Θύμιος Καρακατσάνης: Ο αριστοφανικός «μάστορας» που δεν φοβήθηκε ποτέ να τα πει όλα

Ο Θύμιος Καρακατσάνης υπήρξε μία από τις πιο χαρακτηριστικές μορφές του ελληνικού θεάτρου. Με αιχμηρό λόγο, καυστικό χιούμορ και έντονη σκηνική παρουσία, έζησε το θέατρο όχι απλώς ως επάγγελμα, αλλά ως τρόπο ζωής και ως μια μορφή κοινωνικής παρέμβασης.

Για τον ίδιο, η τέχνη δεν μπορούσε να είναι αποκομμένη από την κοινωνία. «Το θέατρο είναι καθαρά πολιτική πράξη» είχε πει χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι ο καλλιτέχνης έχει ευθύνη απέναντι στο κοινό και στην εποχή του.

Ο Ευθύμιος Καρακατσάνης γεννήθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1940 στα Ταμπούρια του Πειραιά. Μεγάλωσε έχοντας έντονες εικόνες από τα δύσκολα χρόνια της Κατοχής και αργότερα φοίτησε στο Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν. Από το 1960 και για περίπου πέντε δεκαετίες υπηρέτησε τη σκηνή, συνεργάστηκε με σημαντικούς ανθρώπους του θεάτρου και δημιούργησε τη δική του «Νέα Ελληνική Σκηνή» το 1978.

Ο Αριστοφάνης έγινε το μεγάλο του «όπλο»

Αν υπάρχει ένας δημιουργός με τον οποίο συνδέθηκε όσο λίγοι Έλληνες ηθοποιοί, αυτός ήταν ο Αριστοφάνης.

Ο Καρακατσάνης πρωταγωνίστησε σε παραστάσεις όπως οι «Αχαρνείς», οι «Ιππείς», ο «Πλούτος», οι «Νεφέλες», οι «Βάτραχοι», η «Ειρήνη» και οι «Θεσμοφοριάζουσες».

Με τον δικό του τρόπο έδινε στους αριστοφανικούς ήρωες έναν συνδυασμό σάτιρας, υπερβολής και κοινωνικού σχολιασμού που τον έκανε να ξεχωρίζει.

Δεν δίσταζε μάλιστα να χρησιμοποιεί ακόμη και προκλητικό χιούμορ, προκαλώντας συχνά το κοινό.

Η σκηνή για εκείνον ήταν χώρος ελευθερίας. Δεν προσπάθησε ποτέ να γίνει «βολικός» ούτε να περιορίσει τον αυθορμητισμό του για να γίνει αρεστός.

«Θα έπρεπε να είχα γεννηθεί πολύ πριν»

Σε παλαιότερη συνέντευξή του είχε μιλήσει με τον χαρακτηριστικό αυτοσαρκασμό του για τη σχέση του με την εποχή του:

«Θα έπρεπε να είχα γεννηθεί πολύ μετά ή πολύ πριν. Αν είχα γεννηθεί στην αρχαιότητα, μπορεί να ήμουν ευτυχής. Τώρα δεν ξέρω πόσο μετά μπορώ να ελπίζω ότι θα είμαι ευτυχής».

Η ζωή του στο θέατρο ξεκίνησε από το «Θέατρο Τέχνης» και στη συνέχεια πέρασε από το Ελεύθερο Θέατρο, το Εθνικό Θέατρο, το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και μεγάλες θεατρικές παραγωγές.

Το 1978 δημιούργησε τη «Νέα Ελληνική Σκηνή», μέσα από την οποία παρουσίασε έργα του ελληνικού και διεθνούς ρεπερτορίου, ενώ παράλληλα σκηνοθέτησε αρκετές σημαντικές παραστάσεις.

Δεν δίσταζε να μιλήσει για όσα πίστευε

Ο Καρακατσάνης είχε έντονη πολιτική και κοινωνική άποψη και δεν την έκρυβε.

«Το θέατρο είναι σχολείο λαού και αιχμή του δόρατος ο καλλιτέχνης», έλεγε, εκφράζοντας την πεποίθησή του ότι η σκηνή μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος προβληματισμού και αφύπνισης.

Η ίδια ένταση χαρακτήριζε και τις συνεντεύξεις του. Δεν φοβόταν να μιλήσει για δύσκολες στιγμές, για συνεργασίες που τον απογοήτευσαν, αλλά και για τα ευτράπελα που έζησε πάνω στη σκηνή.

Μιλώντας για τον Κάρολο Κουν, είχε περιγράψει με χιούμορ πόσο εύκολα μπορούσαν να παρασυρθούν στα γέλια κατά τη διάρκεια μιας παράστασης.

«Γέλαγα πολύ με τον Κουν. Γέλασα μία φορά, γιατί παίζαμε μαζί κι όταν με κοίταγε στα μάτια, αισθανόμουν πολύ αστείος», είχε διηγηθεί.

Η σύγκρουση με τη Βάσια Τριφύλλη

Ο εκρηκτικός χαρακτήρας του είχε οδηγήσει και σε συγκρούσεις.

Η Βάσια Τριφύλλη είχε αναφερθεί δημόσια, χρόνια αργότερα, στη δύσκολη συνεργασία της με τον Καρακατσάνη, λέγοντας: «Έχω περάσει απίστευτα δύσκολα με τον Θύμιο Καρακατσάνη, ήταν κακός άνθρωπος».

Οι δύο ηθοποιοί είχαν έρθει σε έντονη αντιπαράθεση και το 2011, σε συνέντευξη Τύπου στην Πάτρα για θεατρική παραγωγή του Αριστοφάνη. Η Τριφύλλη είχε τότε αποχωρήσει καταγγέλλοντας δημόσια τη συμπεριφορά του.

Ήταν ακόμη μία από τις στιγμές που έδειχναν πόσο έντονη προσωπικότητα υπήρξε ο Καρακατσάνης, τόσο πάνω όσο και έξω από τη σκηνή.

Η στιγμή που η τέχνη συνάντησε την προσωπική του δοκιμασία

Μία από τις πιο συγκλονιστικές πλευρές της ζωής του ήταν η μάχη του με τον καρκίνο.

Ο ίδιος είχε αποκαλύψει ότι η ασθένεια του πατέρα του επηρέασε βαθιά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε έναν από τους σημαντικούς ρόλους του, τον «Θάνατο του εμποράκου».

«Έπαιζα τον Εμποράκο του Μίλερ και τότε πέθανε ο πατέρας μου από καρκίνο. Πώς να σου πω, δεν μπορούσα να παίξω τον ρόλο», είχε εξομολογηθεί.

Για τον Καρακατσάνη, η σκηνή εκείνη δεν ήταν πλέον μυθοπλασία. Έβλεπε μέσα στον ήρωα τη δική του οικογενειακή τραγωδία και αισθανόταν ότι θα «πουλούσε» τον πόνο του πατέρα του στο κοινό.

Ακόμη και όταν ήρθε αντιμέτωπος με τη δική του ασθένεια, προσπάθησε να συνεχίσει να εργάζεται.

«Γαντζώθηκα από τη ζωή, ξέρεις, περίεργα και επιβίωσα», είχε πει.

«Νομίζω ότι τότε άρχισα να αντιστέκομαι στον θάνατο»

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές εξομολογήσεις του αφορούσε μια παράσταση στους «Βατράχους».

Ενώ ο ίδιος αντιμετώπιζε ήδη σοβαρά προβλήματα υγείας, η σκηνή του Χάρου μέσα στο έργο απέκτησε για εκείνον ένα διαφορετικό, προσωπικό νόημα.

Η εμπειρία αυτή τον έκανε να αισθανθεί ότι μέσα από την τέχνη μπορούσε να αντισταθεί στον φόβο του θανάτου.

«Νομίζω, ήταν η πρώτη στιγμή που άρχισα ν’ αντιστέκομαι στον θάνατο. Και αντιστάθηκα μέσα από την τέχνη», είχε δηλώσει.

Ήταν ίσως μία από τις πιο χαρακτηριστικές φράσεις που περιγράφουν τη σχέση του με το θέατρο.

Η τελευταία αυλαία

Τα τελευταία χρόνια η κατάσταση της υγείας του είχε επιβαρυνθεί σημαντικά. Ο μεταστατικός καρκίνος, τα προβλήματα με το σάκχαρο και αργότερα η νόσος του Πάρκινσον τον είχαν οδηγήσει σε μια δύσκολη καθημερινότητα.

Τον Νοέμβριο του 2011 ανακοίνωσε ότι αποσύρεται από το θέατρο.

Όταν ρωτήθηκε αν θα επιστρέψει στη σκηνή, απάντησε με τον χαρακτηριστικό του τρόπο: «Θα εμφανιστώ στη Δευτέρα Παρουσία. Για μένα η αυλαία έπεσε».

Στις 30 Ιουνίου 2012, σε ηλικία 71 ετών, ο Θύμιος Καρακατσάνης έφυγε από τη ζωή.

Η σύζυγός του, Ρούλα Καρακατσάνη, περιέγραψε αργότερα τις τελευταίες του στιγμές:

«Τον είχα στην αγκαλιά μου, όταν έφυγε. Με κοίταξε στα μάτια, τον αγκάλιασα και λίγα λεπτά αργότερα έκλεισε τα μάτια του για πάντα».

Ένας ηθοποιός που δεν έγινε ποτέ «εύκολος»

Ο Θύμιος Καρακατσάνης άφησε πίσω του δεκάδες παραστάσεις, χαρακτήρες, ατάκες και στιγμές που πέρασαν στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου.

Ήταν ένας ηθοποιός με έντονο ταμπεραμέντο, που μπορούσε να προκαλέσει γέλιο, να σοκάρει, να συγκινήσει αλλά και να ανοίξει συζητήσεις.

Δεν επιδίωξε να είναι αρεστός σε όλους. Προτίμησε να παραμείνει πιστός στις απόψεις και στην τέχνη του.

Και ίσως γι’ αυτό, χρόνια μετά τον θάνατό του, το όνομά του εξακολουθεί να συνδέεται με μια εποχή όπου το θέατρο δεν ήταν απλώς διασκέδαση, αλλά και δημόσιος λόγος, σάτιρα και κοινωνική παρέμβαση.