Άγρια Ζωή
Τα φίδια αφήνουν πίσω τους ολόκληρο το εξωτερικό περίβλημα του σώματός τους, σε μια εντυπωσιακή διαδικασία που ονομάζεται έκδυση.
Το δέρμα που απομένει μπορεί να διατηρεί με μεγάλη ακρίβεια το χαρακτηριστικό μοτίβο των λεπιών του ερπετού, αποτελώντας ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εύρημα για τους ειδικούς.
Σε αντίθεση με τον άνθρωπο, ο οποίος αποβάλλει συνεχώς μικροσκοπικά τμήματα του εξωτερικού δέρματος, τα φίδια δημιουργούν ένα νέο εξωτερικό στρώμα και στη συνέχεια απομακρύνουν το παλιό σχεδόν ολόκληρο.
Το δέρμα τους αποτελείται από διαφορετικά στρώματα.
Στο εσωτερικό βρίσκεται ο πιο μαλακός ιστός, στον οποίο υπάρχουν και οι χρωστικές που διαμορφώνουν τα χρώματα και τα σχέδια κάθε είδους.
Εξωτερικά υπάρχει η επιδερμίδα, η οποία αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από σκληρή κερατίνη και σχηματίζει τα χαρακτηριστικά λέπια.
Το συγκεκριμένο εξωτερικό περίβλημα δεν μπορεί να ακολουθεί απεριόριστα την ανάπτυξη του σώματος. Καθώς το φίδι μεγαλώνει, το παλιό δέρμα γίνεται ολοένα και πιο περιοριστικό.
Έτσι, το ερπετό προχωρά στη δημιουργία ενός καινούργιου στρώματος κάτω από το παλιό και στη συνέχεια αποβάλλει το εξωτερικό περίβλημα.
Η διαδικασία είναι ιδιαίτερα συχνή στα νεαρά φίδια, καθώς η ανάπτυξή τους είναι ταχύτερη. Μάλιστα, η πρώτη έκδυση πραγματοποιείται μόλις λίγες ημέρες μετά την εκκόλαψη από το αυγό.
Μέχρι την ενηλικίωση, ένα φίδι μπορεί να αλλάζει δέρμα αρκετές φορές μέσα στον χρόνο, ενώ η συχνότητα μειώνεται όσο περιορίζεται ο ρυθμός ανάπτυξής του.
Πώς γίνεται η έκδυση
Λίγο πριν από την έκδυση, κάτω από το παλιό δέρμα σχηματίζεται ένα νέο στρώμα. Παράλληλα, ένα υγρό απελευθερώνεται ανάμεσα στις δύο στιβάδες, διευκολύνοντας τον διαχωρισμό τους.
Καθώς η διαδικασία προχωρά, η εμφάνιση του φιδιού αλλάζει. Τα μάτια του μπορεί να φαίνονται θολά, ενώ το ζώο γίνεται πιο επιφυλακτικό και λιγότερο δραστήριο.
Για να απαλλαγεί από το παλιό περίβλημα, το φίδι αναζητά συνήθως μια τραχιά ή σκληρή επιφάνεια. Τρίβει το κεφάλι του πάνω της μέχρι να δημιουργηθεί ένα άνοιγμα στο παλιό δέρμα.
Από εκεί και έπειτα, με συνεχείς κινήσεις του σώματος και μυϊκές συσπάσεις, καταφέρνει να τραβήξει προς τα πίσω ολόκληρο το παλιό περίβλημα.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σχεδόν ακέραιο «κέλυφος» που μπορεί να βρεθεί στο φυσικό περιβάλλον. Επειδή το δέρμα είναι προσωρινά πιο ελαστικό κατά την έκδυση, το αποβληθέν περίβλημα μπορεί να εμφανίζεται αισθητά μεγαλύτερο από το ίδιο το φίδι.
Δεν αλλάζει δέρμα μόνο για να μεγαλώσει
Η ανάπτυξη αποτελεί τον βασικό λόγο της έκδυσης, όμως δεν είναι ο μοναδικός. Η διαδικασία συνδέεται και με σημαντικές φάσεις στον κύκλο ζωής των φιδιών, όπως η έξοδος από μια περίοδο αδράνειας και η αναπαραγωγή.
Παράλληλα, η αποβολή του εξωτερικού στρώματος μπορεί να βοηθήσει στην απομάκρυνση οργανισμών και παρασίτων που έχουν προσκολληθεί στο δέρμα.
Ωστόσο, η έκδυση δεν είναι μια διαδικασία χωρίς κόστος. Απαιτεί ενέργεια και για ένα διάστημα το φίδι βρίσκεται σε πιο ευάλωτη κατάσταση.
Η όρασή του μπορεί να επηρεαστεί από τις αλλαγές στο εξωτερικό στρώμα, ενώ η μειωμένη δραστηριότητα και η προσωρινή δυσκολία στην αντίληψη του περιβάλλοντος αυξάνουν τον κίνδυνο απέναντι σε θηρευτές.
Το αποβληθέν δέρμα αποκαλύπτει πολλά
Το δέρμα που αφήνει πίσω του ένα φίδι δεν αποτελεί απλώς ένα άχρηστο υπόλειμμα. Οι ειδικοί μπορούν να αντλήσουν πληροφορίες από αυτό για το ζώο, καθώς διατηρεί χαρακτηριστικά των λεπιών και του μοτίβου του.
Τέτοια ευρήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην έρευνα για την αναγνώριση ειδών, την παρακολούθηση πληθυσμών αλλά και τη μελέτη της κατάστασης των ζώων στη φύση.
Τα φίδια δεν είναι τα μόνα ερπετά που πραγματοποιούν έκδυση. Πολλά άλλα είδη αποβάλλουν επίσης το εξωτερικό δέρμα τους, αν και σε αρκετές περιπτώσεις αυτό απομακρύνεται σε μικρότερα τμήματα.
Στα φίδια, όμως, η διαδικασία ξεχωρίζει επειδή το παλιό δέρμα μπορεί να αποκολληθεί σχεδόν ολόκληρο, αφήνοντας πίσω ένα από τα πιο χαρακτηριστικά «αποτυπώματα» που μπορεί να εντοπίσει κανείς στη φύση.
