Η «πόλη των νεκρών» όπου χιλιάδες μούμιες παραμένουν κάτω από την άμμο

Κάτω από την καυτή άμμο της Δυτικής Ερήμου της Αιγύπτου βρίσκεται μια τεράστια νεκρόπολη, της οποίας μόνο ένα μικρό μέρος έχει αποκαλυφθεί. Εκεί οι αρχαιολόγοι έχουν εντοπίσει εκατοντάδες μούμιες, αρκετές με εντυπωσιακές επιχρυσωμένες μάσκες, ενώ οι πρώτες εκτιμήσεις των ανασκαφέων έκαναν λόγο για μια περιοχή που θα μπορούσε να κρύβει πολύ περισσότερες ταφές.

Είναι η περίφημη Κοιλάδα των Χρυσών Μουμιών, στην Όαση Μπαχαρίγια, εκατοντάδες χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Καΐρου. Μια αρχαία «πόλη των νεκρών» που παρέμεινε θαμμένη για αιώνες και ήρθε ξανά στο φως σχεδόν κατά τύχη.

Όλα άρχισαν από ένα… γαϊδουράκι

Η ιστορία της μεγάλης ανακάλυψης ξεκίνησε το 1996. Σύμφωνα με την αφήγηση του Αιγύπτιου αρχαιολόγου Ζάχι Χαουάς, ένας φύλακας αρχαιοτήτων κινούνταν με το γαϊδουράκι του σε δρόμο κοντά στην πόλη Μπαουίτι, όταν το ζώο σκόνταψε και το πόδι του βρέθηκε μέσα σε άνοιγμα στο έδαφος.

Όταν ο φύλακας κοίταξε στο εσωτερικό, αντίκρισε κάτι που κανείς δεν περίμενε: έναν αρχαίο τάφο με μούμιες, ορισμένες από τις οποίες έφεραν χρυσή διακόσμηση.

Οι ανασκαφές που ακολούθησαν αποκάλυψαν ότι δεν επρόκειτο για έναν απομονωμένο τάφο. Κάτω από την έρημο υπήρχε μια εκτεταμένη νεκρόπολη με πολλαπλούς τάφους και ταφικούς θαλάμους.

Πρόσωπα καλυμμένα με χρυσό

Οι εικόνες από τις πρώτες ανασκαφές ήταν εντυπωσιακές. Μούμιες βρίσκονταν τοποθετημένες μέσα σε θαλάμους, ενώ αρκετές έφεραν περίτεχνες μάσκες με επιχρυσωμένες επιφάνειες.

Δεν επρόκειτο για φαραώ. Πολλοί από τους νεκρούς φαίνεται ότι ανήκαν σε εύπορους κατοίκους της όασης, η οποία γνώριζε σημαντική οικονομική δραστηριότητα και συνδεόταν μεταξύ άλλων με την παραγωγή κρασιού. Η ποιότητα των ταφικών αντικειμένων και η χρήση χρυσού μαρτυρούν ότι τουλάχιστον ορισμένοι από αυτούς διέθεταν σημαντικό πλούτο.

Στους τάφους βρέθηκαν επίσης κοσμήματα, φυλαχτά, αγγεία, νομίσματα, πήλινες σαρκοφάγοι και αντικείμενα που συνόδευαν τους νεκρούς στην ταφή τους.

Ανάμεσά τους υπήρχαν άνδρες, γυναίκες και παιδιά.

Δεν ήταν οι μούμιες που έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε

Οι περισσότερες από τις μούμιες που εντοπίστηκαν στις αρχικές έρευνες χρονολογούνται κυρίως στους ελληνορωμαϊκούς χρόνους. Πρόκειται δηλαδή για μια περίοδο κατά την οποία η Αίγυπτος είχε ήδη περάσει από την κυριαρχία των Πτολεμαίων στη ρωμαϊκή εξουσία.

Παρόλα αυτά, οι αρχαίες αιγυπτιακές αντιλήψεις γύρω από τον θάνατο δεν είχαν εξαφανιστεί. Οι άνθρωποι εξακολουθούσαν να μουμιοποιούν τους νεκρούς τους, αλλά οι τεχνικές και η αισθητική είχαν μεταβληθεί.

Σύμφωνα με τον Χαουάς, σε αρκετές περιπτώσεις δινόταν πλέον μεγαλύτερη έμφαση στην εξωτερική εμφάνιση της μούμιας. Τα σώματα μπορούσαν να ενισχύονται με καλάμια ή ξύλινα στοιχεία, να καλύπτονται με ρητίνη και να τυλίγονται με λινές λωρίδες σε περίτεχνα γεωμετρικά μοτίβα.

Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: πρόσωπα με επιχρυσωμένες μάσκες και ανθρώπινες μορφές που έμοιαζαν να έχουν παραμείνει ακίνητες μέσα στην άμμο επί σχεδόν δύο χιλιετίες.

Πόσοι νεκροί βρίσκονται πραγματικά εκεί;

Εδώ βρίσκεται και το μεγαλύτερο μυστήριο της Κοιλάδας των Χρυσών Μουμιών.

Οι αρχικές ανασκαφές κάλυψαν μόνο ένα μικρό τμήμα της συνολικής νεκρόπολης. Σε δημοσίευσή του το 1999, ο Χαουάς ανέφερε ότι είχε ερευνηθεί περίπου το 6% της έκτασης, η οποία εκτεινόταν σε περισσότερα από δύο τετραγωνικά μίλια.

Από εκεί γεννήθηκαν και οι εντυπωσιακές εκτιμήσεις για χιλιάδες μούμιες που μπορεί να βρίσκονται ακόμη κάτω από την έρημο. Η νεκρόπολη έχει συχνά περιγραφεί ως χώρος με ενδεχομένως πολύ μεγάλο αριθμό ταφών, όμως οι αριθμοί που κυκλοφορούν δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν καταμετρημένο σύνολο.

Κανείς δεν έχει ανασκάψει ολόκληρη την περιοχή.

Και ακριβώς αυτό κάνει την ιστορία ακόμη πιο συναρπαστική.

Οι ανακαλύψεις συνεχίστηκαν

Η αρχική ανακάλυψη δεν ήταν το τέλος. Χρόνια αργότερα, νέες ανασκαφές στην Όαση Μπαχαρίγια έφεραν στο φως επιπλέον τάφους της ρωμαϊκής περιόδου.

Το 2010, για παράδειγμα, αρχαιολόγοι που εργάζονταν πριν από την κατασκευή ενός κέντρου νεότητας αποκάλυψαν ακόμη 14 τάφους. Σε έναν από αυτούς υπήρχε φέρετρο μούμιας με γυναικεία μορφή, εντυπωσιακή ενδυμασία και μάτια κατασκευασμένα από μπλε ένθετες πέτρες.

Βρέθηκαν επίσης χρυσά διακοσμητικά στοιχεία, αγγεία, νομίσματα και ταφικές μάσκες, επιβεβαιώνοντας ότι η περιοχή χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα ως τόπος ταφής.

Κάθε νέα ανακάλυψη ενισχύει την εικόνα μιας ολόκληρης κοινωνίας που βρίσκεται ουσιαστικά θαμμένη κάτω από τη σημερινή έρημο.

Μια πόλη πάνω και μια άλλη από κάτω

Πριν από περίπου δύο χιλιάδες χρόνια, η Μπαχαρίγια δεν ήταν απλώς μια απομονωμένη όαση. Ήταν μια εύφορη περιοχή με κατοίκους, καλλιέργειες και εμπορική δραστηριότητα.

Όπως συνέβαινε σε πολλές αρχαίες κοινωνίες, δίπλα στον κόσμο των ζωντανών υπήρχε και ένας οργανωμένος κόσμος των νεκρών. Ολόκληρες γενιές ανθρώπων θάβονταν στην ίδια ευρύτερη περιοχή, δημιουργώντας σταδιακά μια τεράστια υπόγεια νεκρόπολη.

Σήμερα, στην επιφάνεια βλέπει κανείς κυρίως άμμο και έρημο.

Λίγα μέτρα χαμηλότερα όμως μπορεί να βρίσκονται ακόμη ταφικοί θάλαμοι που κανένας άνθρωπος δεν έχει ανοίξει εδώ και σχεδόν 2.000 χρόνια.

Και αυτή ίσως είναι η πιο εντυπωσιακή πλευρά της Κοιλάδας των Χρυσών Μουμιών: δεν γνωρίζουμε ακόμη πόσα από τα μυστικά της παραμένουν θαμμένα κάτω από την άμμο.