«Με την πλάτη στον τοίχο» το Ιράν: Αποθηκεύει το απούλητο πετρέλαιο ακόμα και σε εγκαταλελειμμένες αποθήκες

Το Ιράν αναζητά εναλλακτικές λύσεις για την αποθήκευση του πετρελαίου του, προσπαθώντας να αποφύγει μια σοβαρή διακοπή στην παραγωγή, την ώρα που οι περιορισμοί των ΗΠΑ στις εξαγωγές και το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό της σύγκρουσης εντείνουν την πίεση.

Με τα αποθέματα να αυξάνονται στο εσωτερικό της χώρας, η Τεχεράνη επαναφέρει σε χρήση παλαιούς χώρους που είχαν εγκαταλειφθεί και χρησιμοποιούνταν για αποθήκευση άχρηστων υλικών, αξιοποιεί πρόχειρα εμπορευματοκιβώτια και επιχειρεί να διοχετεύσει αργό πετρέλαιο σιδηροδρομικώς προς την Κίνα. Οι κινήσεις αυτές αποσκοπούν στο να κερδίσει χρόνο απέναντι σε μια πιθανή κρίση υποδομών, αλλά και να περιορίσει την επιρροή της Ουάσινγκτον στη διαμάχη γύρω από τα Στενά του Ορμούζ.

Η αντιπαράθεση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν θυμίζει έναν αγώνα αντοχής, όπου διακυβεύεται το αν θα αντέξει περισσότερο η πετρελαϊκή βιομηχανία της Τεχεράνης ή οι διεθνείς αγορές ενέργειας. Κάθε βαρέλι που δεν μπορεί να εξαχθεί μέσω των συνηθισμένων διαδρομών πρέπει να αποθηκευτεί κάπου — είτε σε δεξαμενές, είτε σε πλοία, είτε σε αυτοσχέδιους χώρους, είτε ακόμη και να παραμείνει υπόγεια.

Το Ιράν ανέστειλε τη διέλευση μέσω βασικών ναυτιλιακών διαδρόμων ήδη από τα πρώτα στάδια της σύγκρουσης, πραγματοποιώντας επιθέσεις σε περισσότερα από 20 πλοία. Παρ’ όλα αυτά, συνέχισε για ένα διάστημα να διακινεί το δικό του πετρέλαιο, μέχρι που οι ΗΠΑ προχώρησαν, στις 13 Απριλίου, σε ναυτικό αποκλεισμό της κυκλοφορίας προς και από τα ιρανικά λιμάνια, επιδιώκοντας να ασκήσουν ισχυρή πίεση στην πετρελαιοεξαρτώμενη οικονομία της χώρας.

Ο ναυτικός αποκλεισμός έχει προκαλέσει απότομη πτώση στις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν, περιορίζοντας σημαντικά τις ποσότητες που μπορούν να φορτωθούν σε δεξαμενόπλοια, σύμφωνα με την εταιρεία ανάλυσης εμπορευμάτων Kpler.

Συγκεκριμένα, από την 1η έως τις 13 Απριλίου, οι αποστολές αργού πετρελαίου και συμπυκνωμάτων ανέρχονταν κατά μέσο όρο σε 2,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Ωστόσο, μετά την επιβολή του αποκλεισμού, καταγράφηκαν μόλις πέντε φορτώσεις, με τον ημερήσιο μέσο όρο να πέφτει στα περίπου 567.000 βαρέλια για το διάστημα 14–23 Απριλίου.

Αξίζει να σημειωθεί ότι πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, τον Φεβρουάριο, οι εξαγωγές της χώρας διαμορφώνονταν κοντά στα 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Καθώς η δυνατότητα φόρτωσης αργού πετρελαίου σε δεξαμενόπλοια έχει περιοριστεί σημαντικά, η εθνική πετρελαϊκή εταιρεία του Ιράν έχει ήδη αρχίσει να μειώνει την παραγωγή, σύμφωνα με την Kpler.

Συνήθως, τέτοιες περικοπές εφαρμόζονται πριν ακόμη γεμίσουν πλήρως οι αποθηκευτικοί χώροι, καθώς οι διαχειριστές πρέπει να διατηρούν περιθώριο στο σύστημα και να αποφεύγουν επικίνδυνες «συμφόρησεις» που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν προβλήματα στη λειτουργία.

Η Kpler εκτιμά ότι, αν ο αποκλεισμός συνεχιστεί, η παραγωγή αργού πετρελαίου της χώρας ενδέχεται να μειωθεί πάνω από 50%, φτάνοντας περίπου στα 1,2 έως 1,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως μέχρι τα μέσα Μαΐου.

Οι αναλυτές προσπαθούν να εκτιμήσουν πόσο γρήγορα το Ιράν θα φτάσει στο λεγόμενο «όριο αποθήκευσης» — δηλαδή στο σημείο όπου δεν θα υπάρχει πλέον διαθέσιμος χώρος για το αργό πετρέλαιο που εξορύσσει. Πολλοί θεωρούν ότι αυτό μπορεί να συμβεί ακόμη και μέσα σε λιγότερο από δύο εβδομάδες.

Την ίδια στιγμή, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι οι πετρελαϊκές υποδομές του Ιράν θα μπορούσαν να ανακάμψουν μέσα σε περίπου τρεις ημέρες, ενώ Ιρανός αξιωματούχος προειδοποίησε μέσω κοινωνικών δικτύων ότι θα υπάρξουν αντίποινα σε περίπτωση ζημιών σε πετρελαιοπηγές κατά τη διάρκεια του αποκλεισμού.

Σύμφωνα με την Kpler, τα χερσαία αποθέματα της χώρας έχουν αυξηθεί κατά 4,6 εκατομμύρια βαρέλια, φτάνοντας περίπου τα 49 εκατομμύρια. Συνολικά, η αποθηκευτική δυνατότητα εκτιμάται στα 86 εκατομμύρια βαρέλια — ή ακόμη και στα 90–95 εκατομμύρια αν συνυπολογιστούν ορισμένες δεξαμενές διυλιστηρίων στον βορρά. Ωστόσο, πρακτικοί περιορισμοί, ζητήματα ασφαλείας και γεωγραφικοί παράγοντες καθιστούν μεγάλο μέρος αυτής της χωρητικότητας δύσκολα αξιοποιήσιμο.

Για να διαχειριστεί το πλεόνασμα, η Τεχεράνη χρησιμοποιεί άδεια δεξαμενόπλοια ως πλωτές αποθήκες. Στον Περσικό Κόλπο παραμένουν πλοία με συνολική χωρητικότητα περίπου 15 εκατομμυρίων βαρελιών, αν και δεν μπορούν να φτάσουν εύκολα στις διεθνείς αγορές.

Παράλληλα, το Ιράν στρέφεται σε εναλλακτικές λύσεις, όπως η χρήση εμπορευματοκιβωτίων και παλαιών δεξαμενών σε ενεργειακούς κόμβους όπως το Ahvaz και το Asaluyeh. Ορισμένες από αυτές τις εγκαταστάσεις είχαν μείνει ανενεργές λόγω κακής κατάστασης.

Επιπλέον, επιχειρεί να διοχετεύσει πετρέλαιο σιδηροδρομικώς προς την Κίνα, όπως ανέφερε ο Hamid Hosseini. Οι σιδηροδρομικές συνδέσεις ενώνουν την Τεχεράνη με πόλεις όπως η Yiwu και η Xi’an. Ωστόσο, παρότι οι διαδρομές αυτές είναι συντομότερες σε απόσταση, μπορεί να διαρκέσουν εβδομάδες και κοστίζουν περισσότερο από τις θαλάσσιες μεταφορές — κάτι που τις καθιστά λιγότερο ελκυστικές, ειδικά για μικρά διυλιστήρια της βορειοανατολικής Κίνας.

Η Erica Downs από το Columbia University σημείωσε ότι παραμένει αμφίβολο αν τα κινεζικά διυλιστήρια θα δεχτούν να επωμιστούν το αυξημένο κόστος, δεδομένων των χαμηλών περιθωρίων κέρδους τους. Όπως τόνισε, «οι δύσκολες συνθήκες οδηγούν σε ακραίες λύσεις».

Η απότομη μείωση της παραγωγής, πάντως, ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Σε παλαιότερα κοιτάσματα, ιδιαίτερα εκείνα με χαμηλή πίεση ή εύθραυστη γεωλογία, μπορεί να προκληθούν μόνιμες ζημιές. Σύμφωνα με τη Rystad Energy, περίπου τα μισά πεδία πετρελαίου του Ιράν ανήκουν σε αυτή την κατηγορία.

Αν και οι Ιρανοί μηχανικοί διαθέτουν εμπειρία στη διαχείριση παραγωγής υπό κυρώσεις, ο παλαιός εξοπλισμός και η ωριμότητα των κοιτασμάτων καθιστούν τις αναγκαστικές περικοπές ιδιαίτερα ριψοκίνδυνες για τη μακροπρόθεσμη παραγωγική ικανότητα της χώρας.