Πώς το «gate» έγινε συνώνυμο των σκανδάλων παγκοσμίως

Το ελληνικό μπάσκετ βρίσκεται τις τελευταίες ημέρες στο επίκεντρο της επικαιρότητας λόγω του λεγόμενου «Basketgate». Για ακόμη μία φορά, η κατάληξη «-gate» χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια υπόθεση που προκαλεί έντονες αντιδράσεις και συζητήσεις.

Πώς, όμως, μια αγγλική λέξη που σημαίνει «πύλη» ή «θύρα» κατέληξε να αποτελεί διεθνές συνώνυμο των σκανδάλων;

Η αρχή έγινε με το Watergate

Για να βρούμε τις ρίζες του φαινομένου, πρέπει να επιστρέψουμε στο 1972 και στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στις 17 Ιουνίου εκείνης της χρονιάς, διαρρήκτες εισέβαλαν στα γραφεία της Εθνικής Επιτροπής των Δημοκρατικών, στο συγκρότημα Watergate στην Ουάσινγκτον.

Η υπόθεση εξελίχθηκε σε μείζον πολιτικό σκάνδαλο, καθώς αποκαλύφθηκε προσπάθεια συγκάλυψης της εμπλοκής ανθρώπων που συνδέονταν με την κυβέρνηση του Ρεπουμπλικανού προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον.

Οι αποκαλύψεις προκάλεσαν βαθιά πολιτική κρίση και οδήγησαν τελικά στην παραίτηση του Νίξον, τον Αύγουστο του 1974. Το Watergate έμεινε στην ιστορία ως ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά σκάνδαλα των ΗΠΑ.

Η εκτεταμένη δημοσιογραφική κάλυψη της υπόθεσης έκανε το όνομα του κτιριακού συγκροτήματος παγκοσμίως γνωστό. Σταδιακά, όμως, το «-gate» αποσυνδέθηκε από τη συγκεκριμένη τοποθεσία και άρχισε να χρησιμοποιείται ως κατάληξη για την ονομασία άλλων σκανδάλων.

Από το Volgagate στο Winegate

Η νέα αυτή χρήση δεν άργησε να εμφανιστεί. Σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, ένα από τα πρώτα παραδείγματα ήταν το «Volgagate», που εμφανίστηκε τον Αύγουστο του 1972 στο αμερικανικό περιοδικό National Lampoon.

Το 1973, η χρήση της κατάληξης πέρασε και στην Ευρώπη, με το «Winegate» να συνδέεται στη Γαλλία με υπόθεση νοθείας κρασιών.

Στη συνέχεια, το «-gate» άρχισε να χρησιμοποιείται όχι μόνο για υποθέσεις που σχετίζονταν με τοποθεσίες ή προϊόντα, αλλά και για σκάνδαλα στα οποία εμπλέκονταν συγκεκριμένα πρόσωπα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν το «Billygate» του 1980, που αφορούσε τον Μπίλι Κάρτερ, αδελφό του τότε Αμερικανού προέδρου Τζίμι Κάρτερ, και τις σχέσεις του με τη Λιβύη.

Από το Camillagate στο Qatargate

Με το πέρασμα των δεκαετιών, η κατάληξη καθιερώθηκε στη διεθνή ειδησεογραφία και επεκτάθηκε σε ένα ευρύ φάσμα υποθέσεων.

Το «Camillagate», για παράδειγμα, συνδέθηκε με τη δημοσιοποίηση το 1993 ιδιωτικής τηλεφωνικής συνομιλίας του τότε πρίγκιπα Καρόλου με την Καμίλα Πάρκερ Μπόουλς.

Άλλοι όροι, όπως το «Golfgate» και το «Sofagate», χρησιμοποιήθηκαν για διαφορετικές υποθέσεις και περιστατικά που απασχόλησαν τη δημόσια συζήτηση.

Ένα από τα πιο γνωστά σύγχρονα παραδείγματα είναι το «Qatargate», που ξέσπασε τον Δεκέμβριο του 2022 και αφορούσε έρευνα για φερόμενη διαφθορά και χρηματισμό προσώπων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με επίκεντρο, μεταξύ άλλων, το Κατάρ. Στην υπόθεση συνελήφθη και προφυλακίστηκε τότε η Ελληνίδα ευρωβουλευτής Εύα Καϊλή, η οποία αρνήθηκε τις κατηγορίες.

Γιατί χρησιμοποιείται τόσο συχνά;

Η επιτυχία της κατάληξης «-gate» οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη δύναμη του Watergate ως ιστορικού και δημοσιογραφικού σημείου αναφοράς.

Η χρήση της προσφέρει έναν σύντομο και αναγνωρίσιμο τρόπο να περιγραφεί μια υπόθεση που προκαλεί δημόσια αντιπαράθεση ή εγείρει ερωτήματα για πιθανές παρατυπίες.

Παράλληλα, η ευκολία με την οποία μπορεί να προστεθεί σε ένα όνομα, ένα πρόσωπο ή έναν οργανισμό την έχει καταστήσει ιδιαίτερα δημοφιλή στα μέσα ενημέρωσης και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε υπόθεση που βαφτίζεται με την κατάληξη «-gate» έχει την ίδια βαρύτητα ή ότι οι καταγγελίες που τη συνοδεύουν έχουν αποδειχθεί. Ο όρος αποτελεί κυρίως έναν δημοσιογραφικό χαρακτηρισμό και όχι νομικό συμπέρασμα.

Έτσι, το «Basketgate» εντάσσεται σε μια μακρά παράδοση ονομασιών που ξεκίνησε από ένα συγκεκριμένο πολιτικό σκάνδαλο στις ΗΠΑ και εξελίχθηκε σε διεθνή γλωσσική συνήθεια. Μια κατάληξη που αρχικά παρέπεμπε σε ένα κτίριο έγινε, μέσα σε λίγες δεκαετίες, ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους τρόπους με τους οποίους τα μέσα ενημέρωσης δίνουν όνομα σε υποθέσεις που βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.