Δυσφαγία: Πότε η αίσθηση ότι η τροφή «κολλάει» στον λαιμό αποτελεί προειδοποιητικό σημάδι

Η επαναλαμβανόμενη αίσθηση ότι η τροφή σκαλώνει στον λαιμό ή στο στήθος μετά την κατάποση μπορεί να αποτελεί ένδειξη δυσφαγίας, δηλαδή δυσκολίας στην κατάποση.

Το σύμπτωμα ενδέχεται να σχετίζεται με στένωση του οισοφάγου, φλεγμονή ή διαταραχές στη λειτουργία των μυών που προωθούν την τροφή προς το στομάχι.

Το πρώτο που πρέπει να διευκρινιστεί είναι αν η δυσκολία εμφανίζεται κατά διαστήματα ή αν υπάρχει τροφή που έχει ήδη σφηνώσει και δεν μπορεί να προχωρήσει. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται άμεση ιατρική παρέμβαση.

Πότε η δυσκολία στην κατάποση αποτελεί επείγον περιστατικό;

Εάν μια μπουκιά παραμένει σφηνωμένη στον οισοφάγο, χρειάζεται άμεση αξιολόγηση σε τμήμα επειγόντων περιστατικών, ακόμη και όταν η αναπνοή παραμένει φυσιολογική.

Σε περίπτωση που κάποιος δεν μπορεί να αναπνεύσει, να μιλήσει ή να βήξει αποτελεσματικά, πρέπει να κληθεί αμέσως το 112 ή το 166 και να ακολουθηθούν οι οδηγίες του τηλεφωνητή για την αντιμετώπιση του πνιγμού.

Εξίσου ανησυχητική είναι η αδυναμία κατάποσης του σάλιου, η έντονη σιελόρροια ή η συνεχής αποβολή του σάλιου από το στόμα, καθώς μπορεί να υποδηλώνουν πλήρη απόφραξη του οισοφάγου.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν πρέπει να επιχειρείται η προώθηση της τροφής με επιπλέον φαγητό ή υγρά, ούτε να προκαλείται εμετός. Η απόφραξη του οισοφάγου μπορεί να υπάρχει ακόμη και όταν το άτομο αναπνέει κανονικά, καθώς ο οισοφάγος και η αναπνευστική οδός είναι διαφορετικές δομές.

Πότε χρειάζεται διερεύνηση η επαναλαμβανόμενη δυσφαγία;

Όταν η τροφή κολλάει συχνά, η κατάποση γίνεται σταδιακά δυσκολότερη ή εμφανίζονται βήχας και επεισόδια πνιγμού κατά τη διάρκεια των γευμάτων, είναι απαραίτητη η έγκαιρη ιατρική αξιολόγηση. Δεν θα πρέπει να καθυστερεί η επίσκεψη στον γιατρό μέχρι να εμφανιστεί απώλεια βάρους.

Κατά την εξέταση, είναι σημαντικό να αναφερθούν:

• Αν η δυσκολία αφορά στερεές τροφές, υγρά ή και τα δύο.
• Αν υπάρχει πόνος κατά την κατάποση, επιστροφή τροφής στο στόμα ή επίμονος εμετός.
• Αν παρατηρείται ακούσια απώλεια βάρους, μειωμένη πρόσληψη τροφής ή σημάδια αφυδάτωσης.
• Αν η φωνή ακούγεται υγρή ή γουργουριστή μετά την κατάποση.
• Αν υπάρχουν επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού ή του θώρακα.

Η δυσκολία που περιορίζεται στις στερεές τροφές μπορεί να συνδέεται με κάποια στένωση, ενώ όταν επηρεάζονται τόσο τα στερεά όσο και τα υγρά, ενδέχεται να υπάρχει διαταραχή της κινητικότητας του οισοφάγου. Ωστόσο, τα συγκεκριμένα μοτίβα δεν αρκούν από μόνα τους για να τεθεί διάγνωση.

Ποιες παθήσεις μπορεί να προκαλέσουν την αίσθηση ότι η τροφή σκαλώνει;

Υπάρχουν αρκετές πιθανές αιτίες που εμποδίζουν την ομαλή διέλευση της τροφής από τον οισοφάγο.

Στένωση λόγω γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης: Η παρατεταμένη έκθεση του οισοφάγου στα γαστρικά οξέα μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή και ουλές, περιορίζοντας το άνοιγμα από το οποίο περνά η τροφή.

Οισοφαγικός δακτύλιος: Πρόκειται για μια κυκλική ζώνη ιστού που στενεύει το εσωτερικό του οισοφάγου και μπορεί να προκαλεί επεισόδια κατά τα οποία στερεές τροφές παγιδεύονται.

Ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα: Είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση που σχετίζεται με την ανοσολογική λειτουργία και μπορεί να οδηγήσει σε στένωση του οισοφάγου ή εμπλοκή τροφής. Μπορεί να εμφανιστεί και σε νεαρούς ενήλικες.

Διαταραχές της κινητικότητας: Παθήσεις όπως η αχαλασία επηρεάζουν τις συντονισμένες συσπάσεις του οισοφάγου ή τη χαλάρωση του μυϊκού σφιγκτήρα που επιτρέπει την είσοδο της τροφής στο στομάχι.

Όγκοι του οισοφάγου: Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένας όγκος μπορεί να περιορίσει τη δίοδο της τροφής. Η δυσκολία που επιδεινώνεται προοδευτικά χρειάζεται άμεση διερεύνηση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το συγκεκριμένο σύμπτωμα υποδηλώνει από μόνο του καρκίνο.

Όταν η δυσκολία εμφανίζεται ήδη από την έναρξη της κατάποσης και συνοδεύεται από βήχα ή αίσθημα πνιγμού, η αιτία μπορεί να βρίσκεται στο στόμα ή στον φάρυγγα. Νευρολογικές παθήσεις, όπως το εγκεφαλικό επεισόδιο, είναι δυνατόν να επηρεάσουν τους μύες και τα νεύρα που ελέγχουν τη διαδικασία της κατάποσης.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η επιλογή των εξετάσεων εξαρτάται από το πότε εμφανίζεται η δυσκολία, τις τροφές που την προκαλούν και τα υπόλοιπα συμπτώματα.

Όταν υπάρχει υποψία ότι το πρόβλημα εντοπίζεται στον οισοφάγο, η γαστροσκόπηση αποτελεί συνήθως βασική εξέταση. Μέσω μιας εύκαμπτης κάμερας, ο γιατρός εξετάζει τον οισοφάγο και μπορεί να λάβει δείγματα ιστού για να ελέγξει την ύπαρξη φλεγμονής ή άλλων αλλοιώσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτούνται βιοψίες ακόμη και όταν η εσωτερική επιφάνεια του οισοφάγου φαίνεται φυσιολογική.

Αν η ενδοσκόπηση δεν αποκαλύψει την αιτία, μπορεί να ακολουθήσει μανομετρία οισοφάγου, εξέταση που μετρά τις πιέσεις και αξιολογεί τη λειτουργία των μυών. Όταν το πρόβλημα αφορά την έναρξη της κατάποσης, ενδέχεται να χρειαστούν εξειδικευμένη αξιολόγηση της κατάποσης και απεικονιστικές εξετάσεις.

Ποιες είναι οι διαθέσιμες θεραπείες;

Η αντιμετώπιση καθορίζεται από την αιτία που προκαλεί τη δυσφαγία. Ανάλογα με τη διάγνωση, μπορεί να περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή για τη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, αντιφλεγμονώδη θεραπεία για συγκεκριμένες παθήσεις, ενδοσκοπική διάταση μιας στενωμένης περιοχής ή εξειδικευμένη θεραπεία για την αποκατάσταση της κατάποσης.

Παράλληλα, μπορεί να χρειαστεί προσαρμογή της υφής των τροφών και του πάχους των υγρών, με βάση την αξιολόγηση του προβλήματος και τις οδηγίες των ειδικών.

Η επαναλαμβανόμενη δυσκολία στην κατάποση δεν πρέπει να αγνοείται. Η έγκαιρη διερεύνηση μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό της αιτίας και στην επιλογή της κατάλληλης θεραπείας, ενώ η αιφνίδια εμπλοκή τροφής απαιτεί άμεση ιατρική αντιμετώπιση.