Τα οφέλη της ανάγνωσης βιβλίων στον εγκέφαλο και την ψυχική υγεία: Τι δείχνει νέα έρευνα

Η συνήθεια της ανάγνωσης βιβλίων στον ελεύθερο χρόνο φαίνεται να προσφέρει σημαντικά οφέλη τόσο στον εγκέφαλο όσο και στην ψυχική υγεία, ενώ παράλληλα έχει συσχετιστεί με μικρότερο κίνδυνο γνωστικής εξασθένησης και άνοιας.

Ανασκόπηση ερευνητών του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Psychological Medicine», συγκέντρωσε στοιχεία για τις επιδράσεις της ανάγνωσης σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες. Την ίδια στιγμή, τα δεδομένα της βρετανικής έρευνας αλφαβητισμού για το 2024 και το 2025 καταγράφουν μια σταθερή υποχώρηση της συχνότητας με την οποία παιδιά και έφηβοι διαβάζουν, με την τάση να είναι ιδιαίτερα έντονη στα αγόρια ηλικίας 11 έως 16 ετών.

Μελέτη σε περισσότερους από 10.000 εφήβους, με επικεφαλής την καθηγήτρια Μπάρμπαρα Σαχακιάν από το Τμήμα Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, έδειξε ότι η πρώιμη επαφή με την ανάγνωση συνδέεται με μια σειρά θετικών αποτελεσμάτων.

Οι έφηβοι που είχαν ξεκινήσει να διαβάζουν για ευχαρίστηση από μικρή ηλικία παρουσίασαν καλύτερη προσοχή και μνήμη, υψηλότερες ακαδημαϊκές επιδόσεις και λιγότερα προβλήματα ψυχικής υγείας.

Παράλληλα, εμφάνιζαν πιο υγιεινές καθημερινές συνήθειες, όπως περισσότερες ώρες ύπνου και λιγότερο χρόνο μπροστά σε οθόνες.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ευρήματα από τις μαγνητικές τομογραφίες. Οι συμμετέχοντες που είχαν αποκτήσει από νωρίς τη συνήθεια της ανάγνωσης εμφάνιζαν ελαφρώς μεγαλύτερη επιφάνεια και όγκο σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου, μεταξύ άλλων σε τμήματα που σχετίζονται με σημαντικές γνωστικές λειτουργίες.

Η ανάγνωση μπορεί να βοηθήσει και στα μαθηματικά

Τα οφέλη του βιβλίου δεν περιορίζονται στις γλωσσικές δεξιότητες. Σύμφωνα με τις μελέτες που εξετάστηκαν στην ανασκόπηση, η συστηματική ανάγνωση φαίνεται να συνδέεται ακόμα και με καλύτερες επιδόσεις στα μαθηματικά.

Αυτό αποδίδεται στο γεγονός ότι τόσο η κατανόηση ενός κειμένου όσο και η επίλυση μαθηματικών προβλημάτων απαιτούν την ενεργοποίηση παρόμοιων γνωστικών μηχανισμών, μεταξύ των οποίων η μνήμη, οι γλωσσικές ικανότητες και οι εκτελεστικές λειτουργίες.

Για τους ενήλικες, η ανάγνωση έχει επίσης συσχετιστεί με καλύτερη ευεξία. Μεταξύ άλλων, φαίνεται να συμβάλλει στη μείωση του άγχους, στη χαλάρωση και στην ανάπτυξη μεγαλύτερης ενσυναίσθησης και κατανόησης των άλλων.

Μάλιστα, μελέτη του 2024 ανέφερε ότι ακόμη και πέντε λεπτά ανάγνωσης μυθοπλασίας μπορούν να μειώσουν το στρες έως και κατά 20%, ενώ παράλληλα ενισχύουν τη συγκέντρωση και τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και περιορίζουν το αίσθημα μοναξιάς.

Μπορεί να προστατεύει τον εγκέφαλο από τη γνωστική έκπτωση

Η ανάγνωση συγκαταλέγεται στις δραστηριότητες που ενεργοποιούν τον εγκέφαλο και έχουν συνδεθεί με πιο αργή γνωστική εξασθένηση στους ηλικιωμένους.

Σε μελέτη του 2006 στο περιοδικό «Neurology», στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 5.500 άτομα ηλικίας 55 ετών και άνω, διαπιστώθηκε ότι όσοι ασχολούνταν συχνά με δραστηριότητες όπως η ανάγνωση είχαν σημαντικά μικρότερη πιθανότητα να παρουσιάσουν γνωστική εξασθένηση κατά την πενταετή παρακολούθηση.

Αντίστοιχα, μελέτη που δημοσιεύθηκε στο «JAMA» και περιλάμβανε 801 άτομα ηλικίας 65 ετών έδειξε ότι η συστηματική ανάγνωση εφημερίδων, περιοδικών και βιβλίων συνδεόταν με 33% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ.

Δεν μετρά μόνο το βιβλίο, αλλά και η συντροφιά

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι μεγάλο μέρος των διαθέσιμων ερευνών καταγράφει συσχετίσεις και όχι απαραίτητα άμεση σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Ωστόσο, υπάρχουν πλέον ενδείξεις ότι η ανάγνωση μπορεί να συνδέεται και με πραγματικές αλλαγές στη δομή του εγκεφάλου.

Μελέτες απεικόνισης έχουν εντοπίσει διαφορές σε περιοχές που σχετίζονται με τη γλώσσα, τη μάθηση, τη συναισθηματική ρύθμιση και τον εκτελεστικό έλεγχο, καθώς και αυξημένο πάχος του εγκεφαλικού φλοιού σε περιοχές που συνδέονται με τη γλωσσική λειτουργία.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν, τέλος, ότι δεν φαίνεται να υπάρχει ένας μοναδικός «σωστός» τρόπος ή είδος ανάγνωσης. Ακόμη μεγαλύτερα οφέλη, ωστόσο, μπορεί να προκύπτουν όταν το διάβασμα γίνεται μαζί με άλλους, είτε μέσα από μια λέσχη βιβλίου είτε μέσα από τη συνήθεια των γονέων να διαβάζουν μαζί με τα παιδιά τους.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τη βρετανική φιλανθρωπική οργάνωση «The Queen’s Reading Room».