Μουσικός «εμφύλιος» μεταξύ Καρβέλα-Βίσση: Μπορεί να της απαγορεύσει να λέει τα τραγούδια του;

Η δημόσια σύγκρουση της Άννας Βίσση με τον Νίκο Καρβέλα δεν αποτελεί απλώς μία οικονομική διαφωνία ανάμεσα σε δύο πρώην συνεργάτες.

Αγγίζει πλέον τον πυρήνα μιας κοινής μουσικής διαδρομής τεσσάρων δεκαετιών και γεννά ένα κρίσιμο ερώτημα: τι θα απομείνει από το πρόγραμμα της τραγουδίστριας εάν η ρήξη επεκταθεί στα τραγούδια του δημιουργού;

Στη διάρκεια της καριέρας της, η Άννα Βίσση εκτιμάται ότι έχει ερμηνεύσει περίπου 450 με 470 διαφορετικά τραγούδια, χωρίς να υπολογίζονται ξεχωριστά οι ζωντανές εκτελέσεις, οι επανεκδόσεις και τα remix.

Η ίδια έχει μιλήσει για περισσότερα από 400 κοινά τραγούδια με τον Νίκο Καρβέλα, τα οποία φέρουν την υπογραφή του στη μουσική, στους στίχους ή και στα δύο.

Η αναλογία είναι συντριπτική. Η φωνή, η σκηνική παρουσία και η ερμηνευτική δύναμη ανήκουν στη Βίσση, αλλά ο βασικός κορμός της μουσικής της ταυτότητας δημιουργήθηκε από τον Καρβέλα. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με τον ίδιο, από τα 50 τραγούδια που παρουσιάστηκαν στη συναυλία του ΟΑΚΑ, τα 47 ήταν δικές του δημιουργίες.

Αυτός είναι και ο λόγος που η σύγκρουσή τους ξεπερνά κατά πολύ μια προσωπική αντιπαράθεση. Δεν συγκρούονται απλώς δύο άνθρωποι που υπήρξαν ζευγάρι, απέκτησαν μαζί μία κόρη και διατήρησαν στενούς δεσμούς μετά το διαζύγιό τους.

Ο Νίκος Καρβέλας, στη δημόσια τοποθέτησή του, υποστήριξε ότι η Άννα Βίσση έχει ακολουθήσει έναν δρόμο που δεν τον βρίσκει πλέον σύμφωνο.

Εξέφρασε τη διαφωνία του με τη λογική ενός «φαραωνικού υπερθεάματος», αναφέρθηκε στις ιδιαίτερα υψηλές τιμές ορισμένων εισιτηρίων και άφησε αιχμές για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκε ο δημιουργός των τραγουδιών που αποτέλεσαν τη βάση της συναυλίας.

Η απάντηση της Άννας Βίσση ήταν εξαιρετικά σκληρή. Χαρακτήρισε τη δήλωσή του γεμάτη «υποκρισία και λαϊκισμό» και υποστήριξε ότι ο Καρβέλας γνώριζε το καλλιτεχνικό όραμα του ΟΑΚΑ και δεν είχε εκφράσει εγκαίρως αντίρρηση ούτε για την παραγωγή ούτε για τις τιμές των εισιτηρίων.

Η σοβαρότερη καταγγελία της αφορά όσα, σύμφωνα με την ίδια, συνέβησαν τρία εικοσιτετράωρα πριν από τη συναυλία. Η τραγουδίστρια ισχυρίστηκε ότι ο Καρβέλας απαίτησε 1,5 εκατ. ευρώ και έθεσε προθεσμία 24 ωρών για την καταβολή τους, απειλώντας διαφορετικά να χρησιμοποιήσει κάθε διαθέσιμο μέσο για να εμποδίσει τη διεξαγωγή της συναυλίας.

Το μεγάλο ερώτημα είναι εάν αυτή η σύγκρουση θα μπορούσε να φτάσει μέχρι την απαγόρευση ερμηνείας των τραγουδιών του Νίκου Καρβέλα από την Άννα Βίσση. Η απάντηση δεν είναι απλή, καθώς το γεγονός ότι ένας καλλιτέχνης έχει ερμηνεύσει και καθιερώσει ένα τραγούδι δεν σημαίνει ότι αποκτά αυτομάτως τα πνευματικά δικαιώματα του συνθέτη ή του στιχουργού.

Ο δημιουργός ενός μουσικού έργου διαθέτει περιουσιακά δικαιώματα πάνω σε αυτό, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και η εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει τη δημόσια εκτέλεσή του. Ωστόσο, το αν μπορεί στην πράξη να σταματήσει μια συγκεκριμένη ζωντανή ερμηνεία δεν εξαρτάται μόνο από το όνομα που βρίσκεται κάτω από τους στίχους ή τη μουσική.

Καθοριστικό ρόλο παίζουν οι συμβάσεις που έχουν υπογραφεί, οι άδειες που βρίσκονται σε ισχύ, οι τυχόν συνδημιουργοί κάθε έργου και το εάν η διαχείριση των δικαιωμάτων έχει ανατεθεί σε οργανισμό συλλογικής διαχείρισης. Οι οργανισμοί αυτοί εκπροσωπούν τους δημιουργούς και χορηγούν άδειες για τη δημόσια εκτέλεση των έργων τους.

Επομένως, δεν αρκεί μια δημόσια δήλωση του Καρβέλα για να εξαφανιστούν από τη μία ημέρα στην άλλη τα τραγούδια του από τις συναυλίες της Βίσση. Θα έπρεπε να εξεταστεί ξεχωριστά το νομικό καθεστώς κάθε έργου, το περιεχόμενο των συμβάσεων, η διάρκεια των αναθέσεων και οι άδειες που έχουν ήδη δοθεί.

Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ένας δημιουργός μπορεί να ανακαλέσει δικαιώματα που είχε αναθέσει σε οργανισμό συλλογικής διαχείρισης. Ακόμη και τότε, όμως, δεν σημαίνει ότι διακόπτονται αυτομάτως όλες οι άδειες που βρίσκονται ήδη σε ισχύ. Υπάρχουν διαδικασίες, κανόνες και χρονικά περιθώρια που πρέπει να τηρηθούν.

Διαφορετικό ζήτημα αποτελούν οι ήδη υπάρχουσες ηχογραφήσεις. Ένας πιθανός περιορισμός στις μελλοντικές ζωντανές εκτελέσεις δεν θα σήμαινε απαραίτητα ότι οι παλιές επιτυχίες της Βίσση θα εξαφανίζονταν αυτομάτως από τις ψηφιακές πλατφόρμες, το ραδιόφωνο ή την αγορά. Η δημόσια εκτέλεση ενός έργου και η εκμετάλλευση μιας ήδη ηχογραφημένης εκτέλεσης αφορούν διαφορετικά δικαιώματα, συμβάσεις και δικαιούχους.

Υπάρχει ακόμη το ηθικό δικαίωμα του δημιουργού, το οποίο αφορά την αναγνώριση της πατρότητας του έργου και την προστασία του από αλλοιώσεις ή προσβολές. Και αυτό, όμως, δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε μια γενική και άμεση απαγόρευση κάθε ερμηνείας.

Εάν, παρ’ όλα αυτά, ο Καρβέλας αποφάσιζε να εξαντλήσει όλα τα διαθέσιμα μέσα και κατάφερνε να περιορίσει ουσιαστικά τη χρήση σημαντικού μέρους των τραγουδιών του, η Άννα Βίσση θα δεχόταν ένα τεράστιο καλλιτεχνικό πλήγμα. Δεν θα έχανε απλώς ορισμένες επιτυχίες, αλλά το μεγαλύτερο μέρος του ρεπερτορίου πάνω στο οποίο έχτισε τις συναυλίες, τις εμφανίσεις και τη δημόσια εικόνα της.

Θα αναγκαζόταν να αναδιαμορφώσει ριζικά το πρόγραμμά της, να στηριχθεί περισσότερο σε τραγούδια άλλων δημιουργών και να επενδύσει σε νέο υλικό. Η καριέρα της ασφαλώς δεν θα διαγραφόταν, όμως η ζωντανή παρουσία της θα έχανε τραγούδια που το κοινό θεωρεί σχεδόν αδιαχώριστα από τη φωνή της.

Η αλήθεια είναι σκληρή και για τους δύο. Ο Καρβέλας έγραψε εκατοντάδες τραγούδια που δύσκολα θα είχαν αποκτήσει την ίδια δύναμη χωρίς την ερμηνεία, την προσωπικότητα και τη σκηνική παρουσία της Βίσση. Εκείνη, από την άλλη, έγινε η «απόλυτη Ελληνίδα σταρ» ερμηνεύοντας ένα ρεπερτόριο που στη συντριπτική του πλειονότητα δημιούργησε εκείνος.

Αν η διαμάχη τους επεκταθεί στα πνευματικά δικαιώματα, δεν θα υπάρξει πραγματικός νικητής.

Η Βίσση θα κινδυνεύσει να υποστεί έναν ιδιότυπο καλλιτεχνικό ακρωτηριασμό και ο Καρβέλας να απομακρύνει τα έργα του από τη φωνή που τα έκανε γνωστά σε ολόκληρη την Ελλάδα. Μαζί δημιούργησαν έναν μύθο.