Το ευρωπαϊκό ελεγκτικό συνέδριο «βλέπει» ότι τα αμυντικά προγράμματα στην ΕΕ απλά θα αυξήσουν το χρέος

Δύσκολη υπόθεση παραμένει για την Ευρωπαϊκή Ένωση η επίτευξη του στόχου για πλήρη αμυντική ετοιμότητα έως το 2030, παρά την αύξηση των επενδύσεων και τα σχέδια για ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.

Αυτό είναι ένα από τα βασικά συμπεράσματα έκθεσης του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ).

Η έκθεση εξετάζει την πορεία της ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής από το 2020 και καταγράφει τόσο τα βήματα που έχουν γίνει όσο και τα προβλήματα που εξακολουθούν να περιορίζουν την Ένωση. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η χρηματοδότηση, ο συντονισμός των κρατών-μελών, η διακυβέρνηση και η λογοδοσία.

Η αλλαγή του γεωπολιτικού περιβάλλοντος ασφαλείας οδήγησε τις ευρωπαϊκές χώρες σε σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών. Η ανάγκη αυτή έγινε ακόμη πιο έντονη μετά από χρόνια περιορισμένων επενδύσεων, τα οποία είχαν αφήσει την Ευρώπη με ανεπαρκή αποθέματα πυρομαχικών και πυραύλων, περιορισμένες παραγωγικές δυνατότητες και μεγάλη εξάρτηση από προμηθευτές εκτός Ευρώπης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΕΣ, οι συνολικές αμυντικές δαπάνες των κρατών-μελών αυξήθηκαν σχεδόν κατά 80% από το 2020 έως το 2025.

Παράλληλα, η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία επιχειρεί να αυξήσει την παραγωγή της, να αναπτύξει νέες τεχνολογίες και να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ των χωρών. Η έκθεση εκτιμά ότι η μεγαλύτερη χρηματοδότηση μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης και να λειτουργήσει ως μοχλός καινοτομίας.

Στο ίδιο πλαίσιο, το ΕΕΣ βλέπει περιθώριο για νέες μορφές συνεργασίας, όπως κοινά αμυντικά σχήματα και συνασπισμούς δυνατοτήτων, αλλά και για στενότερες στρατηγικές σχέσεις με την Ουκρανία.

Ένα ακόμη μέτρο που θα μπορούσε να περιορίσει τις εξαρτήσεις της Ευρώπης είναι η παροχή κινήτρων στα κράτη-μέλη ώστε να επιλέγουν ευρωπαϊκά αμυντικά προϊόντα και συστήματα.

Παρά την αύξηση των διαθέσιμων πόρων, το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι η επίτευξη στρατηγικής αυτονομίας έως το 2030 δεν είναι δεδομένη.

Τα διαφορετικά εθνικά συστήματα, ο περιορισμένος συντονισμός, οι καθυστερήσεις στη λήψη αποφάσεων, οι βιομηχανικές δυσκολίες και η εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικά εμπόδια.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και ο κίνδυνος να μην αξιοποιηθούν αποτελεσματικά τα αυξημένα κονδύλια. Όπως επισημαίνει το ΕΕΣ, η απουσία ενός αποτελεσματικού ευρωπαϊκού μηχανισμού σχεδιασμού και ο ανεπαρκής συντονισμός μεταξύ των ευρωπαϊκών και εθνικών χρηματοδοτικών εργαλείων μπορεί να οδηγήσουν σε επικαλύψεις επενδύσεων, κενά στις δυνατότητες ή κατακερματισμό των πόρων.

Τα προβλήματα στην παραγωγή

Η απότομη αύξηση των αμυντικών δαπανών δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα χρήματα μπορούν να μετατραπούν άμεσα σε νέες στρατιωτικές δυνατότητες.

Το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι η αμυντική βιομηχανία μπορεί να αντιμετωπίσει νέα σημεία συμφόρησης, που αφορούν πρώτες ύλες, εξαρτήματα και εξειδικευμένο προσωπικό. Αυτοί οι περιορισμοί ενδέχεται να καθυστερήσουν την αξιοποίηση των διαθέσιμων κονδυλίων και την ενίσχυση της παραγωγής.

Παράλληλα, παραμένει αμφίβολο αν η διαθέσιμη χρηματοδότηση θα επαρκέσει για όλες τις αμυντικές προτεραιότητες που έχουν συμφωνηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μεταξύ άλλων και για τη στρατιωτική κινητικότητα.

Οι ανησυχίες για τον δανεισμό

Ένας ακόμα προβληματισμός αφορά τον τρόπο με τον οποίο χρηματοδοτείται η ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας.

Η ΕΕ στρέφεται όλο και περισσότερο σε δανειακά εργαλεία με εγγύηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται τα 150 δισ. ευρώ του προγράμματος SAFE και το δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία, από τα οποία τα 60 δισ. ευρώ προορίζονται για αμυντικές ανάγκες.

Το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι η αυξανόμενη χρήση δανεισμού για τη χρηματοδότηση των αμυντικών δαπανών μπορεί να επιβαρύνει τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών, να καθυστερήσει τη μείωση του δημόσιου χρέους και να δημιουργήσει πρόσθετες πιέσεις στον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Την ίδια ώρα, η πολυπλοκότητα της ευρωπαϊκής δομής διακυβέρνησης στον τομέα της άμυνας αυξάνει τον κίνδυνο αλληλεπικαλύψεων στις αρμοδιότητες και δυσκολεύει τον έλεγχο. Το ΕΕΣ επισημαίνει μάλιστα ότι δεν έχει τη δυνατότητα να ελέγχει όλους τους φορείς και όλα τα χρηματοδοτικά μέσα που εμπλέκονται στην ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική.

Το βασικό μήνυμα της έκθεσης είναι ότι η Ευρώπη έχει κάνει σημαντικά βήματα στην αύξηση των αμυντικών δαπανών, όμως η μετατροπή αυτών των χρημάτων σε πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητες έως το 2030 θα απαιτήσει πολύ καλύτερο συντονισμό, αποτελεσματικότερο σχεδιασμό και αντιμετώπιση των προβλημάτων στην αλυσίδα παραγωγής.