DTD: Tι είναι η σπάνια διαταραχή που κάνει τους ανθρώπους να χάνονται ακόμα και σε γνώριμα περιβάλλοντα

Για τους περισσότερους ανθρώπους, το να χαθούν σε μια άγνωστη περιοχή είναι κάτι προσωρινό. Υπάρχουν όμως άνθρωποι για τους οποίους ο προσανατολισμός αποτελεί μια διαρκή και πολύ πιο δύσκολη πρόκληση, ακόμα και σε μέρη που γνωρίζουν καλά.

Μπορεί να αναγνωρίζουν κανονικά πρόσωπα, κτίρια και χαρακτηριστικά σημεία, αλλά να αδυνατούν να αντιληφθούν πώς αυτά συνδέονται μεταξύ τους στον χώρο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η δυσκολία είναι τόσο έντονη ώστε μπορεί να χαθούν ακόμα και σε γνώριμο περιβάλλον.

Το φαινόμενο είναι γνωστό ως αναπτυξιακός τοπογραφικός αποπροσανατολισμός (Developmental Topographical Disorientation – DTD) και διαφέρει από τις διαταραχές προσανατολισμού που εμφανίζονται μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο, τραυματισμό ή κάποια νευρολογική ασθένεια. Στον DTD, το πρόβλημα υπάρχει ήδη από την παιδική ηλικία, χωρίς να έχει προηγηθεί εμφανής εγκεφαλική βλάβη.

Μια δυσκολία που αφορά τον «χάρτη» του μυαλού

Η πρώτη επιστημονική περιγραφή περίπτωσης DTD με τον συγκεκριμένο όρο έγινε το 2009 από τον νευροεπιστήμονα Giuseppe Iaria και συνεργάτες του στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας στον Καναδά.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το πρόβλημα δεν αφορούσε την όραση ή τις γενικότερες νοητικές ικανότητες της γυναίκας που μελέτησαν. Η βασική δυσκολία εντοπιζόταν στην ικανότητά της να δημιουργεί μια εσωτερική αναπαράσταση του χώρου.

Πρόκειται για τον λεγόμενο γνωστικό χάρτη: τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τις αποστάσεις, τις κατευθύνσεις και τις σχέσεις ανάμεσα σε διαφορετικά σημεία.

Έτσι, ένα άτομο μπορεί να γνωρίζει ότι αναγνωρίζει ένα συγκεκριμένο κτίριο, αλλά να μην μπορεί να καταλάβει τι βρίσκεται γύρω του ή προς ποια κατεύθυνση πρέπει να κινηθεί για να φτάσει στον προορισμό του.

Όταν μια μικρή αλλαγή αρκεί για να προκαλέσει σύγχυση

Η δυσκολία γίνεται ιδιαίτερα εμφανής όταν μια γνώριμη διαδρομή αλλάξει. Όσο όλα παραμένουν ίδια, ένα άτομο με DTD μπορεί να ακολουθεί μια συγκεκριμένη πορεία βασιζόμενο σε μια σειρά από γνώριμα σημεία.

Αν όμως ένας δρόμος κλείσει, αλλάξει η είσοδος ενός κτιρίου ή χρειαστεί να γίνει διαφορετική στροφή, η συνηθισμένη ακολουθία διαταράσσεται. Τότε μπορεί να γίνει εξαιρετικά δύσκολο να βρεθεί μια εναλλακτική διαδρομή.

Έρευνα που εξέτασε 15 προηγούμενες μελέτες έδειξε ότι οι δυσκολίες αυτές φαίνεται να σχετίζονται κυρίως με την ικανότητα δημιουργίας και αξιοποίησης νοητικών χαρτών, ενώ η αναγνώριση γνωστών τοποσήμων παραμένει σε μεγάλο βαθμό φυσιολογική.

Οι επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή

Ο DTD δεν αποτελεί απλώς μια «κακή αίσθηση προσανατολισμού». Για όσους αντιμετωπίζουν το πρόβλημα, η δυσκολία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ανεξαρτησία τους.

Κάποιοι αποφεύγουν να μετακινούνται μόνοι σε άγνωστες περιοχές, ενώ άλλοι βασίζονται στην απομνημόνευση συγκεκριμένων διαδρομών, στη βοήθεια τρίτων ή στις εφαρμογές GPS.

Η τεχνολογία, μάλιστα, μπορεί να κάνει το πρόβλημα λιγότερο εμφανές. Η συνεχής χρήση εφαρμογών πλοήγησης επιτρέπει σε ένα άτομο να φτάσει στον προορισμό του χωρίς να χρειάζεται να δημιουργήσει μόνο του μια ολοκληρωμένη εικόνα του χώρου.

Παρά την πρόοδο της έρευνας, πολλά σχετικά με τον DTD παραμένουν ακόμη άγνωστα. Δεν υπάρχει μέχρι σήμερα ένα ενιαίο και πλήρως τυποποιημένο διαγνωστικό εργαλείο.