Παχυσαρκία και καρκίνος: Τι δείχνουν νέες έρευνες για τα φάρμακα GLP-1

Η παχυσαρκία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τροποποιήσιμους παράγοντες που συνδέονται με την εμφάνιση καρκίνου.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, το αυξημένο σωματικό λίπος σχετίζεται με μεγαλύτερο κίνδυνο για τουλάχιστον 13 μορφές καρκίνου, ενώ εκτιμάται ότι περίπου το 4% έως 8% των περιστατικών καρκίνου παγκοσμίως μπορεί να αποδίδεται στο υπερβάλλον σωματικό βάρος.

Στις μορφές καρκίνου που έχουν συσχετιστεί με την παχυσαρκία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο καρκίνος του οισοφάγου, του μαστού, του παχέος εντέρου, του ενδομητρίου, του στομάχου, της χοληδόχου κύστης, των νεφρών, των ωοθηκών, του παγκρέατος και του ήπατος, καθώς και το πολλαπλό μυέλωμα.

Γιατί η παχυσαρκία συνδέεται με την καρκινογένεση

Η σχέση ανάμεσα στο αυξημένο σωματικό λίπος και την ανάπτυξη κακοήθειας δεν θεωρείται τυχαία.

Η παχυσαρκία μπορεί να συνοδεύεται από αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης και ενεργοποίηση του συστήματος IGF-1, το οποίο σχετίζεται με τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό. Παράλληλα, ο λιπώδης ιστός επηρεάζει την παραγωγή οιστρογόνων, ενώ μεταβολές σε ουσίες όπως η λεπτίνη και η αδιπονεκτίνη, σε συνδυασμό με τη χρόνια φλεγμονή χαμηλού βαθμού, δημιουργούν συνθήκες που ενδέχεται να ευνοούν την καρκινογένεση.

Τι ρόλο μπορεί να έχουν τα φάρμακα GLP-1

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον και το κατά πόσο τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας και του διαβήτη, όπως οι αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1, μπορεί να επηρεάζουν και τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου.

Μια μεγάλη αναδρομική μελέτη, στην οποία συμμετείχαν περίπου 1,65 εκατομμύρια ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 και η παρακολούθηση έφτασε έως και τα 15 χρόνια, συνέκρινε τη χρήση GLP-1 αγωνιστών με την ινσουλίνη και τη μετφορμίνη.

Σε σύγκριση με την ινσουλίνη, οι ασθενείς που λάμβαναν GLP-1 αγωνιστές εμφάνισαν χαμηλότερη συχνότητα σε 10 από τις 13 μορφές καρκίνου που σχετίζονται με την παχυσαρκία. Μεταξύ των ευρημάτων καταγράφηκε χαμηλότερος κίνδυνος για καρκίνο του παγκρέατος και ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα, ενώ αντίστοιχες συσχετίσεις παρατηρήθηκαν και για καρκίνους του παχέος εντέρου, του ενδομητρίου, των νεφρών, των ωοθηκών, της χοληδόχου κύστης και για το πολλαπλό μυέλωμα.

Ωστόσο, τα αποτελέσματα διαφοροποιήθηκαν όταν η σύγκριση έγινε με τη μετφορμίνη. Σε αυτή την περίπτωση δεν διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική μείωση του κινδύνου για τις ίδιες μορφές καρκίνου. Μάλιστα, για τον καρκίνο του νεφρού καταγράφηκε αυξημένος σχετικός κίνδυνος σε σύγκριση με τη μετφορμίνη.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι τα συγκεκριμένα ευρήματα δεν αρκούν για να αποδειχθεί πως τα GLP-1 φάρμακα έχουν άμεση αντικαρκινική δράση.

Ένας από τους λόγους είναι ότι η ινσουλίνη και η ίδια η ινσουλινοαντίσταση συνδέονται με μηχανισμούς που σχετίζονται με την καρκινογένεση. Επομένως, η μικρότερη συχνότητα καρκίνου που παρατηρήθηκε στους ασθενείς που έλαβαν GLP-1 σε σχέση με όσους έλαβαν ινσουλίνη μπορεί να οφείλεται, τουλάχιστον εν μέρει, στις διαφορετικές μεταβολικές επιδράσεις των θεραπειών.

Επιπλέον, μεγάλο μέρος των διαθέσιμων στοιχείων προέρχεται από αναδρομικές μελέτες παρατήρησης. Τέτοιου είδους έρευνες μπορούν να εντοπίζουν συσχετίσεις, αλλά δεν αποδεικνύουν από μόνες τους σχέση αιτίας και αποτελέσματος.

Οι διαφορές μεταξύ των ασθενών, η συχνότητα με την οποία υποβάλλονταν σε προληπτικούς ελέγχους και ο βαθμός στον οποίο ακολουθούσαν πραγματικά τη θεραπεία είναι ορισμένοι από τους παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν τα αποτελέσματα.

Παράλληλα, πολλά από τα διαθέσιμα δεδομένα προέρχονται από την περίοδο πριν από την ευρεία χρήση νεότερων θεραπειών, όπως η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, σε άτομα με παχυσαρκία χωρίς διαβήτη. Για αυτή την κατηγορία ασθενών, τα μακροχρόνια δεδομένα σχετικά με τον καρκινικό κίνδυνο παραμένουν περιορισμένα.

Η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας στο επίκεντρο

Με τα σημερινά δεδομένα, οι αγωνιστές GLP-1 δεν μπορούν να χαρακτηριστούν φάρμακα πρόληψης του καρκίνου ούτε να χρησιμοποιούνται αποκλειστικά με στόχο τη μείωση του ογκολογικού κινδύνου.

Η έρευνα, ωστόσο, ενισχύει την άποψη ότι η μεταβολική υγεία και η πρόληψη του καρκίνου συνδέονται στενά. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, μέσω της διατροφής, της σωματικής δραστηριότητας και, όπου υπάρχει ιατρική ένδειξη, της φαρμακευτικής θεραπείας, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος μιας συνολικής στρατηγικής πρόληψης.

Το αν τα φάρμακα GLP-1 προσφέρουν επιπλέον προστασία έναντι του καρκίνου, πέρα από τα οφέλη που προκύπτουν από την απώλεια βάρους και τη βελτίωση της μεταβολικής υγείας, παραμένει ένα ανοιχτό επιστημονικό ερώτημα. Η απάντηση θα απαιτήσει μεγαλύτερες και μακροχρόνιες προοπτικές μελέτες.