«Πυρά» Αμερικανού αναλυτή κατά ΗΠΑ και Ευρώπης για το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Ευθύνες στην Ουάσιγκτον και σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για την ενίσχυση της τουρκικής επιρροής στη Λιβύη αποδίδει ο πρώην αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας και αναλυτής για τη Μέση Ανατολή, Μάικλ Ρούμπιν, με αφορμή τις τελευταίες εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Σε ανάλυσή του, ο Ρούμπιν χαρακτηρίζει λανθασμένη τη στροφή της Ανατολικής Λιβύης προς την Τουρκία, υποστηρίζοντας, ωστόσο, ότι η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να είχε αποτραπεί εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν ακολουθήσει διαφορετική πολιτική.

Ο ίδιος ασκεί κριτική στην αμερικανική στάση, την οποία περιγράφει ως παθητική, προειδοποιώντας ότι η επιλογή να μην υπάρξει ουσιαστική εμπλοκή ενδέχεται να έχει σημαντικές συνέπειες για τα συμφέροντα της Ουάσιγκτον στην περιοχή.

Σύμφωνα με τον Ρούμπιν, η αμερικανική διπλωματία, και ειδικότερα το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, δεν έδωσε την απαιτούμενη προσοχή στη Βεγγάζη και στην Ανατολική Λιβύη. Όπως υποστηρίζει, η στάση αυτή, σε συνδυασμό με τις επιλογές ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, δημιούργησε τις συνθήκες ώστε η Τουρκία να διευρύνει την παρουσία και την επιρροή της στη χώρα.

Ο αναλυτής εκτιμά ότι η έλλειψη ενεργότερης αμερικανικής πολιτικής άφησε περιθώρια στην Άγκυρα να αξιοποιήσει τις πολιτικές ισορροπίες στη Λιβύη προς όφελός της.

Αναλυτικά ο Μάικλ Ρούμπιν αναφέρει:

«Στις 27 Νοεμβρίου 2019, η Τουρκία και η επιλεγμένη από την Τουρκία Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας με έδρα την Τρίπολη υπέγραψαν συμφωνία που οριοθετεί τα θαλάσσια σύνορα μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, δύο χωρών που στο πλησιέστερο σημείο τους απέχουν 352 μίλια. Για να χαραχθεί αυτή η γραμμή, ωστόσο, απαιτείται παραβίαση των υδάτων της Ρόδου και της Καρπάθου, καθώς και η διαίρεση του ανατολικού άκρου της Κρήτης. Αυτό ισοδυναμούσε με μια υποθετική συμφωνία θαλάσσιων συνόρων μεταξύ της Αιγύπτου και της Ιταλίας, η οποία θα διέσχιζε τα ύδατα της Λιβύης και της Μάλτας.

Η συμφωνία αντανακλούσε τόσο τον νέο ιμπεριαλισμό της Τουρκίας όσο και την έλλειψη πραγματικής κυριαρχίας της Λιβύης. Όσον αφορά τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η κυβέρνηση του Φαίζ αλ-Σαράτζ με έδρα την Τρίπολη υπήρχε μόνο για να επικυρώσει την αρπαγή των πόρων από την Τουρκία.

Όταν ο υπουργός Εξωτερικών της Τρίπολης Μοχάμεντ Ταχέρ Σιάλα υπέγραψε τη συμφωνία, μεγάλο μέρος του κόσμου την καταδίκασε. Αυτό αντανακλούσε τον ερασιτεχνισμό της κυβέρνησης της Τρίπολης. Το προηγούμενο που δημιούργησε η Τουρκία με τον νέο χάρτη της για τη Μεσόγειο ήταν εξίσου επιζήμιο για το ναυτικό δίκαιο όσο και οι διεκδικήσεις του Ιράν για το Στενό του Ορμούζ και η Γραμμή των εννέα παυλών της Κίνας ( (Nine-Dash Line).

Η εξουσία στη Λιβύη διχαστήκε μετά την πτώση του Λίβυου ηγέτη Μουαμάρ Καντάφι το 2011. Ο πρώην στρατάρχης της εποχής του Καντάφι, Χαλίφα Χάφταρ, επικεφαλής των Αραβικών Ένοπλων Δυνάμεων της Λιβύης, κυριαρχεί στην ανατολική Λιβύη. Αφού ισλαμιστικές πολιτοφυλακές —πολλές από τις οποίες υποστηρίζονται από την Τουρκία, το Κατάρ και άλλα ριζοσπαστικά κράτη— δολοφόνησαν τον πρέσβη των ΗΠΑ Κρις Στίβενς, οι δυνάμεις του Χαφτάρ ξεκίνησαν την «Επιχείρηση Αξιοπρέπεια» και εκδίωξαν τις πολιτοφυλακές από τη Βεγγάζη. Σήμερα, οι Αραβικές Ένοπλες Δυνάμεις της Λιβύης ελέγχουν το 80% της χώρας· η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση στην Τρίπολη, με επικεφαλής τον μη εκλεγμένο Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπέιμπε, ελέγχει χαλαρά το υπόλοιπο της χώρας και παρέχει καταφύγιο στις εναπομείνασες πολιτοφυλακές.

Αρχικά, η Βουλή των Αντιπροσώπων, το νομοθετικό όργανο που εποπτεύει τις περιοχές που ελέγχονται από τις Αραβικές Ένοπλες Δυνάμεις της Λιβύης, απέρριψε τη συμφωνία Λιβύης-Τουρκίας. Αυτό άλλαξε στις 20 Οκτωβρίου 2026, όταν, μετά από επίμονες πιέσεις από την πλευρά της Τουρκίας, η Βουλή των Αντιπροσώπων επικύρωσε ξαφνικά τη συμφωνία.

Η κύρωση δεν καθιστά τη ναυτική συμφωνία πιο νόμιμη και πιθανόν αποτελεί λάθος για τον στρατάρχη και τον γιο του Σαντάμ: η κυβέρνηση με έδρα τη Βεγγάζη έχει σημειώσει πολύ μεγαλύτερη επιτυχία από εκείνη της Τρίπολης στους τομείς της ανάπτυξης, της οικονομίας και της ασφάλειας. Η αντιπαράθεση μεταξύ της περιφρόνησης του διεθνούς δικαίου από την Τρίπολη και της τήρησής του από τη Βεγγάζη αποτέλεσε σημαντικό πλεονέκτημα για την υπόθεσή της. Σιγά-σιγά, οι ευρωπαϊκές χώρες το αναγνώριζαν αυτό: τόσο η Ιταλία όσο και η Ελλάδα άνοιξαν προξενεία στη Βεγγάζη, και άλλες χώρες θα είχαν ακολουθήσει αν δεν υπήρχε η παρέμβαση του Ντμπέιμπα. Τώρα, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να ενώνεται για να καταδικάσει την κίνηση της Βουλής των Αντιπροσώπων, η Βεγγάζη θα είναι τυχερή αν τα ευρωπαϊκά υπουργεία Εξωτερικών δεν ανακαλέσουν τους διπλωμάτες τους. Η Αίγυπτος, σημαντικός εταίρος της κυβέρνησης του Χάφταρ, καταδίκασε επίσης την κίνηση.

Ωστόσο, η Ουάσιγκτον και η Δύση θα πρέπει να εξετάσουν τα δικά τους λάθη. Η Τουρκία άσκησε πιέσεις όταν άλλες χώρες αρνήθηκαν να συνεργαστούν με τη Βεγγάζη. Με οποιοδήποτε αντικειμενικό κριτήριο, η κυβέρνηση με έδρα τη Βεγγάζη θα έπρεπε να κυβερνά τη Λιβύη. Έχει εκπληρώσει την αποστολή της ως κυβέρνηση και έχει επιτύχει τεράστια ανάπτυξη, ενώ η Τρίπολη χαρακτηρίζεται από κατάχρηση και στασιμότητα. Ο Ντμπέιμπα φιλοξενεί έναν μεγάλο μουφτή, του οποίου οι θέσεις αντικατοπτρίζουν αυτές της Αλ Κάιντα και του Ισλαμικού Κράτους. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι Χάφταρ είναι εθνικιστές. Δεν προωθούν τον αυτονομισμό. Το αρχικό σύνταγμα της Λιβύης αναγνώριζε την Τρίπολη και τη Βεγγάζη ως συν-πρωτεύουσες, ένα σύστημα παρόμοιο με αυτό της Νότιας Αφρικής.

Η αρχική στήριξη της Τρίπολης ήταν αυθαίρετη. Η υπουργός Εξωτερικών Χίλαρι Κλίντον και ο βοηθός της —ο μελλοντικός σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας Τζέικ Σάλιβαν— έδωσαν προτεραιότητα στους ισλαμιστές στη μετα-Καντάφι τάξη πραγμάτων της Λιβύης, ακόμη και αφού οι Λίβυοι τους απέρριψαν στις εκλογές. Η λογική τους —και αυτή των Ευρωπαίων και των Ηνωμένων Εθνών— ήταν ότι η περιθωριοποίηση των ισλαμιστών θα οδηγούσε σε μεγαλύτερη βία· η πολιτική κατευνασμού έγινε επίσημη πολιτική.

Σήμερα, πολλοί διπλωμάτες έχουν ξεχάσει τις ρίζες αυτής της πολιτικής. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ειδικά λειτουργεί τυφλά, αρνούμενο μάλιστα να στελεχώσει μια κανονική πρεσβεία στην Τρίπολη, εγκαθιστώντας την αντ’ αυτού στη γειτονική Τυνησία. Στη Βεγγάζη, η πικρία παραμένει επειδή το Υπουργείο Εξωτερικών αποχώρησε αμέσως μετά την επίθεση στο προξενείο χωρίς να πληρώσει τα καθυστερούμενα ενοίκια στην τοπική οικογένεια που είχε μισθώσει το ακίνητο, παρόλο που η τρομοκρατική επίθεση δεν είχε καμία σχέση με αυτούς.

Αγνοώντας τη Βεγγάζη, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και πολλοί στην Ευρώπη άνοιξαν την πόρτα στην Τουρκία για να εκμεταλλευτεί την κατάσταση. Η Τουρκία μπορεί να είναι ένας κακόβουλος παράγοντας, αλλά ο ηγέτης της δεν είναι ούτε παθητικός ούτε τεμπέλης. Η επίμονη άσκηση πιέσεων υπονομεύει την αντίσταση.

Ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη μπορεί να είναι ενοχλημένες από τους Χαφτάρ, η πραγματικότητα είναι ότι δεν έχουν κάνει τίποτα που να μην έχουν κάνει οι αρχές της Τρίπολης, τις οποίες οι Αμερικανοί και οι Ευρωπαίοι υποστηρίζουν. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και τα ευρωπαϊκά υπουργεία Εξωτερικών θα πρέπει να εξηγήσουν γιατί για τόσο καιρό έχουν παραμελήσει εκείνες τις δυνάμεις που από καιρό είχαν προσαρμόσει τις πολιτικές τους στις ευρωπαϊκές ερμηνείες και τα συμφέροντα.

Αν και οι πλειστηριασμοί είναι ανάρμοστοι, υπάρχει περιθώριο ελιγμών. Με την ψηφοφορία της 20ής Οκτωβρίου, η Βουλή των Αντιπροσώπων αναίρεσε την προηγούμενη απόρριψή της. Αν μπόρεσε να ανατρέψει την απόφασή της μία φορά, μπορεί να το κάνει και πάλι. Η διεθνής κοινότητα μπορεί επίσης να υιοθετήσει τη θέση ότι οι αποφάσεις της Βουλής των Αντιπροσώπων, των οποίων η θητεία των μελών έχει λήξει εδώ και καιρό, είναι άνευ σημασίας. Για να είναι συνεπείς, λοιπόν, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και τα ευρωπαϊκά υπουργεία Εξωτερικών θα πρέπει επίσης να σταματήσουν να αναγνωρίζουν το καθεστώς του Ντμπέιμπε.

Αντί να χρησιμοποιούν την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων για να απομονώσουν την ανατολική περιοχή, υπέρ μιας κυβέρνησης που βρίσκεται ακόμη περισσότερο υπό την επιρροή των Τούρκων, η κοινή θέση των ΗΠΑ, της Ευρώπης και των Ηνωμένων Εθνών θα πρέπει να είναι η διοργάνωση εκλογών τώρα και η σύνδεση της βοήθειας και της συνεργασίας με την επανεξέταση και την απόρριψη της θαλάσσιας συμφωνίας της Τουρκίας από το νέο νομοθετικό σώμα».