Το food noise, γνωστό και ως «διατροφικός θόρυβος», είναι η κατάσταση κατά την οποία το μυαλό επιστρέφει διαρκώς στο φαγητό, ακόμη κι όταν έχουμε μόλις φάει και δεν αισθανόμαστε πείνα.
Η σκέψη ενός γλυκού, ενός σνακ ή του επόμενου γεύματος μπορεί να επιμένει και να δυσκολεύει τη συγκέντρωση σε άλλες δραστηριότητες.
Το φαινόμενο δεν σχετίζεται απαραίτητα με τις πραγματικές ανάγκες του οργανισμού για ενέργεια.
Ο εγκέφαλος επηρεάζεται επίσης από αναμνήσεις, συναισθήματα, προσδοκίες ευχαρίστησης και ερεθίσματα του περιβάλλοντος, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν επιθυμία για φαγητό ακόμη και μετά τον κορεσμό.
Μια νέα μελέτη του Πανεπιστημίου Penn State, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Obesity Science & Practice, εξέτασε πόσο συχνά εμφανίζεται αυτή η εμπειρία και ποιες διατροφικές συμπεριφορές συνδέονται μαζί της.
Τα ευρήματα έδειξαν ότι το 18% των περίπου 1.000 συμμετεχόντων βιώνει συχνά ή διαρκώς επίμονες σκέψεις γύρω από το φαγητό, ενώ ιδιαίτερα ισχυρή συσχέτιση καταγράφηκε με την απώλεια ελέγχου κατά την κατανάλωση τροφής.
Γιατί ο εγκέφαλος ζητά φαγητό ενώ έχουμε χορτάσει
Η πείνα και η επιθυμία για φαγητό δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα. Ο οργανισμός διαθέτει ορμονικούς και νευρικούς μηχανισμούς που ενημερώνουν τον εγκέφαλο για το πότε χρειάζεται ενέργεια και πότε έχει επέλθει ο κορεσμός.
Ωστόσο, η διατροφική συμπεριφορά επηρεάζεται και από άλλους παράγοντες.
Τα εγκεφαλικά κυκλώματα που σχετίζονται με την ανταμοιβή μπορούν να ενεργοποιηθούν από τη μυρωδιά ενός φαγητού, μια φωτογραφία, μια διαφήμιση ή ακόμη και την ανάμνηση μιας αγαπημένης γεύσης.
Με αυτόν τον τρόπο, ο εγκέφαλος μπορεί να δημιουργήσει την επιθυμία για κατανάλωση τροφής, ακόμη κι αν ο οργανισμός δεν χρειάζεται επιπλέον ενέργεια.
Η μνήμη, οι προσδοκίες ευχαρίστησης και τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος παίζουν σημαντικό ρόλο. Επιπλέον, οι επιστήμονες εξετάζουν εάν οι πολύ αυστηροί διατροφικοί περιορισμοί μπορούν να ενισχύσουν την ενασχόληση με το φαγητό.
Οι ακριβείς μηχανισμοί που προκαλούν το food noise δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως.
Τι αποκάλυψε η έρευνα σε περίπου 1.000 ανθρώπους
Η αμερικανική μελέτη κατέγραψε σημαντικές διαφορές ανάμεσα στους συμμετέχοντες, ανάλογα με την ηλικία, το φύλο και τη διατροφική τους συμπεριφορά.
Ειδικότερα, τα ευρήματα έδειξαν ότι:
- Το 18% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι βιώνει συχνά ή διαρκώς επίμονες σκέψεις γύρω από το φαγητό.
- Οι γυναίκες ανέφεραν συχνότερα το φαινόμενο σε σύγκριση με τους άνδρες.
- Οι νεότεροι ενήλικες εμφάνισαν μεγαλύτερη συχνότητα τέτοιων σκέψεων.
- Όσοι δήλωσαν ότι χάνουν τον έλεγχο όταν τρώνε είχαν σχεδόν εξαπλάσιες στατιστικές πιθανότητες να αναφέρουν συχνό ή διαρκές food noise.
- Μεταξύ όσων περιόριζαν τη διατροφή τους για να αλλάξουν το βάρος ή την εμφάνισή τους, το 27,8% ανέφερε συχνό ή διαρκές food noise.
- Το αντίστοιχο ποσοστό έφτανε το 24,3% σε όσους είχαν προσπαθήσει να χάσουν βάρος κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η σύνδεση με την απώλεια ελέγχου κατά το φαγητό. Οι συμμετέχοντες που αντιμετώπιζαν αυτή τη δυσκολία εμφάνιζαν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα να αναφέρουν επίμονες σκέψεις γύρω από την τροφή.
Αυτό, ωστόσο, δεν αποδεικνύει ότι το food noise προκαλεί υπερφαγία ή ότι η απώλεια ελέγχου οδηγεί αναγκαστικά σε τέτοιες σκέψεις.
Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι η μελέτη βασίστηκε στις απαντήσεις των συμμετεχόντων και όχι σε άμεση παρακολούθηση της εγκεφαλικής δραστηριότητας. Επομένως, δεν μπορεί να προσδιορίσει με βεβαιότητα ποιος μηχανισμός προηγείται ή προκαλεί τον άλλο.
Ο επικεφαλής συγγραφέας της έρευνας, Daisuke Hayashi, μεταδιδακτορικός ερευνητής στις διατροφικές επιστήμες, υπογράμμισε τη σημασία της αναγνώρισης του φαινομένου, καθώς η κατανόησή του μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη τρόπων αντιμετώπισης για όσους επηρεάζονται από αυτό.
Τι σχέση έχει το food noise με τα φάρμακα GLP-1
Ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία της έρευνας αφορά τα φάρμακα της κατηγορίας GLP-1, τα οποία χρησιμοποιούνται και στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.
Αρκετοί άνθρωποι που λαμβάνουν τέτοιες θεραπείες περιγράφουν ότι μειώνονται οι συνεχείς σκέψεις για το φαγητό και η έντονη επιθυμία για κατανάλωση τροφής.
Ωστόσο, τα στοιχεία της συγκεκριμένης έρευνας παρουσίασαν μια διαφορετική εικόνα σε επίπεδο συσχέτισης:
Το 25,8% όσων δήλωσαν ότι είχαν χρησιμοποιήσει φάρμακα GLP-1 ανέφερε συχνό food noise, έναντι 16,3% μεταξύ όσων δεν είχαν χρησιμοποιήσει τέτοια φάρμακα κατά το προηγούμενο έτος.
Ο Travis Masterson, αναπληρωτής καθηγητής Διατροφικών Επιστημών και συν-συγγραφέας της μελέτης, πρότεινε ως πιθανή εξήγηση ότι όσοι έχουν χρησιμοποιήσει αυτά τα φάρμακα ενδέχεται να αναγνωρίζουν ευκολότερα τις σκέψεις γύρω από το φαγητό, καθώς έχουν ήδη βιώσει τη μείωσή τους.
Πρέπει, πάντως, να διευκρινιστεί ότι η έρευνα δεν εξέτασε εάν τα συγκεκριμένα φάρμακα προκαλούν ή περιορίζουν το food noise.
Συνεπώς, τα ποσοστά δεν αποτελούν απόδειξη ότι τα GLP-1 αυξάνουν τις επίμονες σκέψεις για φαγητό ούτε επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα για τη δράση τους στο συγκεκριμένο φαινόμενο.
Πώς μπορεί να περιοριστεί η συνεχής σκέψη για το φαγητό
Το food noise δεν αποτελεί επίσημα αναγνωρισμένη ιατρική διάγνωση και δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος αντιμετωπίζει διατροφική διαταραχή.
Η διατήρηση ενός σταθερού προγράμματος γευμάτων, η επαρκής πρόσληψη τροφής και η αποφυγή υπερβολικά αυστηρών περιορισμών μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμα βήματα για τη διαχείριση της διατροφικής συμπεριφοράς.
Εξίσου σημαντικό είναι να αναγνωρίζει κάποιος τις καταστάσεις που πυροδοτούν την έντονη επιθυμία για φαγητό, όπως το άγχος, η πλήξη ή τα συνεχή οπτικά ερεθίσματα.
Εάν οι σκέψεις γύρω από την τροφή γίνονται επίμονες, προκαλούν δυσφορία ή επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα και τις διατροφικές επιλογές, η συμβουλή ενός επαγγελματία υγείας μπορεί να βοηθήσει.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η επιθυμία για φαγητό δεν καθορίζεται αποκλειστικά από το αίσθημα της πείνας.
Ο εγκέφαλος συνδυάζει βιολογικά σήματα, αναμνήσεις, συναισθήματα και περιβαλλοντικά ερεθίσματα, δημιουργώντας μια πολύ πιο σύνθετη σχέση με την τροφή από όσο συχνά αντιλαμβανόμαστε.
