Γιατί νιώθουμε άβολα όταν μας κάνουν κομπλιμέντα: Τα βιώματα της παιδικής ηλικίας που μας επηρεάζουν

Το να νιώθουμε άβολα όταν κάποιος μας κάνει ένα κομπλιμέντο μπορεί να έχει βαθύτερες ρίζες από ό,τι φανταζόμαστε.

Αντί να χαρούμε με μια θετική κουβέντα, μπορεί να αισθανθούμε αμηχανία, να υποβαθμίσουμε την επιτυχία μας ή να σπεύσουμε να εξηγήσουμε ότι «δεν κάναμε και τίποτα σπουδαίο».

Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτή η αντίδραση συνδέεται με βιώματα της παιδικής ηλικίας και με τον τρόπο που μάθαμε να αντιλαμβανόμαστε την αξία μας.

Η δυσκολία να δεχτούμε έναν έπαινο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είμαστε συνεσταλμένοι ή υπερβολικά μετριόφρονες.

Μπορεί να σχετίζεται με τις εμπειρίες που διαμόρφωσαν την αυτοεκτίμησή μας, με την ανάγκη να κερδίζουμε την αποδοχή των άλλων ή με τον φόβο ότι κάθε επιτυχία δημιουργεί νέες προσδοκίες.

Φυσικά, δεν έχουν όλοι όσοι αισθάνονται άβολα όταν δέχονται ένα κομπλιμέντο τις ίδιες εμπειρίες.

Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένα μοτίβα που μπορούν να εξηγήσουν γιατί η αναγνώριση μιας θετικής πλευράς μας δεν συνοδεύεται πάντα από ευχαρίστηση.

Τα βιώματα της παιδικής ηλικίας που μπορεί να μας επηρεάζουν

1. Η τελειομανία

Όταν ένα παιδί μεγαλώνει με την πεποίθηση ότι πρέπει να πετυχαίνει πάντα περισσότερα, μπορεί να δυσκολεύεται να αναγνωρίσει την αξία των προσπαθειών του.

Ακόμη και όταν οι άλλοι το επαινούν, ενδέχεται να εστιάζει σε όσα θεωρεί ότι δεν έκανε αρκετά καλά, πιστεύοντας ότι θα μπορούσε να έχει πετύχει κάτι καλύτερο.

2. Η ανάγκη για αποδοχή

Όταν η επιβράβευση των ενηλίκων αποτελεί το βασικό μέτρο αξιολόγησης, το παιδί μπορεί να μάθει να εξαρτά την εικόνα που έχει για τον εαυτό του από τις αντιδράσεις των άλλων.

Μεγαλώνοντας, ενδέχεται να δυσκολεύεται να εμπιστευτεί τις δικές του ικανότητες και να αμφιβάλλει για την ειλικρίνεια ενός κομπλιμέντου.

3. Η διαρκής αναζήτηση κριτικής

Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε απρόβλεπτα περιβάλλοντα μπορεί να συνηθίσουν να παρατηρούν προσεκτικά τη συμπεριφορά των γύρω τους, προσπαθώντας να προβλέψουν τις αντιδράσεις τους.

Ως ενήλικες, ενδέχεται να αναζητούν κρυφές προθέσεις ακόμη και πίσω από ένα θετικό σχόλιο, δυσκολευόμενα να το αποδεχτούν χωρίς επιφυλάξεις.

4. Η αρνητική εικόνα για τον εαυτό

Όταν κάποιος έχει μάθει από μικρή ηλικία να θεωρεί ότι δεν είναι αρκετά καλός, μπορεί να δυσκολεύεται να αποδεχτεί έναν έπαινο που έρχεται σε αντίθεση με την εικόνα που έχει διαμορφώσει για τον εαυτό του.

Έτσι, μπορεί να πιστεύει ότι οι άλλοι υπερβάλλουν ή ότι δεν γνωρίζουν πραγματικά τις αδυναμίες του.

5. Ο φόβος των προσδοκιών

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επιβράβευση συνοδεύεται από την απαίτηση για ακόμη καλύτερες επιδόσεις.

Ένα παιδί μπορεί να μάθει ότι κάθε επιτυχία δημιουργεί νέες υποχρεώσεις και ότι πρέπει διαρκώς να αποδεικνύει την αξία του.

Ως αποτέλεσμα, ο έπαινος δεν του προσφέρει μόνο χαρά, αλλά μπορεί να προκαλεί και άγχος για το τι θα ακολουθήσει.

6. Η υποβάθμιση των προσωπικών επιτευγμάτων

Ορισμένοι άνθρωποι μαθαίνουν από μικροί να μην προβάλλουν τις επιτυχίες τους, επειδή φοβούνται ότι θα θεωρηθούν αλαζόνες ή ότι θα προκαλέσουν αρνητικές αντιδράσεις.

Με τον χρόνο, συνηθίζουν να μειώνουν τη σημασία όσων καταφέρνουν, ακόμη κι όταν έχουν καταβάλει μεγάλη προσπάθεια.

7. Η δυσπιστία απέναντι στην αναγνώριση

Η έλλειψη σταθερής συναισθηματικής υποστήριξης κατά την παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος αντιλαμβάνεται τη θετική στάση των άλλων.

Έτσι, ακόμη και ένα ειλικρινές κομπλιμέντο μπορεί να αντιμετωπίζεται με δυσπιστία, καθώς το άτομο δυσκολεύεται να πιστέψει ότι κάποιος αναγνωρίζει πραγματικά τις ικανότητές του.

8. Το αίσθημα της έκθεσης

Εάν ένα παιδί δεχόταν επικρίσεις ή ειρωνικά σχόλια όταν ξεχώριζε, μπορεί να συνδέσει την προβολή των ικανοτήτων του με δυσάρεστες εμπειρίες.

Αργότερα, ένας έπαινος μπροστά σε άλλους ενδέχεται να προκαλεί ντροπή και την ανάγκη να αλλάξει γρήγορα η συζήτηση, ώστε να μη βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής.

Όταν ο έπαινος γίνεται πηγή πίεσης

Η αμηχανία απέναντι στα κομπλιμέντα μπορεί να σχετίζεται με βαθύτερες πεποιθήσεις για την προσωπική μας αξία, αλλά και με τον φόβο ότι οι άλλοι θα περιμένουν περισσότερα από εμάς.

Για ορισμένους ανθρώπους, η αναγνώριση δεν αποτελεί απλώς μια ευχάριστη στιγμή, αλλά δημιουργεί την αίσθηση ότι πρέπει να αποδείξουν ξανά πως την αξίζουν.

Ο ερευνητής Έντι Μπρούμελμαν (Eddie Brummelman), από το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης, έχει μελετήσει την επίδραση που μπορούν να έχουν οι υπερβολικοί έπαινοι στα παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Η έρευνά του συμβάλλει στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η αναγνώριση μπορεί, υπό ορισμένες συνθήκες, να ενισχύσει την πίεση που αισθάνεται ένα παιδί αντί να το βοηθήσει να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.

Η κατανόηση των συμπεριφορών που έχουμε αναπτύξει με τα χρόνια μπορεί να μας βοηθήσει να αντιμετωπίζουμε διαφορετικά τα θετικά σχόλια.

Δεν χρειάζεται να δικαιολογούμε κάθε επιτυχία μας, να αναζητούμε αμέσως τα λάθη μας ή να μειώνουμε την αξία της προσπάθειάς μας.

Μερικές φορές, το μόνο που χρειάζεται είναι να δεχτούμε ένα κομπλιμέντο χωρίς να προσπαθήσουμε να το ακυρώσουμε. Ένα απλό «ευχαριστώ» αρκεί, χωρίς να χρειάζεται να αποδείξουμε ότι δεν θεωρούμε τον εαυτό μας ανώτερο από τους άλλους ή να υποβαθμίσουμε όσα έχουμε καταφέρει.