Γιατί κάποιος χαμηλώνει το βλέμμα όταν μιλάει; – Τι μπορεί να σημαίνει αυτή η κίνηση

Το χαμηλωμένο βλέμμα κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης συχνά συνδέεται με ντροπή, αμηχανία ή έλλειψη αυτοπεποίθησης.

Ωστόσο, η αποφυγή της οπτικής επαφής μπορεί να έχει μια πολύ διαφορετική εξήγηση: σε ορισμένες περιπτώσεις, βοηθά τον άνθρωπο να συγκεντρωθεί και να οργανώσει τη σκέψη του.

Η σημασία μιας τέτοιας κίνησης δεν είναι ίδια σε όλες τις περιστάσεις. Το πότε εμφανίζεται, τι προηγείται και πώς συνεχίζεται η συζήτηση παίζουν σημαντικό ρόλο στην ερμηνεία της.

Έρευνα των Sogo Kajimura και Michio Nomura από το Πανεπιστήμιο του Κιότο, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Cognition το 2016, εξέτασε ακριβώς τη σχέση ανάμεσα στην οπτική επαφή και τη λεκτική επεξεργασία.

Στο πείραμα, οι συμμετέχοντες παρακολουθούσαν πρόσωπα σε βίντεο, τα οποία είτε τους κοιτούσαν είτε είχαν στραμμένο το βλέμμα τους αλλού, ενώ παράλληλα έπρεπε να βρουν ρήματα για συγκεκριμένες λέξεις.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι συμμετέχοντες χρειάζονταν περισσότερο χρόνο για να δώσουν την απάντησή τους όταν το πρόσωπο απέναντί τους διατηρούσε άμεση οπτική επαφή, ιδιαίτερα όταν η άσκηση απαιτούσε μεγαλύτερη προσπάθεια για την ανάκληση και την επιλογή των κατάλληλων λέξεων.

Το εύρημα ενισχύει την υπόθεση ότι η οπτική επαφή και η διαμόρφωση μιας λεκτικής απάντησης μπορεί, σε συγκεκριμένες συνθήκες, να ανταγωνίζονται για τους ίδιους νοητικούς πόρους.

Με άλλα λόγια, όταν κάποιος κοιτάζει για λίγο προς τα κάτω ενώ προσπαθεί να απαντήσει, μπορεί απλώς να απομακρύνει ένα ερέθισμα προκειμένου να σκεφτεί καλύτερα.

Ο ρόλος του βλέμματος στη συζήτηση

Η οπτική επαφή δεν χρησιμεύει μόνο στην έκφραση συναισθημάτων. Αποτελεί και βασικό στοιχείο της επικοινωνίας, καθώς βοηθά τους συνομιλητές να καταλάβουν πότε κάποιος ολοκληρώνει τη φράση του, πότε είναι έτοιμος να μιλήσει ή αν παρακολουθεί αυτό που λέγεται.

Ανασκόπηση 29 επιστημονικών μελετών που δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Psychology έδειξε ότι το βλέμμα συνδέεται με τον συντονισμό της συζήτησης, την εναλλαγή του λόγου και τη διαχείριση διακοπών ή δυσκολιών στην επικοινωνία.

Ωστόσο, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι δεν υπάρχει η ίδια συμφωνία για όλες τις λειτουργίες της οπτικής επαφής, γεγονός που δείχνει πόσο σύνθετη είναι η ανθρώπινη συμπεριφορά.

Δεν σημαίνει απαραίτητα ντροπή ή αδιαφορία

Το σημαντικότερο είναι ότι μία και μόνο κίνηση δεν αρκεί για να εξαχθεί συμπέρασμα για την προσωπικότητα ή τις προθέσεις κάποιου.

Ένα άτομο μπορεί να χαμηλώσει το βλέμμα όταν αναζητά μια λέξη, όταν προσπαθεί να θυμηθεί μια πληροφορία ή όταν επεξεργάζεται μια δύσκολη ερώτηση. Σε διαφορετικές περιπτώσεις, η ίδια κίνηση μπορεί πράγματι να συνδέεται με αμηχανία ή δυσκολία στην κοινωνική αλληλεπίδραση.

Γι’ αυτό η οπτική επαφή πρέπει να εξετάζεται μαζί με το υπόλοιπο πλαίσιο: τι λέει ο συνομιλητής, πώς αντιδρά, αν συμμετέχει στη συζήτηση και αν η απομάκρυνση του βλέμματος είναι στιγμιαία ή επαναλαμβανόμενη.

Έτσι, το χαμηλωμένο βλέμμα δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη ντροπής, ανασφάλειας ή αδιαφορίας. Σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να είναι απλώς ένας τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος «κόβει» προσωρινά ένα ερέθισμα για να επικεντρωθεί σε αυτό που πρέπει να σκεφτεί και να πει.