Good life
Οι αρνητικές σκέψεις είναι εύκολο να εμφανιστούν, όμως το δύσκολο για αρκετούς ανθρώπους είναι να τις αφήσουν πίσω όταν τα δεδομένα δείχνουν ότι μπορεί να υπάρχει και μια διαφορετική εξήγηση.
Ένα αναπάντητο μήνυμα, μια περίεργη συμπεριφορά ή μια σύντομη απάντηση μπορεί να γίνει η αφορμή για ένα αρνητικό σενάριο που συνεχίζει να επανέρχεται στο μυαλό, ακόμη και όταν τελικά αποδειχθεί ότι δεν υπήρχε λόγος ανησυχίας.
Αυτό το φαινόμενο βρέθηκε στο επίκεντρο νέας έρευνας ψυχολόγων από το Πανεπιστήμιο Τίλμπουρχ στην Ολλανδία, οι οποίοι προσπάθησαν να κατανοήσουν γιατί ορισμένοι άνθρωποι δυσκολεύονται περισσότερο να αναθεωρήσουν μια αρνητική ερμηνεία.
Οι ερευνητές εξέτασαν παράλληλα τον ρόλο των συναισθημάτων και της λεγόμενης μηρυκαστικής σκέψης, δηλαδή της συνεχούς επιστροφής του μυαλού στο ίδιο αρνητικό γεγονός.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι τρεις αυτοί παράγοντες μπορεί να συνδέονται μεταξύ τους και να δημιουργούν έναν κύκλο που ενισχύεται με την πάροδο του χρόνου.
Όταν η πρώτη σκέψη γίνεται «βεβαιότητα»
Η αρνητική ερμηνεία μιας αμφίσημης κατάστασης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος αντιμετωπίζει πρόβλημα. Όλοι οι άνθρωποι μπορεί να κάνουν λανθασμένες υποθέσεις όταν δεν διαθέτουν όλες τις πληροφορίες.
Η διαφορά βρίσκεται στο τι συμβαίνει στη συνέχεια.
Αν, για παράδειγμα, κάποιος δεν απαντήσει σε ένα μήνυμα, μπορεί αρχικά να θεωρήσουμε ότι είναι ενοχλημένος μαζί μας. Αν αργότερα μάθουμε ότι βρισκόταν στη δουλειά ή δεν είχε μαζί του το κινητό, έχουμε τη δυνατότητα να αλλάξουμε την αρχική μας εκτίμηση.
Για ορισμένους ανθρώπους, όμως, η αρχική αρνητική σκέψη παραμένει ακόμη και μετά την εμφάνιση νέων στοιχείων.
Οι επιστήμονες περιγράφουν αυτή τη δυσκολία ως «ακαμψία των αρνητικών ερμηνειών».
Τι έδειξε η μελέτη
Στην έρευνα συμμετείχαν 179 ενήλικες από τον γενικό πληθυσμό, με διαφορετικά επίπεδα συμπτωμάτων κατάθλιψης και κοινωνικού άγχους.
Για διάστημα δύο εβδομάδων, οι συμμετέχοντες λάμβαναν έξι ειδοποιήσεις την ημέρα στο κινητό τους. Κάθε φορά απαντούσαν σε σύντομες ερωτήσεις για τη διάθεσή τους και πραγματοποιούσαν μια γνωστική δοκιμασία.
Η συγκεκριμένη μέθοδος επέτρεψε στους ερευνητές να εξετάσουν τις αλλαγές στη σκέψη και στα συναισθήματα σε πραγματικές συνθήκες και όχι μόνο μέσα σε ένα εργαστήριο.
Τα άτομα που εμφάνιζαν περισσότερα συμπτώματα κατάθλιψης και κοινωνικού άγχους παρουσίαζαν μεγαλύτερη επιμονή στις αρνητικές ερμηνείες.
Ο φαύλος κύκλος σκέψεων και συναισθημάτων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η σχέση που εντοπίστηκε ανάμεσα στη σκέψη και στη συναισθηματική κατάσταση.
Όταν οι αρνητικές ερμηνείες γίνονταν πιο επίμονες, οι συμμετέχοντες στη συνέχεια παρουσίαζαν περισσότερα αρνητικά συναισθήματα.
Ταυτόχρονα, όταν κάποιος βίωνε περισσότερα αρνητικά ή λιγότερα θετικά συναισθήματα, ήταν πιθανότερο να παραμείνει αργότερα προσκολλημένος σε μια αρνητική ερμηνεία.
Έτσι, αντί να υπάρχει μόνο μία κατεύθυνση, φαίνεται να δημιουργείται μια αλληλεπίδραση: η σκέψη επηρεάζει το συναίσθημα και το συναίσθημα μπορεί στη συνέχεια να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αξιολογεί ξανά μια κατάσταση.
Η σκέψη που δεν σταματά
Σημαντικό ρόλο φαίνεται να έχει και ο μηρυκασμός.
Πρόκειται για την κατάσταση κατά την οποία κάποιος επιστρέφει ξανά και ξανά στο ίδιο ζήτημα, προσπαθώντας να βρει απαντήσεις ή εξηγήσεις.
Ένα απλό περιστατικό μπορεί έτσι να καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της σκέψης ενός ανθρώπου. Το «δεν μου απάντησε» μπορεί να μετατραπεί σε «μήπως έχει θυμώσει;», στη συνέχεια σε «μήπως έκανα κάτι;» και τελικά σε ένα ολόκληρο σενάριο που βασίζεται περισσότερο σε υποθέσεις παρά σε πραγματικά στοιχεία.
Η έρευνα έδειξε ότι η επίμονη αρνητική ερμηνεία και ο μηρυκασμός συνδέονται αμφίδρομα. Η μία διαδικασία μπορεί να ενισχύει την άλλη, δυσκολεύοντας ακόμη περισσότερο την απομάκρυνση από την αρνητική σκέψη.
Ακόμη και οι καλές στιγμές μπορεί να υποβαθμίζονται
Οι ερευνητές εξέτασαν και τον τρόπο με τον οποίο οι συμμετέχοντες αντιμετώπιζαν τα θετικά συναισθήματα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένα θετικό γεγονός μπορεί να συνοδεύεται από σκέψεις που μειώνουν τη σημασία του, όπως «ήταν απλώς τύχη» ή «δεν θα κρατήσει».
Τα ευρήματα έδειξαν ότι η μεγαλύτερη επιμονή στις αρνητικές ερμηνείες συνδεόταν στη συνέχεια με εντονότερη τάση υποβάθμισης των θετικών συναισθημάτων.
Δεν σημαίνει ότι πρέπει να σκεφτόμαστε θετικά όλη την ώρα
Η μελέτη δεν υποστηρίζει ότι η λύση είναι να αποφεύγουμε κάθε αρνητική σκέψη.
Μια αρνητική εκτίμηση μπορεί ορισμένες φορές να είναι απολύτως δικαιολογημένη. Το σημαντικό στοιχείο φαίνεται να είναι η δυνατότητα να την αναθεωρούμε όταν εμφανίζονται νέα δεδομένα.
Με άλλα λόγια, δεν είναι απαραίτητο να εξαφανιστεί μια αρνητική σκέψη. Χρειάζεται όμως να υπάρχει η δυνατότητα να εξεταστεί ξανά και να μην αντιμετωπιστεί αυτόματα ως η μοναδική αλήθεια.
Αυτή η ικανότητα συνδέεται με την ψυχολογική ευελιξία και αποτελεί ένα από τα στοιχεία που οι επιστήμονες θέλουν να εξετάσουν περαιτέρω.
Η μελέτη δείχνει τελικά ότι ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε μια κατάσταση δεν λειτουργεί ανεξάρτητα από τη διάθεσή μας. Οι σκέψεις, τα συναισθήματα και η συνεχής ανακύκλωση ενός προβλήματος μπορούν να αλληλεπιδρούν και να κάνουν μια αρνητική ερμηνεία πολύ πιο δύσκολο να εγκαταλειφθεί.
