Απώλεια βάρους: Γιατί το σώμα αντιστέκεται

Η απώλεια βάρους δεν είναι πάντα δύσκολη μόνο στην αρχή. Για πολλούς ανθρώπους, μεγαλύτερη πρόκληση αποτελεί η διατήρηση του χαμηλότερου βάρους, καθώς το σώμα προσαρμόζεται στις αλλαγές και μπορεί να ενισχύσει την πείνα, ενώ παράλληλα μειώνεται η κατανάλωση ενέργειας.

Καθώς μειώνεται το σωματικό βάρος, ο οργανισμός χρειάζεται λιγότερες θερμίδες. Παράλληλα, μπορεί να αυξηθεί το αίσθημα της πείνας και να εξασθενήσουν τα σήματα κορεσμού. Έτσι εξηγούνται σε μεγάλο βαθμό τα φαινόμενα στασιμότητας, γνωστά ως plateau, αλλά και η επανάκτηση κιλών.

Σε μελέτη 153 ανθρώπων με διαβήτη τύπου 2, οι ερευνητές εκτίμησαν ότι η όρεξη αυξανόταν κατά περίπου 100 θερμίδες την ημέρα για κάθε κιλό που χανόταν. Πρόκειται για εκτίμηση σε επίπεδο ομάδας και όχι για κανόνα που ισχύει με τον ίδιο τρόπο για κάθε άνθρωπο.

Η «μνήμη» των λιποκυττάρων

Έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2024 στο Nature εντόπισε επίμονες αλλαγές στη δραστηριότητα γονιδίων στον λιπώδη ιστό ανθρώπων που είχαν χάσει σημαντικό βάρος μετά από βαριατρική επέμβαση.

Σε πειράματα σε ποντίκια, η παχυσαρκία συνδέθηκε με επιγενετικές αλλαγές στα λιποκύτταρα. Τα ζώα που παρουσίαζαν αυτές τις αλλαγές ανέκτησαν βάρος ταχύτερα όταν επέστρεψαν σε διατροφή πλούσια σε λιπαρά.

Τα ευρήματα αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας βιολογικής «μνήμης» της παχυσαρκίας. Ωστόσο, δεν αποδεικνύουν ότι οι συγκεκριμένες κυτταρικές αλλαγές προκαλούν από μόνες τους την επαναπρόσληψη βάρους στους ανθρώπους.

Δεν ευθύνεται μόνο ο μεταβολισμός

Ο μεταβολισμός αποτελεί μέρος της εξίσωσης, αλλά δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας. Μελέτη σε 14 συμμετέχοντες από το The Biggest Loser έδειξε ότι ο μεταβολικός ρυθμός ηρεμίας παρέμενε μειωμένος ακόμη και έξι χρόνια μετά την απώλεια βάρους.

Άλλες έρευνες δείχνουν ότι η αυξημένη όρεξη μπορεί να αποτελεί ακόμη ισχυρότερη πίεση προς την επαναφορά του βάρους.

Για τον λόγο αυτό, ένα plateau δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μια προσπάθεια απώλειας βάρους «σταμάτησε να λειτουργεί». Όσο μειώνεται το βάρος, το αρχικό θερμιδικό έλλειμμα περιορίζεται και η διατήρηση των ίδιων συνηθειών μπορεί να απαιτεί μεγαλύτερη προσπάθεια.

Τι μπορεί να βοηθήσει

Η μακροπρόθεσμη διατήρηση του βάρους απαιτεί συνήθειες που μπορούν να εφαρμοστούν σταθερά. Μια διατροφή με επαρκή πρωτεΐνη και φυτικές ίνες μπορεί να ενισχύσει τον κορεσμό, ενώ η τακτική σωματική δραστηριότητα και η προπόνηση αντίστασης βοηθούν στη διατήρηση της μυϊκής μάζας.

Σημαντικό ρόλο έχει και ο ύπνος, καθώς η έλλειψή του μπορεί να επηρεάσει την πείνα και την πρόσληψη τροφής. Αντίθετα, οι εξαντλητικές δίαιτες και τα ακραία προγράμματα άσκησης είναι δύσκολο να διατηρηθούν μακροπρόθεσμα.

Η επαναφορά κάποιων κιλών, επομένως, δεν σημαίνει απαραίτητα έλλειψη προσπάθειας ή πειθαρχίας. Η βιολογία του οργανισμού μπορεί να λειτουργεί αντίθετα στην προσπάθεια διατήρησης της απώλειας βάρους.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειάζεται και ιατρική υποστήριξη, όπως οργανωμένη συμπεριφορική θεραπεία, φαρμακευτική αγωγή για την παχυσαρκία ή βαριατρική χειρουργική επέμβαση, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ανθρώπου.