Γιατί η θερμοκρασία του ανθρώπινου σώματος μειώνεται τα τελευταία 150 χρόνια

Η θερμοκρασία του ανθρώπινου σώματος δεν είναι σήμερα η ίδια με εκείνη που είχαν οι άνθρωποι πριν από περίπου 150 χρόνια, καθώς νεότερες επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι η μέση φυσιολογική τιμή έχει παρουσιάσει σημαντική πτώση.

Για περισσότερο από έναν αιώνα, οι 37 βαθμοί Κελσίου θεωρούνταν η καθιερωμένη θερμοκρασία ενός υγιούς ανθρώπου.

Η συγκεκριμένη τιμή προέκυψε από τις έρευνες του Γερμανού γιατρού Καρλ Βούντερλιχ, ο οποίος τη δεκαετία του 1860 πραγματοποίησε ένα από τα μεγαλύτερα για την εποχή του εγχειρήματα καταγραφής της ανθρώπινης θερμοκρασίας.

Επί 15 χρόνια, ο Βούντερλιχ κατέγραφε τη θερμοκρασία 25.000 ασθενών, συγκεντρώνοντας περισσότερες από ένα εκατομμύριο μετρήσεις.

Με βάση τα στοιχεία αυτά, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η μέση θερμοκρασία ενός υγιούς ενήλικα ήταν 37°C, ενώ τιμές πάνω από τους 38°C αποτελούσαν ένδειξη πυρετού.

Η μέτρηση αυτή καθιερώθηκε σταδιακά στην ιατρική ως βασικό σημείο αναφοράς. Ωστόσο, τα νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι η πραγματικότητα έχει αλλάξει.

Η νέα φυσιολογική θερμοκρασία

Ερευνητική ομάδα με επικεφαλής την Τζούλι Πάρσονετ, ειδικό στις λοιμώδεις νόσους του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, εξέτασε τρία μεγάλα σύνολα δεδομένων που περιλάμβαναν μετρήσεις από σχεδόν 190.000 ανθρώπους στις ΗΠΑ, σε χρονικό διάστημα από το 1862 έως το 2017.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η μέση θερμοκρασία των ανθρώπων έχει μειωθεί σταδιακά. Ειδικότερα, η μέση θερμοκρασία των Αμερικανών ανδρών είναι σήμερα περίπου 0,59°C χαμηλότερη σε σύγκριση με τις αρχές του 19ου αιώνα.

Σύμφωνα με την Πάρσονετ, η νέα φυσιολογική τιμή για τους ενήλικες φαίνεται να βρίσκεται πιο κοντά στους 36,39°C και όχι στους 37°C που χρησιμοποιούνταν επί δεκαετίες ως σημείο αναφοράς.

Αντίστοιχες μεταβολές έχουν καταγραφεί και σε πληθυσμούς που ζουν σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι Τσιμάνε, μια ημινομαδική αυτόχθονη κοινότητα στον Αμαζόνιο.

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 η μέση θερμοκρασία τους βρισκόταν περίπου στους 37°C, ενώ μέχρι το 2018 είχε υποχωρήσει στους 36,5°C.

Τι προκαλεί την πτώση της θερμοκρασίας;

Οι επιστήμονες εξετάζουν διάφορους παράγοντες που ενδέχεται να εξηγούν τη συγκεκριμένη αλλαγή, με σημαντικότερο τη βελτίωση της γενικότερης κατάστασης της υγείας των ανθρώπων.

Τον 19ο αιώνα, οι λοιμώξεις και οι χρόνιες ασθένειες ήταν πολύ πιο διαδεδομένες, ενώ η πρόσβαση σε αποτελεσματικές θεραπείες και η υγιεινή βρίσκονταν σε πολύ χαμηλότερο επίπεδο.

Η φυματίωση, η δυσεντερία, ο ρευματικός πυρετός και οι σοβαρές οδοντικές λοιμώξεις αποτελούσαν συχνά προβλήματα για τον πληθυσμό.

Όταν ο οργανισμός προσπαθεί να αντιμετωπίσει μια λοίμωξη, ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα και καταναλώνει περισσότερη ενέργεια, διαδικασία που συνδέεται και με την παραγωγή θερμότητας.

Σήμερα, η καλύτερη ιατρική περίθαλψη, τα εμβόλια, η βελτίωση των συνθηκών υγιεινής και η αντιμετώπιση πολλών λοιμώξεων έχουν περιορίσει σημαντικά αυτό το φορτίο για τον οργανισμό.

Ένας ακόμη παράγοντας είναι οι συνθήκες διαβίωσης. Η χρήση κλιματισμού και κεντρικής θέρμανσης επιτρέπει πλέον στους ανθρώπους να διατηρούν πιο σταθερή θερμοκρασία στους χώρους όπου περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας τους.

Έτσι, ο οργανισμός δεν χρειάζεται να καταβάλλει την ίδια προσπάθεια για να προσαρμόζεται στις εξωτερικές θερμοκρασίες και να διατηρεί τη θερμική του ισορροπία.

Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη θερμοκρασία του σώματος

Η φυσιολογική θερμοκρασία δεν είναι ίδια για όλους, καθώς επηρεάζεται από αρκετές παραμέτρους.

• Η ηλικία: Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι εμφανίζουν συνήθως χαμηλότερη θερμοκρασία, καθώς μεταβάλλονται ο μεταβολισμός και οι μηχανισμοί ρύθμισης της θερμότητας.
• Το φύλο: Οι γυναίκες μπορεί να εμφανίζουν ελαφρώς υψηλότερες θερμοκρασίες από τους άνδρες, ενώ σημαντικό ρόλο παίζουν και οι ορμονικές μεταβολές κατά τη διάρκεια του εμμηνορροϊκού κύκλου.
• Η ώρα της ημέρας: Η θερμοκρασία είναι συνήθως χαμηλότερη τις πρώτες πρωινές ώρες και αυξάνεται σταδιακά, φτάνοντας σε υψηλότερα επίπεδα το απόγευμα.
• Το ύψος και το βάρος: Το σωματικό μέγεθος και η αναλογία επιφάνειας προς μάζα μπορούν επίσης να επηρεάσουν τη θερμική ισορροπία του οργανισμού.

Μήπως τα παλιά θερμόμετρα έδιναν λάθος μετρήσεις;

Μια διαφορετική εξήγηση που έχει προταθεί αφορά τα ίδια τα όργανα μέτρησης που χρησιμοποιούνταν τον 19ο αιώνα.

Ο ιστορικός της Ιατρικής Φίλιπ Μακόβιακ εξέτασε ένα από τα θερμόμετρα που χρησιμοποιούσε ο Βούντερλιχ και παρατήρησε πιθανή απόκλιση στη βαθμονόμησή του. Αυτό δημιούργησε ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο οι παλαιότερες μετρήσεις ήταν απολύτως ακριβείς.

Επιπλέον, η διαδικασία μέτρησης ήταν αρκετά διαφορετική από τη σημερινή. Τα παλιά γυάλινα θερμόμετρα χρειάζονταν ακόμη και 15-20 λεπτά για να καταγράψουν τη θερμοκρασία, ενώ ο Βούντερλιχ πραγματοποιούσε τις μετρήσεις στη μασχάλη, σε αντίθεση με τη στοματική μέτρηση που χρησιμοποιείται συχνά σήμερα.

Ωστόσο, η ερευνητική ομάδα της Πάρσονετ θεωρεί ότι η πτώση δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε προβλήματα των παλιών θερμομέτρων.

Η ανάλυση μεταγενέστερων μετρήσεων, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν με πιο σύγχρονα όργανα, επιβεβαίωσε ότι η τάση συνεχίστηκε και κατά τις τελευταίες δεκαετίες.

Πρέπει να αλλάξει το όριο των 37 βαθμών;

Η διαπίστωση ότι η μέση θερμοκρασία του ανθρώπινου σώματος έχει μειωθεί ανοίγει τη συζήτηση για το κατά πόσο οι 37°C εξακολουθούν να αποτελούν το καταλληλότερο σημείο αναφοράς στην ιατρική.

Ορισμένα σύγχρονα ιατρικά συγγράμματα και βάσεις δεδομένων έχουν ήδη ενσωματώσει νεότερες εκτιμήσεις για τη φυσιολογική θερμοκρασία.

Οι ειδικοί, πάντως, επισημαίνουν ότι δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται οι συγκεκριμένες τιμές ως απόλυτα όρια. Μια μικρή διαφορά στη μέτρηση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα υγείας, καθώς η θερμοκρασία μεταβάλλεται φυσιολογικά κατά τη διάρκεια της ημέρας και ανάλογα με τον κάθε οργανισμό.

Αντίθετα, ιδιαίτερη προσοχή απαιτούν οι ακραίες τιμές. Θερμοκρασία κάτω από τους 35°C μπορεί να υποδηλώνει υποθερμία, ενώ πολύ υψηλές τιμές, όπως πάνω από τους 40°C, ενδέχεται να συνδέονται με σοβαρή κατάσταση που χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Το βασικό συμπέρασμα των ερευνών είναι ότι το ανθρώπινο σώμα φαίνεται να έχει αλλάξει σταδιακά μέσα σε ενάμιση αιώνα, με τη βελτίωση της υγείας και των συνθηκών ζωής να αποτελούν πιθανές εξηγήσεις για τη μεταβολή.