Η τρύπα στη Γη που καίγεται ασταμάτητα – Γιατί δεν έχει σβήσει ακόμη

Στη μέση μιας τεράστιας ερήμου υπάρχει ένας κρατήρας που τη νύχτα μοιάζει με ανοιχτή πύλη προς το εσωτερικό της Γης. Δεκάδες εστίες φωτιάς ξεπηδούν από το έδαφος, οι φλόγες φωτίζουν τα τοιχώματα και η θερμότητα γίνεται αισθητή αρκετά πριν πλησιάσει κανείς στην άκρη.

Είναι ο περίφημος κρατήρας αερίου Νταρβάζα, στο Τουρκμενιστάν, γνωστός παγκοσμίως ως «Πύλη της Κόλασης». Η φωτιά του καίει εδώ και δεκαετίες, τροφοδοτούμενη από φυσικό αέριο που διαφεύγει από το υπέδαφος.

Και παρότι η ιστορία του έχει γίνει διάσημη σε ολόκληρο τον κόσμο, υπάρχει μια λεπτομέρεια που συχνά παραλείπεται: κανείς δεν γνωρίζει με απόλυτη βεβαιότητα πότε και πώς ακριβώς ξεκίνησε η φωτιά.

Ένας τεράστιος κρατήρας μέσα στην έρημο

Ο Νταρβάζα βρίσκεται στην έρημο Καρακούμ, μια από τις μεγαλύτερες αμμώδεις εκτάσεις της Κεντρικής Ασίας. Ο κρατήρας έχει διάμετρο περίπου 70 μέτρων και βάθος γύρω στα 30 μέτρα, ενώ το εσωτερικό του είναι γεμάτο με μικρότερες και μεγαλύτερες εστίες φωτιάς.

Το θέαμα είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό μετά τη δύση του ήλιου. Μέσα στο απόλυτο σκοτάδι της ερήμου, ολόκληρος ο κρατήρας αποκτά πορτοκαλί χρώμα και από απόσταση φαίνεται σαν ένα τεράστιο σημείο φωτιάς στη μέση του πουθενά.

Δεν υπάρχει όμως λάβα από κάτω, ούτε πρόκειται για ηφαίστειο.

Οι φλόγες προέρχονται από μεθάνιο και άλλα συστατικά φυσικού αερίου που διαφεύγουν συνεχώς από τα υπόγεια κοιτάσματα της περιοχής.

Η διάσημη ιστορία με τους Σοβιετικούς

Η πιο γνωστή εκδοχή θέλει την ιστορία να ξεκινά το 1971, όταν Σοβιετικοί γεωλόγοι πραγματοποιούσαν γεωτρήσεις αναζητώντας φυσικό αέριο.

Σύμφωνα με αυτή την αφήγηση, οι εργασίες προκάλεσαν την κατάρρευση του εδάφους και τη δημιουργία του κρατήρα. Φυσικό αέριο άρχισε τότε να διαφεύγει στην ατμόσφαιρα και οι επιστήμονες, φοβούμενοι τις επιπτώσεις του, αποφάσισαν να του βάλουν φωτιά.

Πίστευαν, λέγεται, ότι το διαθέσιμο αέριο θα καιγόταν για λίγες ημέρες και η φωτιά θα έσβηνε μόνη της.

Μόνο που δεν έσβησε.

Οι ημέρες έγιναν εβδομάδες, οι εβδομάδες χρόνια και τελικά δεκαετίες.

Η ιστορία είναι εξαιρετικά δημοφιλής και επαναλαμβάνεται εδώ και χρόνια. Ωστόσο, οι ακριβείς συνθήκες δημιουργίας του κρατήρα δεν έχουν τεκμηριωθεί πλήρως και άλλες αναφορές τοποθετούν την κατάρρευση του εδάφους σε διαφορετική χρονική περίοδο.

Γιατί δεν σβήνει;

Η εξήγηση είναι στην πραγματικότητα απλή: επειδή συνεχίζει να υπάρχει καύσιμο.

Για να διατηρηθεί μια φωτιά χρειάζεται θερμότητα, οξυγόνο και καύσιμη ύλη. Στην περίπτωση του Νταρβάζα, η καύσιμη ύλη έρχεται συνεχώς από το υπέδαφος.

Το φυσικό αέριο βρίσκει διόδους μέσα από τα πετρώματα και ανεβαίνει προς την επιφάνεια. Όσο η παροχή συνεχίζεται και οι φλόγες έχουν πρόσβαση στο οξυγόνο της ατμόσφαιρας, η καύση μπορεί να συνεχίζεται.

Γι’ αυτό και ο κρατήρας δεν λειτουργεί σαν μια τεράστια δεξαμενή που κάποια στιγμή απλώς θα αδειάσει. Συνδέεται με ένα πολύ μεγαλύτερο υπόγειο σύστημα φυσικού αερίου, γεγονός που έκανε εξαιρετικά δύσκολη την πρόβλεψη της διάρκειας της φωτιάς.

Κάποιος μπήκε πραγματικά μέσα

Το 2013 συνέβη κάτι που μέχρι τότε φαινόταν σχεδόν αδιανόητο. Ο Καναδός εξερευνητής George Kourounis κατέβηκε στο εσωτερικό του φλεγόμενου κρατήρα στο πλαίσιο επιστημονικής αποστολής.

Φορώντας ειδική θερμοπροστατευτική στολή και δεμένος με σχοινιά, κατέβηκε στον πυθμένα για να συλλέξει δείγματα εδάφους. Στόχος ήταν να εξεταστεί εάν μπορούσαν να επιβιώσουν μικροοργανισμοί σε ένα τόσο ακραίο περιβάλλον.

Ο ίδιος περιέγραψε αργότερα την εμπειρία ως κάτι που έμοιαζε με διαφορετικό πλανήτη. Βρισκόταν περιτριγυρισμένος από φωτιά, ενώ η έντονη θερμότητα ερχόταν από όλες τις κατευθύνσεις.

Στα δείγματα που συλλέχθηκαν εντοπίστηκαν βακτήρια ικανά να επιβιώνουν στις ακραίες συνθήκες κοντά στις θερμές πηγές αερίου, κάνοντας τον κρατήρα ενδιαφέρον όχι μόνο ως τουριστικό αξιοθέατο αλλά και ως πεδίο επιστημονικής έρευνας.

Προσπάθησαν να βρουν τρόπο να τον σβήσουν

Για πολλά χρόνια η «Πύλη της Κόλασης» αποτέλεσε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα αξιοθέατα του Τουρκμενιστάν. Ταυτόχρονα όμως αποτελεί και ένα περιβαλλοντικό και οικονομικό πρόβλημα, αφού πολύτιμο φυσικό αέριο καίγεται συνεχώς και προϊόντα της καύσης απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα.

Οι αρχές της χώρας έχουν επανειλημμένα εξετάσει τρόπους περιορισμού ή ακόμη και κατάσβεσης της φωτιάς. Το 2022 ο τότε πρόεδρος Γκουρμπανγκουλί Μπερντιμουχαμέντοφ ζήτησε να αναζητηθεί λύση, επικαλούμενος περιβαλλοντικούς και οικονομικούς λόγους.

Τα τελευταία χρόνια μάλιστα υπάρχουν ενδείξεις ότι η ένταση της φωτιάς έχει μειωθεί σημαντικά σε σχέση με το παρελθόν, καθώς πραγματοποιούνται παρεμβάσεις και γεωτρήσεις στην ευρύτερη περιοχή με στόχο τον περιορισμό της ροής αερίου προς τον κρατήρα.

Θα σβήσει κάποτε;

Θεωρητικά, ναι. Αν η ποσότητα του αερίου που φτάνει στην επιφάνεια μειωθεί αρκετά ή αν η παροχή διακοπεί τεχνητά, οι φλόγες μπορούν τελικά να σβήσουν.

Το δύσκολο είναι να ελεγχθεί αυτό που συμβαίνει δεκάδες ή εκατοντάδες μέτρα κάτω από την επιφάνεια. Δεν αρκεί να ρίξει κάποιος νερό ή χώμα στον κρατήρα, αφού το φυσικό αέριο θα μπορούσε να συνεχίσει να διαφεύγει ή να αναζητήσει νέες εξόδους.

Έτσι, το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι η ίδια η φωτιά.

Είναι η πηγή που εξακολουθεί να την τροφοδοτεί.

Μέχρι αυτή να περιοριστεί οριστικά, ο Νταρβάζα θα συνεχίζει να αποτελεί ένα από τα πιο παράξενα τοπία στον πλανήτη: μια τεράστια τρύπα στη μέση της ερήμου που φωτίζει τη νύχτα εδώ και δεκαετίες και θυμίζει ότι κάτω από τα πόδια μας υπάρχει ένας κόσμος πολύ πιο ενεργός απ’ όσο φαίνεται στην επιφάνεια.