Τριχοτιλλομανία: Δεν είναι μόνο το άγχος – Τι αποκαλύπτει νέα έρευνα για την ανάγκη να τραβάμε τα μαλλιά μας

Η τριχοτιλλομανία είναι μια διαταραχή που χαρακτηρίζεται από την επαναλαμβανόμενη και δύσκολα ελεγχόμενη ανάγκη ενός ανθρώπου να τραβάει τις τρίχες του, είτε από το κεφάλι είτε από τα φρύδια, τις βλεφαρίδες ή άλλα σημεία του σώματος.

Η συμπεριφορά αυτή δεν αποτελεί ένα σύγχρονο φαινόμενο. Αναφορές σε παρόμοιες συμπεριφορές υπάρχουν εδώ και αιώνες, ενώ σήμερα η τριχοτιλλομανία κατατάσσεται στις λεγόμενες επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές που επικεντρώνονται στο σώμα.

Το πρόβλημα μπορεί να οδηγήσει σε εμφανή απώλεια τριχών, αλλά και να επηρεάσει την αυτοπεποίθηση, την κοινωνική ζωή και την καθημερινότητα όσων το αντιμετωπίζουν.

Υπολογίζεται ότι περίπου 1%-2% του πληθυσμού στις ΗΠΑ εμφανίζει τριχοτιλλομανία, ενώ η διαταραχή μπορεί να συνυπάρχει με άγχος, κατάθλιψη, ΔΕΠΥ, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και άλλες ψυχικές δυσκολίες.

Η τριχοτιλλομανία δεν προκαλείται πάντα από το άγχος

Για χρόνια, μία από τις βασικές εξηγήσεις για το τράβηγμα των μαλλιών ήταν ότι αποτελεί έναν τρόπο εκτόνωσης της συναισθηματικής έντασης.

Ένα άτομο μπορεί, για παράδειγμα, να αισθάνεται στρες, νευρικότητα ή απογοήτευση, να αρχίζει να τραβάει τις τρίχες του και στη συνέχεια να νιώθει μια προσωρινή ανακούφιση.

Ωστόσο, νέα έρευνα δείχνει ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη.

Ερευνητές από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Χαϊδελβέργης παρακολούθησαν για 10 ημέρες 61 ενήλικες με τριχοτιλλομανία, καταγράφοντας σε πραγματικό χρόνο τη συναισθηματική τους κατάσταση και την ένταση της παρόρμησης να τραβήξουν τα μαλλιά τους.

Οι συμμετέχοντες απαντούσαν επτά φορές την ημέρα σε ερωτήσεις σχετικά με το πώς αισθάνονταν εκείνη τη στιγμή, αν είχαν έντονη ανάγκη να τραβήξουν τις τρίχες τους και αν είχε προηγηθεί κάποιο σχετικό επεισόδιο.

Συνολικά καταγράφηκαν 2.557 αξιολογήσεις και 702 περιστατικά τραβήγματος μαλλιών.

Η έντονη παρόρμηση φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο

Το σημαντικότερο εύρημα ήταν ότι η ίδια η παρόρμηση για τράβηγμα φάνηκε να αποτελεί ισχυρότερο προγνωστικό παράγοντα από τη συναισθηματική κατάσταση.

Όσο πιο έντονη ήταν η ανάγκη ενός συμμετέχοντα να τραβήξει τα μαλλιά του, τόσο αυξανόταν η πιθανότητα να ακολουθήσει πράγματι ένα επεισόδιο.

Μάλιστα, η έντονη παρόρμηση που καταγραφόταν σε μία χρονική στιγμή μπορούσε να συνδέεται με την εμφάνιση της ίδιας συμπεριφοράς και λίγο αργότερα. Παράλληλα, ένα επεισόδιο τραβήγματος μπορούσε να αυξήσει την πιθανότητα να ακολουθήσει ακόμη ένα μέσα στην ίδια ημέρα.

Τα αρνητικά συναισθήματα, όπως το άγχος, ο θυμός, η στενοχώρια, η ενοχή και η νευρικότητα, πράγματι συνδέθηκαν με ισχυρότερες παρορμήσεις.

Ωστόσο, δεν ήταν οι μόνοι παράγοντες που φάνηκε να έχουν σημασία.

Η βαρεμάρα φαίνεται να έχει ιδιαίτερο ρόλο

Ένα από τα στοιχεία που ξεχώρισαν περισσότερο ήταν η πλήξη.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η βαρεμάρα συνδεόταν όχι μόνο με αυξημένη πιθανότητα να εμφανιστεί τράβηγμα μαλλιών εκείνη τη στιγμή, αλλά και με μεγαλύτερη πιθανότητα να επαναληφθεί η συμπεριφορά.

Η κούραση είχε επίσης σχέση με εντονότερη παρόρμηση για τράβηγμα, χωρίς όμως να σημαίνει απαραίτητα ότι θα ακολουθούσε και το ίδιο το επεισόδιο.

Αυτό σημαίνει ότι η τριχοτιλλομανία δεν φαίνεται να αποτελεί αποκλειστικά μια αντίδραση σε δυσάρεστα συναισθήματα. Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να εμφανίζεται ακόμη και σε περιόδους χαμηλής διέγερσης, όπως όταν βαριούνται, είναι κουρασμένοι ή δεν έχουν κάτι που να τους απασχολεί.

Μπορεί να γίνεται ακόμη και χωρίς επίγνωση

Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι το τράβηγμα των μαλλιών δεν γίνεται πάντοτε συνειδητά.

Υπάρχουν άνθρωποι που μπορεί να αρχίσουν να τραβούν τις τρίχες τους ενώ παρακολουθούν τηλεόραση, εργάζονται, διαβάζουν ή είναι αφηρημένοι, χωρίς να αντιλαμβάνονται αμέσως τι κάνουν.

Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτό δείχνει πως η συγκεκριμένη συμπεριφορά μπορεί να συνδέεται με περισσότερους μηχανισμούς από την απλή προσπάθεια αντιμετώπισης του άγχους.

Η ανάγκη για αισθητηριακή διέγερση, η πλήξη, η κόπωση αλλά και ο βαθμός επίγνωσης της συμπεριφοράς μπορεί να παίζουν ρόλο στη διατήρησή της.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα

Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Comprehensive Psychiatry, δείχνει ότι η τριχοτιλλομανία πιθανότατα δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ανθρώπους.

Η αντιμετώπιση που επικεντρώνεται αποκλειστικά στο άγχος και στα αρνητικά συναισθήματα ενδέχεται επομένως να μην καλύπτει όλες τις περιπτώσεις.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή στο τι συμβαίνει ακριβώς πριν από την πράξη: πόσο έντονη είναι η παρόρμηση, αν υπάρχει πλήξη ή κόπωση, ποια αισθητηριακά ερεθίσματα προηγούνται και κατά πόσο το άτομο έχει επίγνωση της συμπεριφοράς του.

Η μελέτη είχε περιορισμούς, μεταξύ άλλων το σχετικά μικρό και κυρίως γυναικείο δείγμα, αλλά προσθέτει ένα σημαντικό στοιχείο στην κατανόηση της διαταραχής.

Η τριχοτιλλομανία δεν είναι απλώς «μια κακή συνήθεια» που κάποιος μπορεί εύκολα να σταματήσει. Πρόκειται για μια πραγματική διαταραχή, στην οποία η παρόρμηση μπορεί να γίνει ιδιαίτερα έντονη και να οδηγήσει σε επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά.

Και όπως δείχνουν τα νέα δεδομένα, για να κατανοηθεί καλύτερα δεν αρκεί να κοιτάξουμε μόνο το άγχος ή τη θλίψη. Μερικές φορές, η απάντηση μπορεί να βρίσκεται στην ίδια την παρόρμηση, στη βαρεμάρα, στην κούραση ή στην ανάγκη του εγκεφάλου για ένα συγκεκριμένο είδος διέγερσης.