Η άγνωστη ιστορία των ελληνικών κόμικς: Οι ήρωες που μεγάλωσαν γενιές

Πριν από τα βιντεοπαιχνίδια, τα κινητά και το YouTube, υπήρχε ένα άλλο «σύμπαν» που περίμενε τα παιδιά στα περίπτερα. Ήταν γεμάτο ήρωες, κατασκόπους, Ινδιάνους, υπερανθρώπους, πολεμιστές, διαστημικές περιπέτειες και ιστορίες που διαβάζονταν μέχρι να φθαρούν οι σελίδες. Τα ελληνικά κόμικς και τα λαϊκά εικονογραφημένα περιοδικά δεν ήταν απλώς ψυχαγωγία. Για δεκαετίες αποτέλεσαν μία από τις βασικές πύλες φαντασίας για ολόκληρες γενιές.

Η ιστορία τους ξεκινά πολύ πριν από τη μεγάλη έκρηξη των δεκαετιών του 1960 και του 1970. Ήδη από τις αρχές της μεταπολεμικής περιόδου, το ελληνικό κοινό άρχισε να γνωρίζει όλο και περισσότερες εικονογραφημένες ιστορίες, μεταφράσεις ξένων σειρών και πρωτότυπες ελληνικές δημιουργίες. Τα περίπτερα μετατράπηκαν σταδιακά σε μικρές «βιβλιοθήκες» περιπέτειας, με τίτλους που μπορούσαν να αγοραστούν με λίγα χρήματα και να αλλάξουν χέρια δεκάδες φορές.

Ο «Μικρός Ήρως» που έγινε φαινόμενο

Αν υπάρχει ένα έντυπο που σημάδεψε όσο λίγα τη μεταπολεμική παιδική κουλτούρα, αυτό είναι ο «Μικρός Ήρως». Κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στις 24 Φεβρουαρίου 1953 και δημιουργός του ήταν ο Στέλιος Ανεμοδουράς, ο οποίος υπέγραφε με το ψευδώνυμο «Θάνος Αστρίτης». Την εικονογράφηση ανέλαβε κυρίως ο Βύρων Απτόσογλου.

Πρωταγωνιστής ήταν ο Γιώργος Θαλάσσης, το περίφημο «Παιδί-Φάντασμα», μαζί με την Κατερίνα και τον Σπίθα. Οι ιστορίες διαδραματίζονταν στα χρόνια της Κατοχής και οι ήρωες πολεμούσαν Γερμανούς, Ιταλούς και Βούλγαρους κατακτητές.

Ο «Μικρός Ήρως» κυκλοφόρησε έως το 1968 και έφτασε τα 798 τεύχη στην πρώτη του έκδοση. Η επιτυχία του ήταν τόσο μεγάλη ώστε επανεκδόθηκε πολλές φορές σε διαφορετικές μορφές και συνέχισε να διαβάζεται από νεότερες γενιές πολύ μετά το τέλος της αρχικής κυκλοφορίας του.

Το σημαντικότερο όμως ήταν ότι δημιούργησε έναν καθαρά ελληνικό ήρωα. Ο Γιώργος Θαλάσσης δεν ήταν ένας μεταφρασμένος αμερικανικός ή βρετανικός χαρακτήρας. Ήταν ένας ήρωας που μιλούσε ελληνικά, κινούνταν σε ελληνικό ιστορικό περιβάλλον και έγινε σημείο αναφοράς για χιλιάδες παιδιά.

Τα «Κλασικά Εικονογραφημένα» έφεραν τη λογοτεχνία στο περίπτερο

Το 1951 είχαν ήδη εμφανιστεί στην Ελλάδα τα περίφημα «Κλασικά Εικονογραφημένα» από τις Εκδόσεις Πεχλιβανίδη. Η σειρά βασίστηκε στην αμερικανική «Classics Illustrated» και είχε ως στόχο να παρουσιάσει μεγάλα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας μέσα από εικόνες και σύντομο κείμενο.

Ανάμεσα στους τίτλους υπήρχαν έργα όπως «Οι Άθλιοι», ιστορίες του Ιουλίου Βερν, του Αλέξανδρου Δουμά και άλλων μεγάλων συγγραφέων. Η ελληνική έκδοση απέκτησε τεράστια δημοτικότητα, καθώς επέτρεπε σε παιδιά να γνωρίσουν κλασικά έργα με τρόπο πολύ πιο άμεσο από ένα μεγάλο μυθιστόρημα.

Παράλληλα, δημιουργήθηκαν και τεύχη με θέματα από την ελληνική μυθολογία και ιστορία. Θεοί, ήρωες, μάχες και αρχαίοι μύθοι μεταφέρονταν σε εικονογραφημένη μορφή, κάνοντας το έντυπο ιδιαίτερα δημοφιλές και σε οικογένειες που θεωρούσαν τα κόμικς «ελαφριά» αναγνώσματα.

Τα «Κλασικά Εικονογραφημένα» κατάφεραν έτσι κάτι σπάνιο: να κάνουν το κόμικ αποδεκτό ακόμη και από γονείς και δασκάλους που αντιμετώπιζαν με καχυποψία τα υπόλοιπα περιοδικά περιπέτειας.

Η εποχή του Μπλεκ

Τη δεκαετία του 1960 και ιδιαίτερα από το 1969 και μετά, ένα νέο όνομα μπήκε δυναμικά στα ελληνικά περίπτερα: ο Μπλεκ.

Ο ξανθός γίγαντας, ήρωας ιταλικής προέλευσης, πολεμούσε τους Άγγλους στην Αμερική του 18ου αιώνα μαζί με τον Ρόντι και τον καθηγητή Μυστήριο. Το ελληνικό περιοδικό, όμως, δεν περιορίστηκε μόνο στις ιστορίες του Μπλεκ. Στις σελίδες του φιλοξενούνταν και πολλές άλλες σειρές, δημιουργώντας ένα ολόκληρο σύμπαν περιπέτειας.

Το περιοδικό έγινε τεράστια επιτυχία και συνέδεσε το όνομά του με μια ολόκληρη εποχή. Για πολλά παιδιά, η αγορά του νέου τεύχους κάθε εβδομάδα ήταν μικρή τελετουργία. Τα τεύχη ανταλλάσσονταν στο σχολείο, δανείζονταν μεταξύ φίλων και συχνά φυλάσσονταν σε στοίβες στα παιδικά δωμάτια.

Ζαγκόρ, Μίστερ Νο και Περιπέτεια

Οι εκδόσεις Ανεμοδουρά συνέχισαν να φέρνουν στην Ελλάδα ξένους ήρωες που απέκτησαν τεράστιο κοινό. Ο Ζαγκόρ, ο «πνεύμα με το τσεκούρι», έγινε αγαπημένος χαρακτήρας των φίλων του γουέστερν και της περιπέτειας. Ο Μίστερ Νο, ένας πρώην Αμερικανός πιλότος που ζούσε στον Αμαζόνιο, πρόσφερε πιο ώριμες ιστορίες, γεμάτες εξωτικές τοποθεσίες και πολιτικές ή κοινωνικές αναφορές.

Η «Περιπέτεια» και άλλα περιοδικά της εποχής συμπλήρωσαν την εικόνα μιας αγοράς που είχε πλέον τεράστια ποικιλία. Οι αναγνώστες μπορούσαν να επιλέξουν ανάμεσα σε γουέστερν, αστυνομικές ιστορίες, πολεμικές περιπέτειες, επιστημονική φαντασία και υπερήρωες.

Τα Ντίσνεϊ μπήκαν σε κάθε σπίτι

Καμία ιστορία των κόμικς στην Ελλάδα δεν μπορεί φυσικά να αγνοήσει τον Μίκυ Μάους, τον Ντόναλντ, τον Σκρουτζ Μακ Ντακ και την υπόλοιπη παρέα της Disney.

Το περιοδικό «Μίκυ Μάους» άρχισε να κυκλοφορεί στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1960 και εξελίχθηκε σε μία από τις μακροβιότερες και πιο αναγνωρίσιμες εκδόσεις κόμικς της χώρας. Για πολλές οικογένειες, τα τεύχη του ήταν τόσο συνηθισμένα μέσα στο σπίτι όσο οι εφημερίδες και τα περιοδικά ενηλίκων.

Οι ιστορίες του Καρλ Μπαρκς και αργότερα άλλων δημιουργών εισήγαγαν τους Έλληνες αναγνώστες σε ένα διαφορετικό είδος κόμικ, με χιούμορ, κοινωνικές αναφορές και χαρακτήρες που εξελίχθηκαν σε πολιτιστικά σύμβολα.

Τα κορίτσια είχαν τα δικά τους περιοδικά

Η αγορά δεν απευθυνόταν μόνο στα αγόρια. Περιοδικά όπως η «Κατερίνα» και αργότερα η «Σούπερ Κατερίνα» συνδύασαν κόμικς, φωτορομάντζα, μουσική, ιστορίες και θέματα που απευθύνονταν κυρίως σε κορίτσια και εφήβους.

Η «Κατερίνα» έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής και δημιούργησε ένα διαφορετικό μοντέλο νεανικού περιοδικού. Οι αναγνώστριες δεν αγόραζαν μόνο ιστορίες, αλλά και αφίσες, νέα για τραγουδιστές και ηθοποιούς, συμβουλές και θέματα που συνδέονταν με την καθημερινότητα της εφηβείας.

Ήταν μια διαφορετική μορφή λαϊκής κουλτούρας, αλλά εξίσου ισχυρή.

Τα τεύχη που σήμερα κοστίζουν ακριβά

Για χρόνια τα κόμικς θεωρούνταν αναλώσιμα. Τα παιδιά τα διάβαζαν, τα δίπλωναν, έγραφαν πάνω τους ή τα αντάλλασσαν. Ελάχιστοι μπορούσαν να φανταστούν ότι δεκαετίες αργότερα ορισμένα από αυτά τα τεύχη θα γίνονταν συλλεκτικά αντικείμενα.

Οι πρώτες εκδόσεις του «Μικρού Ήρωα», παλιά «Κλασικά Εικονογραφημένα», σπάνια τεύχη του Μπλεκ και άλλων σειρών αναζητούνται σήμερα από συλλέκτες. Η αξία τους εξαρτάται από την κατάσταση, τη σπανιότητα και τη συγκεκριμένη έκδοση.

Περισσότερο όμως από την οικονομική αξία, κουβαλούν μια τεράστια συναισθηματική φόρτιση.

Για όσους μεγάλωσαν με αυτά, ένα παλιό εξώφυλλο αρκεί για να ξυπνήσει αναμνήσεις από περίπτερα, σχολικά διαλείμματα, καλοκαιρινές διακοπές και απογεύματα που περνούσαν με ένα περιοδικό στα χέρια.

Τα ελληνικά κόμικς μπορεί να άλλαξαν μορφή και το κοινό σήμερα να έχει αμέτρητες ψηφιακές επιλογές, όμως οι ήρωες εκείνης της εποχής δεν εξαφανίστηκαν.

Απλώς μετακόμισαν από τα περίπτερα στις αναμνήσεις μιας ολόκληρης γενιάς.