Η εικόνα ανθρώπων του Μεσαίωνα που κοιμούνται σχεδόν καθιστοί, στηριγμένοι σε τεράστια μαξιλάρια, κυκλοφορεί εδώ και χρόνια. Συχνά συνοδεύεται από εξηγήσεις ότι φοβούνταν μήπως πεθάνουν στον ύπνο τους, ότι πίστευαν πως το να ξαπλώνει κανείς εντελώς ήταν κακό για την υγεία ή ακόμη ότι τα κρεβάτια τους ήταν πολύ μικρά επειδή όλοι κοιμούνταν σε ημικαθιστή θέση. Η πραγματικότητα όμως είναι πολύ πιο σύνθετη.
Υπάρχουν πράγματι μεσαιωνικές εικόνες και χειρόγραφα που παρουσιάζουν ανθρώπους να κάθονται ψηλά στο κρεβάτι. Αυτό δεν σημαίνει ότι περνούσαν όλη τη νύχτα σε αυτή τη στάση. Οι καλλιτέχνες συχνά ήθελαν να δείξουν το πρόσωπο και το σώμα του ανθρώπου καθαρά, ενώ πολλές σκηνές απεικονίζουν στιγμές πριν από τον ύπνο, μετά το ξύπνημα, κατά τη διάρκεια ασθένειας ή σε στιγμές συνομιλίας.
Τα κρεβάτια επίσης δεν ήταν όλα ίδια. Οι πλούσιοι μπορούσαν να έχουν μεγάλα ξύλινα κρεβάτια με στρώματα, κουρτίνες και πολλά μαξιλάρια, ενώ οι φτωχότεροι κοιμούνταν σε πολύ πιο απλές επιφάνειες, συχνά πάνω σε στρώματα από άχυρο. Υπηρέτες και εργάτες μπορούσαν να κοιμούνται όπου υπήρχε χώρος, ενώ το να μοιράζονται δύο ή περισσότερα άτομα το ίδιο κρεβάτι ήταν κάτι πολύ πιο συνηθισμένο απ’ ό,τι σήμερα.
Ένας λόγος που ορισμένοι μπορεί να χρησιμοποιούσαν περισσότερα μαξιλάρια ήταν πρακτικός. Τα σπίτια ήταν κρύα, τα δωμάτια συχνά γεμάτα καπνό από τζάκια και εστίες, ενώ άνθρωποι με αναπνευστικά προβλήματα ή άλλες παθήσεις ίσως ένιωθαν πιο άνετα με το πάνω μέρος του σώματος ανασηκωμένο. Αυτό όμως απέχει πολύ από τον ισχυρισμό ότι «όλοι στον Μεσαίωνα κοιμούνταν σχεδόν καθιστοί».
Πιο ενδιαφέρουσα είναι μια άλλη πλευρά του μεσαιωνικού ύπνου. Ιστορικές πηγές δείχνουν ότι αρκετοί άνθρωποι μπορεί να μην κοιμούνταν συνεχόμενα μέχρι το πρωί. Υπάρχουν αναφορές σε έναν «πρώτο ύπνο» και έναν «δεύτερο ύπνο», με μια περίοδο ξύπνιου ανάμεσά τους. Εκείνες τις ώρες μπορούσαν να προσευχηθούν, να μιλήσουν, να κάνουν μικρές δουλειές ή απλώς να μείνουν ξύπνιοι πριν επιστρέψουν στο κρεβάτι. Το πόσο διαδεδομένη ήταν αυτή η συνήθεια σε ολόκληρο τον Μεσαίωνα εξακολουθεί να συζητείται από τους ιστορικούς.
Οι μοναχοί είχαν ακόμη πιο διαφορετικό πρόγραμμα. Σε πολλά μοναστήρια η νύχτα διακοπτόταν από τις θρησκευτικές υποχρεώσεις, με τους μοναχούς να σηκώνονται πολύ πριν ξημερώσει για προσευχή. Τα παιδιά, οι εργάτες και οι ευγενείς είχαν επίσης πολύ διαφορετικές καθημερινές συνήθειες, οπότε είναι λάθος να μιλάμε για έναν ενιαίο «μεσαιωνικό τρόπο ύπνου».
Αυτό που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα είναι ότι οι άνθρωποι του Μεσαίωνα ξάπλωναν κανονικά για να κοιμηθούν. Μπορεί να χρησιμοποιούσαν διαφορετικά κρεβάτια, περισσότερα μαξιλάρια και διαφορετικά ωράρια, αλλά η ιδέα ότι ολόκληρη η Ευρώπη κοιμόταν σχεδόν καθιστή είναι περισσότερο σύγχρονος μύθος παρά ιστορικό γεγονός.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά πιο ενδιαφέρον: ο ύπνος τους δεν ήταν τόσο παράξενος όσο νομίζουμε. Ήταν απλώς οργανωμένος γύρω από έναν κόσμο χωρίς ηλεκτρικό φως, κεντρική θέρμανση και τα ωράρια που θεωρούμε φυσιολογικά σήμερα.
Tο pronews.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο το οποίο είναι σχετικό με το θέμα στο οποίο αναφέρεται το άρθρο. Ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές και διατηρούμε το δικαίωμα να μην δημοσιεύουμε συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια όπου τα εντοπίζουμε. Σε κάθε περίπτωση ο καθένας φέρει την ευθύνη των όσων γράφει και το pronews.gr ουδεμία νομική ή άλλα ευθύνη φέρει.
Δικαίωμα συμμετοχής στη συζήτηση έχουν μόνο όσοι έχουν επιβεβαιώσει το email τους στην υπηρεσία disqus. Εάν δεν έχετε ήδη επιβεβαιώσει το email σας, μπορείτε να ζητήσετε να σας αποσταλεί νέο email επιβεβαίωσης από το disqus.com
Όποιος χρήστης της πλατφόρμας του disqus.com ενδιαφέρεται να αναλάβει διαχείριση (moderating) των σχολίων στα άρθρα του pronews.gr σε εθελοντική βάση, μπορεί να στείλει τα στοιχεία του και στοιχεία επικοινωνίας στο [email protected] και θα εξεταστεί άμεσα η υποψηφιότητά του.