Τι συμβαίνει στα προσωπικά μας δεδομένα όταν πεθαίνουμε: Ποιος «κληρονομεί» την ψηφιακή ζωή;

Τι απογίνονται τα email, οι φωτογραφίες, οι λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι συνδρομές και τα κρυπτονομίσματα ενός ανθρώπου μετά τον θάνατό του;

Σε μια εποχή όπου μεγάλο μέρος της προσωπικής και οικονομικής μας ζωής βρίσκεται αποθηκευμένο στο διαδίκτυο, η ψηφιακή κληρονομιά αναδεικνύεται σε ένα ζήτημα που αφορά όλο και περισσότερες οικογένειες.

Σε αντίθεση με τα φυσικά περιουσιακά στοιχεία, τα ψηφιακά δεδομένα δεν περνούν αυτομάτως στους νόμιμους κληρονόμους. Η πρόσβαση εξαρτάται από τους όρους χρήσης κάθε πλατφόρμας, τις ρυθμίσεις που είχε επιλέξει ο χρήστης όσο ζούσε, αλλά και το ισχύον νομικό πλαίσιο για την προστασία των προσωπικών δεδομένων.

Τι ισχύει για τα social media και τους λογαριασμούς Google και Apple

Μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, όπως η Meta, η Google και η Apple, δεν παραδίδουν απλώς τους κωδικούς πρόσβασης ενός θανόντος στους συγγενείς του, ακόμη και όταν αυτοί είναι νόμιμοι κληρονόμοι. Βασικός λόγος είναι η προστασία της ιδιωτικότητας και του περιεχομένου των προσωπικών επικοινωνιών.

Αντί για την πλήρη πρόσβαση, παρέχονται συγκεκριμένες δυνατότητες διαχείρισης των λογαριασμών. Στο Facebook και το Instagram, για παράδειγμα, οι συγγενείς μπορούν να αιτηθούν τη μετατροπή ενός προφίλ σε λογαριασμό «εις μνήμην», ώστε να διατηρηθεί ως ψηφιακός χώρος ανάμνησης, ή να ζητήσουν τη διαγραφή του.

Παράλληλα, υπηρεσίες όπως η Google και η Apple διαθέτουν εργαλεία που επιτρέπουν στον χρήστη να ορίσει εκ των προτέρων ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης, το οποίο θα αποκτήσει πρόσβαση σε συγκεκριμένα δεδομένα μετά τον θάνατό του. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να διευκολυνθεί η διαχείριση μέρους της ψηφιακής περιουσίας, χωρίς να παρακάμπτονται οι κανόνες ασφαλείας των εταιρειών.

Γιατί τα email και τα προσωπικά μηνύματα δεν περνούν εύκολα στους κληρονόμους

Ιδιαίτερα αυστηροί είναι οι περιορισμοί που αφορούν τα ηλεκτρονικά μηνύματα και τις ιδιωτικές συνομιλίες. Το απόρρητο των επικοινωνιών αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για όσους συγγενείς επιθυμούν να αποκτήσουν πρόσβαση στο περιεχόμενο ενός λογαριασμού email.

Οι πάροχοι σπάνια παραδίδουν τέτοια δεδομένα χωρίς τις προβλεπόμενες νόμιμες διαδικασίες, οι οποίες μπορεί να περιλαμβάνουν δικαστική απόφαση. Εξαίρεση μπορεί να υπάρχει όταν ο ίδιος ο χρήστης έχει ενεργοποιήσει κάποια λειτουργία διαχείρισης ή έχει ορίσει συγκεκριμένο πρόσωπο για την πρόσβαση στα δεδομένα του μετά τον θάνατό του.

Κρυπτονομίσματα: Ο κίνδυνος να χαθεί οριστικά η περιουσία

Ακόμα μεγαλύτερες δυσκολίες παρουσιάζονται στην περίπτωση των κρυπτονομισμάτων και των ψηφιακών πορτοφολιών. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η κατοχή των απαραίτητων κλειδιών πρόσβασης είναι καθοριστική.

Εάν ο κάτοχος δεν έχει φροντίσει να αφήσει στους οικείους του τα ιδιωτικά κλειδιά (private keys) ή τις απαραίτητες πληροφορίες για την πρόσβαση στο ψηφιακό πορτοφόλι, τα περιουσιακά στοιχεία μπορεί να καταστούν πρακτικά απροσπέλαστα. Έτσι, ακόμη κι αν οι κληρονόμοι έχουν νόμιμο δικαίωμα στην περιουσία, ενδέχεται να μην μπορούν να την ανακτήσουν.

Ποια ψηφιακά στοιχεία μπορούν να κληρονομηθούν

Η ψηφιακή κληρονομιά δεν αφορά μόνο φωτογραφίες, μηνύματα και λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Περιλαμβάνει και στοιχεία με οικονομική αξία, όπως έσοδα από διαδικτυακές δραστηριότητες και monetization, ονόματα ιστοσελίδων (domain names), καθώς και χρήματα που βρίσκονται σε ηλεκτρονικά πορτοφόλια.

Αυτά τα περιουσιακά στοιχεία μπορούν, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να περιέλθουν στους κληρονόμους μέσω της διαθήκης ή της νόμιμης κληρονομικής διαδοχής. Ωστόσο, η νομική κατοχύρωση της κληρονομιάς δεν συνεπάγεται απαραίτητα και την άμεση τεχνική πρόσβαση σε αυτή.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η ψηφιακή κληρονομιά χρειάζεται προετοιμασία όσο ο χρήστης βρίσκεται εν ζωή. Η καταγραφή των ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων, ο ορισμός προσώπων εμπιστοσύνης και η αξιοποίηση των διαθέσιμων εργαλείων κάθε πλατφόρμας μπορούν να αποτρέψουν δυσάρεστες εκπλήξεις για τους συγγενείς, όταν πλέον θα είναι αργά.