο μέλη της οικογένειας Πεντάρη, λίγες μόλις εβδομάδες αφότου είχε σκοτωθεί ο αδελφός του. Έναν χρόνο αργότερα, ο 17χρονος Βαγγέλης Πεντάρης σκότωσε τον Ευτύχη Σαρτζέτη σε κεντρικό σημείο της πόλης.

Οι δολοφονίες διαδέχονταν η μία την άλλη για χρόνια. Πολιτικοί, στρατιωτικοί, αστυνομικοί και τοπικοί παράγοντες προσπάθησαν επανειλημμένα να σταματήσουν τη βεντέτα, όμως κανείς δεν κατάφερνε να γεφυρώσει το μίσος.

Η τελευταία μεγάλη δολοφονία καταγράφηκε το 1965 στον δρόμο Χανίων–Σελίνου, όταν μέλος της οικογένειας Πεντάρη σκότωσε έναν Σαρτζέτη. Πολλοί τότε πίστεψαν πως ο κύκλος αίματος είχε επιτέλους κλείσει.

Η οριστική συμφιλίωση ήρθε συμβολικά το 1985. Ο Βαγγέλης Πεντάρης ήταν ανάμεσα στους βουλευτές που ψήφισαν τον Χρήστο Σαρτζετάκη για Πρόεδρο της Δημοκρατίας, βάζοντας στην άκρη μια έχθρα δεκαετιών, έπειτα και από παρότρυνση του Ανδρέα Παπανδρέου.

Χαρακτηριστικά ήταν και τα λόγια του αγωνιστή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου Σταύρου Καπριδάκη, ο οποίος είχε προσπαθήσει να μεσολαβήσει για ειρήνη ανάμεσα στις δύο οικογένειες:

«Πολέμησα παντού, όμως αυτή η βεντέτα με τρόμαξε. Ήταν τόσο μεγάλο το μίσος, που κανείς δεν άκουγε κανέναν. “Ή εμείς ή αυτοί”, έλεγαν όλοι».