Βασίλισσα Ελισάβετ: Τέσσερα χρόνια από τον θάνατό της – Η ζωή, η βασιλεία και οι τελευταίες της ώρες

Τέσσερα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα Τρίτη (8/9) από τον θάνατο της βασίλισσας Ελισάβετ Β΄, της μακροβιότερης μονάρχη στην ιστορία του Ηνωμένου Βασιλείου, η οποία έφυγε από τη ζωή στις 8 Σεπτεμβρίου 2022, σε ηλικία 96 ετών.

Η Ελισάβετ πέθανε στο κάστρο του Μπαλμόραλ, στη Σκωτία, έχοντας συμπληρώσει σχεδόν 70 χρόνια στον βρετανικό θρόνο.

Η ζωή της συνέπεσε με τεράστιες αλλαγές στη Βρετανία και στον κόσμο, ενώ κατά τη διάρκεια της βασιλείας της συνεργάστηκε με 15 πρωθυπουργούς, από τον Ουίνστον Τσώρτσιλ έως τη Λιζ Τρας.

Μάλιστα, η τελευταία επίσημη υποχρέωση της ζωής της πραγματοποιήθηκε μόλις δύο ημέρες πριν από τον θάνατό της, όταν υποδέχθηκε στο Μπαλμόραλ τη νέα πρωθυπουργό της χώρας, Λιζ Τρας.

Από την πριγκίπισσα στον θρόνο

Η Ελισάβετ Αλεξάνδρα Μαρία Γουίνδσορ γεννήθηκε στις 21 Απριλίου 1926 και αρχικά δεν θεωρούνταν ότι θα γινόταν βασίλισσα.

Η κατάσταση άλλαξε το 1936, όταν ο θείος της, βασιλιάς Εδουάρδος Η΄, παραιτήθηκε από τον θρόνο προκειμένου να παντρευτεί την Αμερικανίδα Γουόλις Σίμπσον.

Τον θρόνο ανέλαβε ο πατέρας της, Γεώργιος ΣΤ΄, και η νεαρή Ελισάβετ έγινε πλέον η διάδοχος του βρετανικού στέμματος.

Η ίδια και η μικρότερη αδελφή της, Μαργαρίτα, μετακόμισαν στα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ, ενώ η παιδική τους ζωή άλλαξε οριστικά.

Η Ελισάβετ εκπαιδεύτηκε κατ’ οίκον, με μαθήματα ιστορίας, γλωσσών και μουσικής. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου εκπαιδεύτηκε ακόμη και στην οδήγηση και στη συντήρηση μηχανοκίνητων οχημάτων, συμβάλλοντας με τον δικό της τρόπο στην πολεμική προσπάθεια.

Όταν ήταν ακόμη παιδί, φέρεται να είχε αντιληφθεί τι σήμαινε για την ίδια η άνοδος του πατέρα της στον θρόνο. Η χαρακτηριστική φράση που της αποδίδεται ήταν: «Για όλη μας τη ζωή;»

Η φράση αυτή αποτύπωνε ουσιαστικά αυτό που θα ακολουθούσε: μια ζωή απόλυτα συνδεδεμένη με το καθήκον.

Ο Φίλιππος και η οικογένειά τους

Στις 9 Ιουλίου 1947 ανακοινώθηκε ο αρραβώνας της Ελισάβετ με τον Φίλιππο Μαουντμπάτεν, πρώην πρίγκιπα της Ελλάδας και της Δανίας, ο οποίος είχε γεννηθεί στην Κέρκυρα.

Το ζευγάρι παντρεύτηκε στις 20 Νοεμβρίου 1947, στο Αβαείο του Γουέστμινστερ. Ο Γεώργιος ΣΤ΄ είχε απονείμει στον Φίλιππο τον τίτλο του Δούκα του Εδιμβούργου μία ημέρα νωρίτερα.

Ο γάμος τους κράτησε περισσότερες από επτά δεκαετίες και απέκτησαν τέσσερα παιδιά: τον Κάρολο, την Άννα, τον Άντριου και τον Έντουαρντ.

Ο Φίλιππος αποτέλεσε τον άνθρωπο που βρισκόταν δίπλα στην Ελισάβετ πριν ακόμη γίνει βασίλισσα και παρέμεινε στο πλευρό της για το μεγαλύτερο μέρος της βασιλείας της.

Ο θάνατός του, τον Απρίλιο του 2021, αποτέλεσε ένα από τα μεγαλύτερα προσωπικά πλήγματα για τη βασίλισσα. Στην κηδεία του, η Ελισάβετ κάθισε μόνη της, τηρώντας τα μέτρα που ίσχυαν εκείνη την περίοδο λόγω της πανδημίας.

Η στέψη και η υπόσχεση μιας ζωής

Η Ελισάβετ έγινε βασίλισσα μετά τον θάνατο του πατέρα της, τον Φεβρουάριο του 1952. Η επίσημη στέψη της πραγματοποιήθηκε στις 2 Ιουνίου 1953, στο Αβαείο του Γουέστμινστερ.

Ήταν η πρώτη στέψη Βρετανού μονάρχη που μεταδόθηκε τηλεοπτικά, μια εξέλιξη που αρχικά είχε προκαλέσει αντιδράσεις. Η ίδια, όμως, αντιλήφθηκε τη δύναμη της τηλεόρασης και τη σημασία της για τη σχέση της μοναρχίας με την κοινωνία.

Από νωρίς είχε δώσει τη δική της υπόσχεση στους Βρετανούς. Στην πρώτη χριστουγεννιάτικη ομιλία της ως βασίλισσα είχε δηλώσει: «Δηλώνω ενώπιόν σας ότι όλη μου η ζωή, είτε είναι μακρά είτε σύντομη, θα είναι αφιερωμένη στην υπηρεσία σας».

Και είχε προσθέσει: «Θα προσπαθήσω να είμαι άξια της εμπιστοσύνης σας σε όλη τη διάρκεια του βίου μου και με όλη μου την καρδιά».

Η υπόσχεση αυτή ουσιαστικά αποτέλεσε το σύνθημα ολόκληρης της βασιλείας της.

Οι δύσκολες στιγμές

Η Ελισάβετ παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό έξω από την πολιτική αντιπαράθεση. Είδε κυβερνήσεις να αλλάζουν, κοινωνικές αντιλήψεις να μεταμορφώνονται και τη Βρετανία να περνά από τεράστιες πολιτικές και οικονομικές αλλαγές.

Το 1992 ήταν μία από τις δυσκολότερες χρονιές για τη βασιλική οικογένεια. Τρία από τα παιδιά της αντιμετώπιζαν προβλήματα στους γάμους τους, ενώ πυρκαγιά προκάλεσε σοβαρές ζημιές στο Κάστρο του Γουίνδσορ.

Η ίδια χαρακτήρισε εκείνη τη χρονιά: «Το 1992 δεν είναι μια χρονιά την οποία θα σκέφτομαι με ευχαρίστηση… annus horribilis».

Η υπόθεση Νταϊάνα

Μία από τις μεγαλύτερες κρίσεις που αντιμετώπισε η μοναρχία ήρθε μετά τον θάνατο της πριγκίπισσας Νταϊάνα στο Παρίσι, το 1997.

Η αρχική επιλογή της Ελισάβετ να παραμείνει στο Μπαλμόραλ με τα εγγόνια της προκάλεσε έντονη κριτική. Η κοινή γνώμη ζητούσε από τη βασίλισσα να επιστρέψει στο Λονδίνο και να αντιμετωπίσει το τεράστιο κύμα πένθους.

Τελικά, η Ελισάβετ επέστρεψε στα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ και απευθύνθηκε δημόσια στον βρετανικό λαό.

Στο τηλεοπτικό της μήνυμα είχε πει: «Κανείς από αυτούς που γνώρισαν την Νταϊάνα δεν θα την ξεχάσει ποτέ…»

Το ιστορικό ρεκόρ των 70 ετών

Στις 9 Σεπτεμβρίου 2015, η Ελισάβετ ξεπέρασε τη βασίλισσα Βικτώρια και έγινε η μακροβιότερη μονάρχης στην ιστορία του Ηνωμένου Βασιλείου.

Η ίδια, ωστόσο, δεν αντιμετώπισε το γεγονός ως προσωπικό επίτευγμα.

«Δεν ήταν μια κατάσταση την οποία λαχταρούσα ποτέ…», είχε δηλώσει.

Μέχρι το τέλος της ζωής της παρέμεινε ενεργή στα καθήκοντά της, ακόμη και όταν η ηλικία της είχε πλέον προχωρήσει σημαντικά.

Μακριά από τις επίσημες υποχρεώσεις, η βασίλισσα αγαπούσε ιδιαίτερα τα άλογα, την ιππασία και τα σκυλιά της, ειδικά τα corgi. Είχε επίσης έντονο χιούμορ, κάτι που συχνά ερχόταν σε αντίθεση με την αυστηρή εικόνα που επέβαλλε ο ρόλος της.

Όταν, το 1982, ο Μάικλ Φέιγκαν κατάφερε να εισβάλει στο Μπάκιγχαμ και να φτάσει μέχρι την κρεβατοκάμαρά της, η βασίλισσα φέρεται να τον ρώτησε: «Τι κάνετε εσείς εδώ;»

Όταν η φωτογράφος Άνι Λίμποβιτς της ζήτησε να αφαιρέσει το στέμμα της, η Ελισάβετ φέρεται να απάντησε: «Λιγότερη κλάση; Ποια πιστεύετε ότι είμαι;»

Ακόμη και η εμφάνισή της με τον Τζέιμς Μποντ στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου το 2012 έδειξε μια διαφορετική πλευρά της. Στο σχετικό βίντεο υποδέχθηκε τον Ντάνιελ Κρεγκ λέγοντας: «Καλησπέρα σας, κύριε Μποντ».

«Είναι πραγματικά εκνευριστικό όταν μιλάνε αλλά δεν πράττουν»

Η Ελισάβετ, παρά τον βαθιά παραδοσιακό ρόλο της, παρακολουθούσε τις αλλαγές της εποχής.

Σε μια στιγμή που καταγράφηκε από ανοιχτό μικρόφωνο στο Κοινοβούλιο της Ουαλίας, είχε σχολιάσει σχετικά με τους ηγέτες που συζητούν για την κλιματική αλλαγή χωρίς να προχωρούν σε αρκετές πράξεις: «Είναι πραγματικά εκνευριστικό όταν μιλάνε αλλά δεν πράττουν».

Λίγο αργότερα, στη διάσκεψη COP26, έστειλε ένα πιο επίσημο μήνυμα: «Η ιστορία έδειξε πως όταν τα έθνη ενώνονται για έναν κοινό σκοπό, επιτρέπεται να ελπίζουμε…»

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, τον Απρίλιο του 2020, είχε επίσης προσπαθήσει να δώσει κουράγιο στους Βρετανούς, λέγοντας: «Πρέπει να βρούμε παρηγοριά… Θα βρεθούμε και πάλι με τους φίλους μας…»

Οι τελευταίες ημέρες της

Η τελευταία δημόσια φωτογραφία της Ελισάβετ τραβήχτηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2022, στο Μπαλμόραλ.

Εκείνη την ημέρα υποδέχθηκε τη Λιζ Τρας, η οποία είχε μόλις αναλάβει την πρωθυπουργία της Βρετανίας. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο Μπαλμόραλ και όχι στα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ.

Η Ελισάβετ ολοκλήρωσε έτσι μία από τις τελευταίες επίσημες υποχρεώσεις της, παρά το γεγονός ότι ήταν εμφανώς καταβεβλημένη.

Την επόμενη ημέρα, στις 7 Σεπτεμβρίου, ανακοινώθηκε ότι δεν θα συμμετείχε σε προγραμματισμένη τηλεδιάσκεψη του Privy Council, καθώς οι γιατροί της τής είχαν συστήσει να ξεκουραστεί.

Στις 8 Σεπτεμβρίου η κατάσταση της υγείας της επιδεινώθηκε και τα μέλη της οικογένειάς της ενημερώθηκαν.

Ο Κάρολος και η Καμίλα κατευθύνθηκαν στο Μπαλμόραλ, ενώ η πριγκίπισσα Άννα παρέμεινε κοντά στη μητέρα της.

Το τελευταίο σημείωμα

Λίγο μετά τις 3 το μεσημέρι της 8ης Σεπτεμβρίου 2022, η βασίλισσα Ελισάβετ έφυγε από τη ζωή.

Ο ιδιωτικός γραμματέας της, σερ Έντουαρντ Γιανγκ, κατέγραψε σε σημείωμα τις τελευταίες ώρες της ζωής της:

«Ο Ντούγκι (Γκλας) έφτασε στις 3.25. Πολύ ήρεμα. Στον ύπνο της. Έφυγε ήσυχα. Γηρατειά. […] Δεν θα είχε συνειδητοποιήσει τίποτα. Χωρίς πόνο».

Η Άννα ήταν μαζί της στις τελευταίες στιγμές. Στη συνέχεια ενημέρωσε τον Κάρολο, ο οποίος επέστρεψε στο Μπαλμόραλ.

Καθώς ο Κάρολος κατευθυνόταν προς το κάστρο, πληροφορήθηκε τον θάνατο της μητέρας του. Ο ιδιωτικός γραμματέας του τον προσφώνησε τότε για πρώτη φορά ως «Your Majesty», καθώς ο Κάρολος είχε πλέον γίνει βασιλιάς.

Η είδηση μεταδόθηκε επίσημα από τα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ και στη συνέχεια από τα μεγαλύτερα μέσα ενημέρωσης σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ο δημοσιογράφος του BBC Χιου Έντουαρντς εμφανίστηκε στην οθόνη φορώντας μαύρο κοστούμι και μαύρη γραβάτα, με το λογότυπο του BBC επίσης σε μαύρο φόντο.

«Πριν από μερικά λεπτά, το παλάτι του Μπάκιγχαμ ανακοίνωσε τον θάνατο της βασίλισσας Ελισάβετ Β’. Το παλάτι μόλις εξέδωσε την ανακοίνωση, η οποία αναφέρει ότι η βασίλισσα πέθανε γαλήνια στο Μπαλμόραλ αυτό το απόγευμα», είπε.

Με τον θάνατό της ολοκληρώθηκε μία από τις μακροβιότερες και πιο αναγνωρίσιμες βασιλείες στη σύγχρονη ιστορία. Η Ελισάβετ είχε περάσει σχεδόν επτά δεκαετίες στο βρετανικό στέμμα και έφυγε από τη ζωή έχοντας υπηρετήσει μέχρι τις τελευταίες ημέρες της αυτό που θεωρούσε ύψιστο καθήκον της: τη μοναρχία και τη Βρετανία.