ΜΚΟ: Πού πηγαίνουν τα χρήματα από τις δωρεές και ποιος ελέγχει τη διαχείρισή τους

Η οικονομική στήριξη μιας Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης (ΜΚΟ) αποτελεί για πολλούς πολίτες έναν τρόπο προσφοράς σε ανθρώπους που χρειάζονται βοήθεια.

Ωστόσο, ένα κρίσιμο ζήτημα που συχνά απασχολεί τους δωρητές είναι πώς αξιοποιούνται τα χρήματα που συγκεντρώνονται και ποιος ελέγχει εάν φτάνουν πραγματικά στους δικαιούχους.

Οι πρόσφατες καταγγελίες για την ΜΚΟ «Παιδική Χαρά» επαναφέρουν τη συζήτηση για τη διαφάνεια στη λειτουργία των οργανώσεων και την ανάγκη ουσιαστικής οικονομικής λογοδοσίας.

Η δυνατότητα ελέγχου των οικονομικών στοιχείων, η ενημέρωση των δωρητών και η τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την αξιοπιστία ενός κοινωφελούς φορέα.

Από πού εξασφαλίζουν χρηματοδότηση οι ΜΚΟ

Οι οργανώσεις μπορούν να αντλούν χρήματα από διαφορετικές πηγές, ανάλογα με τη νομική τους μορφή και το αντικείμενο των δραστηριοτήτων τους.

Στα βασικά έσοδά τους περιλαμβάνονται οι ιδιωτικές δωρεές, οι εταιρικές χορηγίες, οι συνδρομές των μελών, οι κληρονομιές και οι επιχορηγήσεις από κρατικούς ή ευρωπαϊκούς πόρους.

Παράλληλα, ορισμένες ΜΚΟ συγκεντρώνουν χρήματα μέσω εκδηλώσεων, εκδόσεων και άλλων δραστηριοτήτων που συνδέονται με τους καταστατικούς σκοπούς τους.

Κάθε πηγή χρηματοδότησης μπορεί να συνοδεύεται από διαφορετικούς όρους και περιορισμούς, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την καταγραφή και την παρακολούθηση των οικονομικών συναλλαγών.

Πώς αξιοποιούνται οι δωρεές

Τα χρήματα που προσφέρουν οι πολίτες δεν καταλήγουν υποχρεωτικά στο σύνολό τους απευθείας στους ανθρώπους που χρειάζονται βοήθεια. Ένα μέρος μπορεί να χρησιμοποιείται για την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών μιας οργάνωσης.

Σε αυτές περιλαμβάνονται οι μισθοί εργαζομένων, τα ενοίκια, οι μεταφορές, η αγορά εξοπλισμού και τα διοικητικά έξοδα που είναι απαραίτητα για τη λειτουργία της.

Ωστόσο, όταν μια δωρεά συγκεντρώνεται για συγκεκριμένο σκοπό, η αξιοποίησή της πρέπει να ακολουθεί τους όρους με τους οποίους προσφέρθηκε και το ισχύον νομικό πλαίσιο.

Για τον λόγο αυτό, οι δωρητές έχουν τη δυνατότητα να ζητούν ενημέρωση για τις οικονομικές καταστάσεις, τον προϋπολογισμό και τον τρόπο με τον οποίο διατίθενται τα ποσά που συγκεντρώνει ένας φορέας.

Η βρετανική Charity Commission δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην τήρηση οικονομικών αρχείων, στην καταγραφή των εσόδων και εξόδων και στην υπεύθυνη διαχείριση των χρημάτων των φιλανθρωπικών οργανώσεων.

Ποιος ελέγχει τις ΜΚΟ στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα ο έλεγχος των οργανώσεων δεν πραγματοποιείται από έναν ενιαίο φορέα με τον ίδιο τρόπο για όλες τις περιπτώσεις. Οι υποχρεώσεις και οι διαδικασίες εποπτείας διαφοροποιούνται ανάλογα με τη νομική μορφή, τις πηγές χρηματοδότησης και τη δραστηριότητα κάθε οργάνωσης.

Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) έχει αρμοδιότητα για τους φορολογικούς ελέγχους, ενώ δημόσιες υπηρεσίες και φορείς που χορηγούν επιδοτήσεις μπορούν να ελέγχουν την ορθή αξιοποίηση των συγκεκριμένων κονδυλίων.

Παράλληλα, ο νόμος 4873/2021 προβλέπει πλαίσιο καταχώρισης και ειδικό μητρώο για οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις συμμετοχής.

Η καταχώριση σε ένα μητρώο, ωστόσο, δεν αποτελεί από μόνη της πιστοποίηση ότι όλα τα οικονομικά μιας οργάνωσης διαχειρίζονται χωρίς προβλήματα. Η ουσιαστική λογοδοσία απαιτεί συνεχή τήρηση των προβλεπόμενων υποχρεώσεων και δυνατότητα ελέγχου.

Τι ισχύει με τη φορολογία των δωρεών

Η φορολογική αντιμετώπιση μιας δωρεάς εξαρτάται από τη νομική ιδιότητα του οργανισμού που την εισπράττει, τον σκοπό της και τις προϋποθέσεις που θέτει η φορολογική νομοθεσία.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δωρεές προς επιλέξιμους κοινωφελείς φορείς μπορούν να συνοδεύονται από φορολογικά οφέλη για τον δωρητή, εφόσον πληρούνται οι απαιτούμενοι όροι και υπάρχουν τα κατάλληλα παραστατικά.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε οικονομική ενίσχυση προς οποιαδήποτε ΜΚΟ εξασφαλίζει αυτομάτως φορολογική έκπτωση ή απαλλαγή.

Η Federal Trade Commission των ΗΠΑ, από την πλευρά της, συμβουλεύει τους πολίτες να ελέγχουν την ταυτότητα των οργανώσεων πριν προχωρήσουν σε δωρεές, να είναι επιφυλακτικοί απέναντι σε πιεστικά αιτήματα άμεσης πληρωμής και να διατηρούν τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία.

Σε κάθε περίπτωση, πριν από την οικονομική ενίσχυση μιας ΜΚΟ, είναι σημαντικό οι πολίτες να ενημερώνονται για τη δράση της, τις πηγές χρηματοδότησής της και τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιεί τα χρήματα που συγκεντρώνει.