Γιατί μερικοί άνθρωποι νιώθουν πόνο όταν βλέπουν κάποιον άλλον να χτυπά;

Έχετε παρακολουθήσει κάποιον να χτυπάει το χέρι ή το πόδι του και, χωρίς να έχετε πάθει τίποτα, να νιώσετε για μια στιγμή ότι πονάτε κι εσείς;

Το φαινόμενο είναι αρκετά συνηθισμένο και συνδέεται με τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τον πόνο και αντιδρά σε όσα συμβαίνουν στους άλλους.

Ακόμη και όταν γνωρίζουμε ότι το χτύπημα δεν συνέβη στο δικό μας σώμα, η παρατήρηση μιας επώδυνης εμπειρίας μπορεί να ενεργοποιήσει περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την επεξεργασία του πόνου και των συναισθημάτων.

Ο εγκέφαλος «αντιγράφει» αυτό που βλέπει

Όταν βλέπουμε έναν άνθρωπο να χτυπά, ο εγκέφαλος δεν καταγράφει απλώς την εικόνα. Προσπαθεί να καταλάβει τι συνέβη και ποια θα ήταν η συγκεκριμένη σωματική αίσθηση.

Σε αυτή τη διαδικασία εμπλέκονται μεταξύ άλλων περιοχές που σχετίζονται με την ενσυναίσθηση, την επεξεργασία των συναισθημάτων και την αντίληψη της δυσφορίας.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους μπορεί να αντιδράσουμε αυθόρμητα με ένα «αχ!» όταν βλέπουμε κάποιον άλλον να τραυματίζεται.

Δεν σημαίνει ότι αισθανόμαστε ακριβώς τον ίδιο πόνο

Η αντίδραση αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο εγκέφαλος δημιουργεί πραγματική αίσθηση τραυματισμού στο σώμα μας.

Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να αντιλαμβανόμαστε ή να μοιραζόμαστε συναισθηματικά τη δυσφορία κάποιου και στο να βιώνουμε πραγματικό σωματικό πόνο. Ωστόσο, σε ορισμένους ανθρώπους η αντίδραση μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονη και να συνοδεύεται από μια στιγμιαία σωματική αίσθηση.

Το πόσο έντονα αντιδρά κάποιος εξαρτάται από τον άνθρωπο και από την κατάσταση που παρακολουθεί.

Η ενσυναίσθηση παίζει σημαντικό ρόλο

Η ενσυναίσθηση είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που συνδέονται με αυτή την αντίδραση. Όταν μπορούμε να καταλάβουμε εύκολα τι μπορεί να αισθάνεται κάποιος άλλος, είναι πιθανότερο να επηρεαστούμε και συναισθηματικά από τον πόνο ή τον τραυματισμό του.

Δεν χρειάζεται, όμως, να έχουμε βιώσει ακριβώς τον ίδιο τραυματισμό. Ο εγκέφαλος μπορεί να χρησιμοποιήσει προηγούμενες εμπειρίες και γνώσεις για να «προσομοιώσει» αυτό που βλέπει.

Γιατί κάποιοι αντιδρούν πιο έντονα

Δεν αντιδρούν όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο. Κάποιος μπορεί να παρακολουθήσει ένα ατύχημα χωρίς ιδιαίτερη σωματική αντίδραση, ενώ κάποιος άλλος να μορφάσει, να τραβήξει ασυναίσθητα το σώμα του ή ακόμη και να νιώσει ένα στιγμιαίο τσίμπημα ή πόνο.

Η ένταση μπορεί να επηρεάζεται από την προσωπική εμπειρία, το επίπεδο ενσυναίσθησης, την ψυχολογική κατάσταση και το πόσο έντονο ή απειλητικό φαίνεται το περιστατικό.

Γι’ αυτό και οι σκηνές τραυματισμού σε ταινίες ή βίντεο μπορούν να προκαλέσουν έντονες αντιδράσεις ακόμη και όταν γνωρίζουμε ότι αυτό που βλέπουμε δεν συμβαίνει πραγματικά μπροστά μας.

Ένας μηχανισμός που βοηθά να κατανοούμε τους άλλους

Η αντίδραση στον πόνο των άλλων δεν είναι απλώς μια παράξενη συνήθεια. Συνδέεται με την ικανότητα του ανθρώπου να αναγνωρίζει την κατάσταση των γύρω του και να ανταποκρίνεται σε αυτή.

Το γεγονός ότι μπορεί να «πονάμε» βλέποντας κάποιον άλλο να χτυπάει δείχνει πόσο στενά συνδέονται στον εγκέφαλο η παρατήρηση, το συναίσθημα και η αντίληψη του πόνου.

Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος μπορεί να αντιδρά σε αυτό που βλέπουμε σχεδόν σαν να προσπαθεί να το βιώσει από την πλευρά του άλλου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουμε υποστεί τον ίδιο πραγματικό τραυματισμό.