Δημογραφικό: Οι έξι νομοί της Ελλάδας που έχασαν πάνω από τις μισές γεννήσεις σε 15 χρόνια

Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δημογραφική συρρίκνωση που πλέον αποτυπώνεται με ιδιαίτερα έντονο τρόπο στην περιφέρεια, καθώς σε ορισμένες περιοχές οι γεννήσεις έχουν μειωθεί περισσότερο από το μισό μέσα σε μόλις 15 χρόνια.

Τα νεότερα στοιχεία του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών καταγράφουν τη μεγάλη μεταβολή που έχει συντελεστεί τις τελευταίες δεκαετίες, με τη χώρα να έχει περάσει από τις περίπου 148.000 γεννήσεις ετησίως κατά μέσο όρο το 1979-1980, σε μόλις 67.000 το 2024-2025.

Την ίδια περίοδο άλλαξε σημαντικά και η ηλικία στην οποία οι γυναίκες αποκτούν παιδιά. Η μέση ηλικία αυξήθηκε σχεδόν κατά έξι χρόνια, από τα 26,2 στα 32,2 έτη, γεγονός που συνδέεται με τη μετατόπιση της τεκνοποίησης σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Οι περιοχές που καταγράφουν τη μεγαλύτερη πτώση

Η δημογραφική υποχώρηση δεν έχει την ίδια ένταση σε ολόκληρη τη χώρα.

Από το 2009 έως το 2024, οι γεννήσεις μειώθηκαν πανελλαδικά κατά 42%, από 117.440 σε 68.310. Ωστόσο, σε έξι νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας η πτώση ξεπέρασε το 50%.

Πρόκειται για τη Θεσπρωτία, τα Γρεβενά, τη Φθιώτιδα, την Κοζάνη, την Ευρυτανία και τη Φλώρινα.

Στον αντίποδα, αρκετές νησιωτικές περιοχές εμφανίζουν σαφώς μικρότερη μείωση. Στις Κυκλάδες και τη Ζάκυνθο, μάλιστα, η υποχώρηση των γεννήσεων κατά την ίδια περίοδο παρέμεινε κάτω από 15%.

Οι διαφορές αυτές δείχνουν ότι το δημογραφικό πρόβλημα έχει πλέον και έντονη γεωγραφική διάσταση, με ορισμένες περιοχές να αντιμετωπίζουν πολύ μεγαλύτερη συρρίκνωση του νεότερου πληθυσμού τους.

Λιγότερα παιδιά ανά γυναίκα

Καθοριστική παράμετρος στην εξέλιξη αυτή είναι η μακροχρόνια πτώση της γονιμότητας.

Οι γυναίκες που γεννήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950 απέκτησαν κατά μέσο όρο περίπου δύο παιδιά, ενώ για τη γενιά που γεννήθηκε γύρω στο 1985 ο αντίστοιχος αριθμός υποχώρησε σε λιγότερα από 1,5 παιδιά.

Παράλληλα, ο ετήσιος δείκτης γονιμότητας μειώθηκε από περίπου 2.200 παιδιά ανά 1.000 γυναίκες το 1979-1980 σε μόλις 1.240 το 2024-2025.

Η τάση αυτή ξεκίνησε ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1970. Η περίοδος 2003-2009 αποτέλεσε εξαίρεση, καθώς καταγράφηκε τότε μικρή αύξηση των γεννήσεων, η οποία αποδίδεται μεταξύ άλλων και στη μαζική είσοδο αλλοδαπών στη χώρα μετά το 1990.

Περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις

Η εικόνα επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο όταν συνυπολογιστούν οι θάνατοι.

Το φυσικό ισοζύγιο της Ελλάδας έχει αντιστραφεί πλήρως τις τελευταίες δεκαετίες. Ενώ την περίοδο 1971-1980 οι γεννήσεις ήταν κατά 638.000 περισσότερες από τους θανάτους, το πλεόνασμα μειώθηκε στις 276.000 την επόμενη δεκαετία και μόλις στις 22.000 κατά την περίοδο 1991-2000.

Ακολούθησε η πλήρης ανατροπή της εικόνας. Την περίοδο 2011-2020 καταγράφηκαν περίπου 267.000 περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις, ενώ μόνο στην πενταετία 2021-2025 η διαφορά έφτασε τις 290.000.

Το 2024, σε εθνικό επίπεδο, αντιστοιχούσαν περίπου 184 θάνατοι για κάθε 100 γεννήσεις, έναντι 92 θανάτων ανά 100 γεννήσεις το 2009.

Σε ορισμένες Περιφερειακές Ενότητες η κατάσταση είναι ακόμη πιο έντονη, με την αναλογία να φτάνει έως και τους 376 θανάτους ανά 100 γεννήσεις.

Μόλις πέντε από τις 74 Περιφερειακές Ενότητες είχαν το 2024 περισσότερες γεννήσεις από θανάτους: Θήρα, Μύκονος, Κως, Νάξος και Ρέθυμνο.

Τρεις παράγοντες αλλάζουν τον δημογραφικό χάρτη

Οι σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των περιοχών συνδέονται με την εξέλιξη της γονιμότητας, τη γήρανση του πληθυσμού και τις μεταναστευτικές ροές.

Περιοχές που καταφέρνουν να διατηρήσουν ή να προσελκύσουν νεότερο πληθυσμό εμφανίζουν διαφορετική εικόνα, ενώ στις περιοχές όπου οι νέοι μετακινούνται προς τα μεγάλα αστικά κέντρα ή το εξωτερικό, η μείωση των γεννήσεων συνδυάζεται με μεγαλύτερο αριθμό θανάτων.

Τα στοιχεία αποτυπώνουν έτσι έναν δημογραφικό χάρτη που αλλάζει με διαφορετικές ταχύτητες: η συρρίκνωση είναι εντονότερη σε περιοχές όπου συνυπάρχουν χαμηλή γονιμότητα, γήρανση και απώλεια νεότερου πληθυσμού.