FT: Τα μέτωπα που αυξάνουν τον κίνδυνο παγκόσμιας σύρραξης

Οι πολεμικές συγκρούσεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, η αυξανόμενη ένταση στην Ασία και η αντιπαράθεση μεταξύ μεγάλων δυνάμεων ενισχύουν τις ανησυχίες για το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης διεθνούς σύρραξης.

Σε ανάλυσή του στους Financial Times, ο επικεφαλής σχολιαστής διεθνών υποθέσεων Γκίντεον Ράχμαν εξετάζει τους παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο ενός Τρίτου Παγκοσμίου Πολέμου, επισημαίνοντας ότι η αποδυνάμωση των μηχανισμών αποτροπής και οι λανθασμένοι υπολογισμοί των ηγετών θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Ουκρανία και Ρωσία: Ένα μέτωπο με διεθνείς προεκτάσεις

Ο πόλεμος στην Ουκρανία παραμένει μία από τις σημαντικότερες εστίες έντασης, με τη σύγκρουση να αποκτά ευρύτερη διάσταση εξαιτίας της εμπλοκής και της υποστήριξης τρίτων χωρών.

Η συμμετοχή Βορειοκορεατών στρατιωτών στο πλευρό της Ρωσίας, καθώς και η στρατηγική συνεργασία της Μόσχας με το Πεκίνο, δημιουργούν ένα πιο σύνθετο περιβάλλον.

Την ίδια στιγμή, οι ανησυχίες για δολιοφθορές και υβριδικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη εντείνουν τον φόβο ότι ένα μεμονωμένο περιστατικό θα μπορούσε να προκαλέσει αντιδράσεις με ευρύτερες συνέπειες.

Στο επίκεντρο βρίσκεται και η αξιοπιστία των εγγυήσεων του ΝΑΤΟ. Εάν η Ρωσία εκτιμήσει ότι η Συμμαχία δεν θα αντιδράσει αποφασιστικά σε μια ενέργεια εναντίον κράτους-μέλους, ο κίνδυνος μιας νέας κρίσης θα μπορούσε να αυξηθεί.

Μέση Ανατολή: Η αντιπαράθεση με το Ιράν

Η ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν αποτελεί ακόμη μία εστία που μπορεί να επηρεάσει τη διεθνή ασφάλεια. Οι εξελίξεις στην περιοχή συνδέονται με τον ευρύτερο ανταγωνισμό μεταξύ Ουάσινγκτον και Μόσχας, καθώς η Τεχεράνη διατηρεί στενές σχέσεις με τη Ρωσία.

Παράλληλα, η τεχνογνωσία που έχει αναπτύξει η Ουκρανία στην αντιμετώπιση μη επανδρωμένων αεροσκαφών έχει αποκτήσει ενδιαφέρον για τις χώρες του Κόλπου. Οι διασυνδέσεις αυτές δείχνουν ότι οι συγκρούσεις δεν εξελίσσονται πλέον απομονωμένα, αλλά επηρεάζουν η μία την άλλη μέσω στρατιωτικής συνεργασίας, τεχνολογίας και γεωπολιτικών συμμαχιών.

Κίνα και Ταϊβάν: Ο κίνδυνος σύγκρουσης στον Ειρηνικό

Η στρατιωτική ενίσχυση της Κίνας και η πίεση προς την Ταϊβάν αποτελούν βασικές πηγές ανησυχίας για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους στην περιοχή.

Ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ έχει αναφερθεί στην «παγίδα του Θουκυδίδη», δηλαδή στον κίνδυνο σύγκρουσης όταν μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβητεί την κυριαρχία μιας ήδη ισχυρής. Στην προκειμένη περίπτωση, η αυξανόμενη κινεζική ισχύς έρχεται αντιμέτωπη με την αμερικανική παρουσία στον Ειρηνικό.

Η Ταϊβάν έχει, παράλληλα, κρίσιμη σημασία για την παγκόσμια οικονομία, καθώς διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην παραγωγή προηγμένων ημιαγωγών. Μια στρατιωτική σύγκρουση στην περιοχή θα μπορούσε, επομένως, να έχει συνέπειες που θα ξεπερνούσαν κατά πολύ τα γεωγραφικά της όρια.

Η συνεργασία των αντιπάλων της Δύσης

Ρωσία, Κίνα, Ιράν και Βόρεια Κορέα διατηρούν διαφορετικές επιδιώξεις, ωστόσο οι μεταξύ τους σχέσεις έχουν ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια. Η συνεργασία τους δημιουργεί πρόσθετες προκλήσεις για τις δυτικές κυβερνήσεις, καθώς αυξάνει την πιθανότητα ταυτόχρονων κρίσεων σε διαφορετικές περιοχές.

Η Μόσχα επιδιώκει να περιορίσει την επιρροή του ΝΑΤΟ, το Πεκίνο αμφισβητεί την αμερικανική πρωτοκαθεδρία στον Ειρηνικό, η Τεχεράνη βρίσκεται σε αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ και η Πιονγιάνγκ διατηρεί υψηλή ένταση με τη Νότια Κορέα.

Οι χώρες αυτές δεν αποτελούν έναν πλήρως ενιαίο συνασπισμό, όμως η αλληλοϋποστήριξή τους μπορεί να περιπλέξει την αντίδραση της Δύσης σε περίπτωση που εκδηλωθούν περισσότερες από μία μεγάλες κρίσεις ταυτόχρονα.

Η υποχώρηση της δυτικής ισχύος και οι νέοι συσχετισμοί

Σύμφωνα με την ανάλυση του Γκίντεον Ράχμαν, η αύξηση των συγκρούσεων συνδέεται και με τη μεταβολή της παγκόσμιας οικονομικής και στρατιωτικής ισορροπίας.

Το μερίδιο των χωρών της G7 στην παγκόσμια οικονομική παραγωγή μειώθηκε από περίπου τα δύο τρίτα το 1989 σε περίπου 43% το 2022. Η σχετική υποχώρηση της δυτικής ισχύος, σε συνδυασμό με την ενίσχυση άλλων κρατών, έχει διευρύνει τα περιθώρια για την αμφισβήτηση της υφιστάμενης διεθνούς τάξης.

Την ίδια στιγμή, η κόπωση της αμερικανικής κοινωνίας από τις πολεμικές επιχειρήσεις στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν έχει ενισχύσει τις πιέσεις για περιορισμό των στρατιωτικών δεσμεύσεων των ΗΠΑ στο εξωτερικό.

Ο αρθρογράφος, επικαλούμενος στοιχεία του International Crisis Group, αναφέρει ότι βρίσκονται σε εξέλιξη 65 συγκρούσεις παγκοσμίως, περισσότερες από οποιαδήποτε άλλη στιγμή μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Οι λανθασμένοι υπολογισμοί που μπορούν να πυροδοτήσουν έναν πόλεμο

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που θέτει η ανάλυση είναι η αξιοπιστία της αποτροπής. Για δεκαετίες, η στρατιωτική ισχύς των ΗΠΑ, οι συμμαχικές δεσμεύσεις και ο φόβος μιας πυρηνικής αναμέτρησης περιόριζαν τον κίνδυνο άμεσης σύγκρουσης μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.

Σήμερα, ωστόσο, η αβεβαιότητα σχετικά με το πώς θα αντιδρούσαν οι ΗΠΑ σε μια επίθεση εναντίον συμμάχων τους μπορεί να επηρεάσει τις αποφάσεις άλλων ηγετών. Το ερώτημα αφορά τόσο τις χώρες της Βαλτικής και την Πολωνία όσο και την Ιαπωνία και τη Βρετανία.

Η ιστορία έχει δείξει ότι οι λανθασμένες εκτιμήσεις μπορούν να έχουν καταστροφικές συνέπειες. Το 1914, η Γερμανία υποτίμησε την πιθανότητα βρετανικής επέμβασης για το Βέλγιο, ενώ το 1939 ο Αδόλφος Χίτλερ προχώρησε στην επίθεση κατά της Πολωνίας παρά τις εγγυήσεις που είχαν δοθεί από τη Βρετανία και τη Γαλλία.

Το βασικό συμπέρασμα του Ράχμαν είναι ότι ένας Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος δεν χρειάζεται να αποτελεί εξαρχής επιδίωξη κάποιας κυβέρνησης. Θα μπορούσε να προκύψει από τη συσσώρευση κρίσεων, την υποτίμηση της αποφασιστικότητας του αντιπάλου και την πεποίθηση ότι μια στρατιωτική ενέργεια δεν θα προκαλέσει σοβαρή αντίδραση.

Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι συγκρούσεις συνδέονται όλο και περισσότερο μεταξύ τους, το ενδεχόμενο μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης παραμένει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την παγκόσμια ασφάλεια.