Ένα λεπτό πριν από έναν μεγάλο σεισμό: Υπάρχει κάτι που μπορεί πραγματικά να μας προειδοποιήσει;

Μια ειδοποίηση λίγα δευτερόλεπτα πριν από το έντονο κούνημα ενός μεγάλου σεισμού μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για την προστασία των πολιτών.

Αν και η επιστημονική κοινότητα δεν διαθέτει σήμερα αξιόπιστη μέθοδο που να προβλέπει με ακρίβεια πότε και πού θα εκδηλωθεί ένας σεισμός, η τεχνολογία των Συστημάτων Έγκαιρης Προειδοποίησης Σεισμών (Earthquake Early Warning – EEW) μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να δώσει προβάδισμα χρόνου πριν φτάσουν τα ισχυρότερα σεισμικά κύματα.

Η βασική διαφορά είναι ότι τα συγκεκριμένα συστήματα δεν προβλέπουν έναν σεισμό πριν ξεκινήσει. Αντίθετα, εντοπίζουν τα πρώτα σημάδια του τη στιγμή που αρχίζει η ρήξη στο σεισμικό ρήγμα και επιχειρούν να ενημερώσουν εγκαίρως τις περιοχές που δεν έχουν ακόμη δεχθεί την ισχυρή δόνηση.

Πώς λειτουργούν τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης

Κατά τη διάρκεια ενός σεισμού, από το σημείο όπου ξεκινά η ρήξη διαδίδονται διαφορετικά είδη σεισμικών κυμάτων. Τα κύματα P είναι τα πρώτα που φτάνουν στους αισθητήρες και συνήθως προκαλούν μικρότερες κινήσεις του εδάφους. Αντίθετα, τα κύματα S ακολουθούν και μπορούν να προκαλέσουν πολύ ισχυρότερη δόνηση, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του σεισμού και την περιοχή.

Τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης αξιοποιούν αυτή τη χρονική διαφορά. Ειδικοί σεισμολογικοί αισθητήρες ανιχνεύουν τα πρώτα κύματα και οι υπολογιστικοί μηχανισμοί αναλύουν γρήγορα τα δεδομένα, προκειμένου να εκτιμήσουν την πιθανή ένταση της δόνησης στις γύρω περιοχές.

Στη συνέχεια, εφόσον υπάρχουν επαρκή δεδομένα και ο διαθέσιμος χρόνος το επιτρέπει, αποστέλλονται ειδοποιήσεις στους πολίτες ή ενεργοποιούνται αυτοματοποιημένα συστήματα προστασίας. Η μετάδοση της ειδοποίησης γίνεται πολύ ταχύτερα από τη διάδοση των σεισμικών κυμάτων, ωστόσο ο χρόνος που κερδίζεται εξαρτάται από την απόσταση από το επίκεντρο και την ταχύτητα επεξεργασίας των πληροφοριών.

Πόσα δευτερόλεπτα μπορεί να κερδίσει κανείς

Ο χρόνος προειδοποίησης δεν είναι σταθερός. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να περιορίζεται σε λίγα δευτερόλεπτα, ενώ σε άλλες, όταν οι περιοχές που πρόκειται να επηρεαστούν βρίσκονται αρκετά μακριά από την πηγή του σεισμού, μπορεί να είναι σημαντικά μεγαλύτερος.

Οι κάτοικοι που βρίσκονται κοντά στο επίκεντρο ενδέχεται να μην προλάβουν να λάβουν την ειδοποίηση πριν από την άφιξη των ισχυρών κυμάτων. Αντίθετα, σε πιο απομακρυσμένες περιοχές, ακόμη και μερικά δευτερόλεπτα μπορεί να είναι αρκετά για να καλυφθεί κάποιος σε ασφαλέστερο σημείο, να σταματήσει ένα τρένο ή να ενεργοποιηθούν συστήματα ασφαλείας σε κρίσιμες υποδομές.

Σε κάθε περίπτωση, η έγκαιρη ειδοποίηση δεν εγγυάται ότι θα υπάρξει προειδοποίηση πριν από το ισχυρό κούνημα, ούτε ότι κάθε σεισμός θα εντοπιστεί εγκαίρως.

Android, Ιαπωνία και ΗΠΑ: Η τεχνολογία που βρίσκεται ήδη σε χρήση

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το σύστημα Android Earthquake Alerts της Google, το οποίο αξιοποιεί τα επιταχυνσιόμετρα συμβατών Android συσκευών για να εντοπίζει ενδείξεις σεισμικής δραστηριότητας. Όταν συγκεντρωθούν αρκετά δεδομένα που υποδεικνύουν σεισμό, το σύστημα μπορεί να εκδώσει ειδοποιήσεις σε περιοχές που ενδέχεται να επηρεαστούν.

Παράλληλα, χώρες όπως η Ιαπωνία διαθέτουν οργανωμένα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης μέσω της Ιαπωνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας (JMA), ενώ στις ΗΠΑ λειτουργεί το ShakeAlert, το οποίο καλύπτει συγκεκριμένες σεισμογενείς περιοχές.

Τα συστήματα αυτά μπορούν, όπου υπάρχει η κατάλληλη υποδομή, να υποστηρίξουν αυτόματες ενέργειες προστασίας, όπως την επιβράδυνση ή ακινητοποίηση τρένων και την ενεργοποίηση μηχανισμών ασφαλείας σε εγκαταστάσεις.

Μπορεί να προειδοποιηθεί εγκαίρως η Ελλάδα;

Η αξιοποίηση τέτοιων τεχνολογιών έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα, μια χώρα με έντονη σεισμική δραστηριότητα. Ωστόσο, η δυνατότητα λήψης ειδοποίησης εξαρτάται από την κάλυψη του συστήματος, τη συμβατότητα της συσκευής, τις ρυθμίσεις ειδοποιήσεων και τα χαρακτηριστικά κάθε σεισμού.

Γι’ αυτό είναι σημαντικό να διακρίνουμε την έγκαιρη προειδοποίηση από την πρόβλεψη: η πρώτη επιχειρεί να κερδίσει χρόνο αφού ο σεισμός έχει ήδη αρχίσει, ενώ η δεύτερη θα απαιτούσε να γνωρίζουμε αξιόπιστα εκ των προτέρων πότε και πού θα εκδηλωθεί.